Tevbe Suresi 88. Ayette “Fakat Resul ve Onunla Birlikte İman Edenler Mallarıyla ve Canlarıyla Mücadele Ettiler; İşte Hayırlar Onlarındır ve Kurtuluşa Erenler de Onlardır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Tevbe Suresi 88. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Fakat Resul ve onunla birlikte iman edenler mallarıyla ve canlarıyla mücadele ettiler. İşte bütün hayırlar onlarındır ve kurtuluşa erenler de onlardır.”
Bu ayet, önceki ayetlerde anlatılan sorumluluktan kaçan grubun tam karşısına başka bir insan modelini koymaktadır.
Bir tarafta:
geride kalmak isteyenler,
mazeret üretenler,
sorumluluktan kaçanlar
vardı.
Diğer tarafta ise:
Hz. Muhammed ve onunla birlikte iman edip sorumluluk alan müminler vardır.
Kur’an böylece iki farklı tavrı karşılaştırmaktadır.
Tevbe 87 ile Tevbe 88 Arasındaki Büyük Karşıtlık Nedir
Tevbe 87’de:“Geride kalanlarla birlikte olmaya razı oldular.”
denilmişti.
Tevbe 88 ise:
“Fakat Resul ve onunla birlikte iman edenler mücadele ettiler.”
diyor.
Bir tarafta:
geri durmak.
Diğer tarafta:
sorumluluğun içine girmek.
Bir tarafta:
rahatlığı seçmek.
Diğer tarafta:
fedakârlığı kabul etmek.
Kur’an burada yalnızca iki davranışı değil, iki farklı karakter yönelişini karşılaştırmaktadır.
Ayetin “Fakat Resul...” Diye Başlaması Neden Önemlidir
Ayetin başındaki:“lâkin”
yani:
“fakat”
ifadesi güçlü bir karşılaştırma oluşturur.
Önceki insanlar:
geri kaldılar,
sorumluluktan kaçtılar,
buna razı oldular.
Fakat Resul ve iman edenler böyle davranmadılar.
Bu kelime adeta şöyle der:
“Herkes aynı şeyi yapmadı.”
Zor şartlar vardı.
Sıcak herkes için sıcaktı.
Mesafe herkes için uzundu.
Ekonomik yük herkes için ağırdı.
Ama insanların bu şartlara verdiği cevap aynı olmadı.
Şartlar ortak olabilir; karakterin verdiği cevap farklı olabilir.
“Resul ve Onunla Birlikte İman Edenler” Kimlerdir
Burada Hz. Muhammed ve Tebük çağrısına cevap veren müminler anlatılmaktadır.Bu insanlar:
Peygamber’le birlikte hareket etmiş,
sorumluluğu paylaşmış,
maddi veya fiilî olarak sefer hazırlığına katkıda bulunmuşlardır.
Ayette:
“Onunla birlikte iman edenler”
denilmesi de önemlidir.
İman yalnızca zihinsel kabul olarak bırakılmamış, beraberlik ve davranışla görünür hâle gelmiştir.
Peygamber Neden Kendisi de Sorumluluğun İçindedir
Ayet:“Peygamber insanlara gidin dedi.”
demiyor.
“Resul ve onunla birlikte iman edenler mücadele ettiler.”
diyor.
Yani Hz. Muhammed:
insanlardan fedakârlık isterken kendisi güvenli bir yerde kalmamaktadır.
O da yolculuğun,
sıcağın,
riskin
ve zorluğun
içindedir.
Bu çok güçlü bir liderlik ilkesidir:
Gerçek lider, başkalarına yüklediği sorumluluğun mümkün olduğunca kendisi de içinde olur.
“Mallarıyla Mücadele Ettiler” Ne Demektir
Ayet:“bi-emvâlihim”
yani:
“mallarıyla”
der.
Tebük gibi büyük bir sefer sadece insan gücüyle gerçekleşmezdi.
Gerekli olanlar arasında:
binekler,
yiyecek,
su,
silah,
yol hazırlığı,
teçhizat
ve ekonomik destek
vardı.
Bu nedenle mücadeleye katılmak yalnızca doğrudan savaşmak anlamına gelmezdi.
Maddi destek de büyük bir sorumluluktu.
Mal ile Mücadele Sadece Savaş İçin Para Vermek midir
Ayetin doğrudan bağlamında askerî sefer için maddi katkı vardır.Fakat “mal ile mücadele” kavramının genel ahlaki yönü bundan daha geniş düşünülebilir.
İnsan malını:
eğitim,
yoksullukla mücadele,
afet yardımı,
yetimlerin desteklenmesi,
toplumsal fayda,
ilim
ve adalet
için kullanabilir.
Buradaki temel ilke şudur:
İnsan değer verdiği bir hakikat için cebinden de fedakârlık yapabilmelidir.
Sadece konuşmakla hiçbir maliyet üstlenmemek, bağlılığın sınırını gösterebilir.
“Canlarıyla Mücadele Ettiler” Ne Anlama Gelir
Ayette:“ve enfusihim”
yani:
“canlarıyla, kendileriyle”
ifadesi kullanılır.
Tebük bağlamında bu, sefere bizzat katılmayı ifade eder.
İnsan yalnızca parasını göndermiyor.
Kendisi de:
yola çıkıyor,
yoruluyor,
risk taşıyor,
zaman harcıyor
ve sorumluluğun içinde bulunuyor.
Bu nedenle “can ile mücadele” bazen insanın bütün varlığıyla sorumluluk almasını ifade eder.
“Canıyla Mücadele” Kendini Tehlikeye Atmak veya Ölümü Arzulamak mıdır
Hayır.Bu önemli bir ayrımdır.
Kur’an’ın burada övdüğü:
ölümü istemek
değil,
gerektiğinde meşru sorumluluğun riskini taşımaktır.
İslam:
intiharı,
anlamsız biçimde kendini ölüme atmayı
ve gereksiz tehlikeyi
övmemektedir.
Savaş bağlamında bile:
tedbir,
disiplin,
hazırlık
ve hayatı koruma
önemlidir.
Cesaret ≠ dikkatsizlik.
Fedakârlık ≠ kendini yok etme arzusu.
Bu Ayet Her Savaşa Katılmayı Dinî Görev mi İlan Ediyor
Hayır.Tevbe 88 doğrudan Hz. Muhammed’in liderliğindeki Tebük Seferi bağlamındadır.
Her savaş:
Allah yolunda değildir.
Bir savaş:
iktidar,
toprak,
intikam,
milliyetçi hırs,
sömürü
veya kişisel çıkar
için yürütülebilir.
Bu nedenle herhangi bir kişi veya grubun:
“Biz cihad ediyoruz.”
demesi, yaptığı şeyi otomatik olarak Allah yolunda hâle getirmez.
Özellikle bireylerin kendi başına bu tür ayetlerden şiddet yetkisi çıkarması doğru değildir.
Ayette Neden Önce Mal, Sonra Can Zikrediliyor
Kur’an’da birçok yerde:mal ve can
birlikte zikredilir.
Bunun farklı hikmetleri düşünülebilir.
Maddi imkân, toplumsal mücadelelerin sürdürülebilmesi için önemlidir.
Ayrıca herkes doğrudan aynı fiilî görevi yapamayabilir.
Ama maddi destek sağlayabilir.
Bir insanın:
malı vardır fakat fiziksel gücü yoktur.
Bir başkasının:
parası azdır fakat emeği vardır.
Kur’an böylece fedakârlığın tek bir biçime indirgenmediğini düşündürür.
İmkânı Olmayan İnsan Bu Ayetin Övdüğü Gruptan Dışlanıyor mu
Hayır.Tevbe Suresi’nin ilerleyen ayetlerinde özellikle:
hasta olanlar,
zayıflar,
harcayacak imkân bulamayanlar
için açık muafiyet gelecektir.
Bu nedenle Tevbe 88:
“Para veremeyen veya sefere gidemeyen kişi değersizdir.”
dememektedir.
Kur’an’ın ölçüsü:
gücün yettiği kadar sorumluluktur.
Gerçekten yapamamak ile yapabileceği hâlde isteyerek kaçmak birbirinden ayrılır.
Fedakârlığın Değeri Miktarla mı Ölçülür
Hayır.Bir insanın çok büyük serveti vardır ve büyük miktar verir.
Başkasının çok azı vardır ve az miktar verir.
Rakam olarak ilk kişinin katkısı daha fazla olabilir.
Ama fedakârlığın manevi boyutunu değerlendirirken:
imkân, niyet ve verilen şeyin kişi için taşıdığı değer
de önemlidir.
Tevbe 79’da küçük miktarda yardım yapan fakir müminlerle alay edenler zaten eleştirilmişti.
Dolayısıyla Kur’an'ın ölçüsü:
“En çok veren otomatik olarak en üstündür.”
şeklinde basit değildir.
“İşte Hayırlar Onlarındır” Ne Anlama Gelir
Ayette:“ve ulâike lehumü’l-hayrât”
denilir.
“Hayrât”:
iyilikler,
güzellikler,
nimetler,
hayırlı sonuçlar
anlamlarına gelebilir.
Tefsirlerde bunun:
dünya ve ahiret iyilikleri,
Allah’ın rızası,
sevap
ve cennet nimetleri
gibi geniş anlamlarla açıklanabildiği görülür.
Buradaki önemli nokta şudur:
Kur’an onların fedakârlığının boşa gitmediğini bildirir.
Hayırların Onlara Ait Olması Dünyada Mutlaka Zengin ve Başarılı Olacakları mı Demektir
Hayır.Ayet:
“Mücadele eden herkes mutlaka dünyada zenginleşecek.”
şeklinde bir refah vaadi değildir.
Bir insan Allah için doğru olanı yapabilir ama:
maddi kayıp yaşayabilir,
yorulabilir,
başarısızlıkla karşılaşabilir
veya istediği sonucu göremeyebilir.
Kur’an’ın başarı kavramı yalnızca dünyevi kazançla ölçülmez.
Bazen dünya açısından kayıp görünen bir tercih, ahiret açısından büyük bir kazanç olabilir.
“Kurtuluşa Erenler Onlardır” Ne Demektir
Ayette:“ve ulâike humu’l-muflihûn”
denilir.
“Felâh” kelimesi:
kurtuluş,
gerçek başarı,
istenen hayra ulaşmak
ve kalıcı kazanç
anlamları taşır.
Kur’an’daki müflihûn, sadece:
çok para kazanan,
kariyer yapan,
güç elde eden
insanlar değildir.
Gerçek başarı:
Allah’ın rızasına ve nihai kurtuluşa ulaşmakla ilişkilidir.
Bu, başarı tanımımızı kökten değiştirir.
Kur’an’a Göre Gerçek Başarı Neden Dünyadaki Başarıdan Daha Geniştir
Çünkü dünyadaki başarı geçicidir.Para kaybedilebilir.
Makam sona erer.
Şöhret unutulur.
Beden yaşlanır.
İnsan bir gün sahip olduğu her şeyi geride bırakır.
Bu nedenle Kur’an başarıyı sadece:
“Ne kadar topladın?”
sorusuyla ölçmez.
Şunu da sorar:
“Nasıl bir insan oldun?”
“Neyi doğru yaptın?”
“Sahip olduklarını ne için kullandın?”
“Hayatının sonunda neyi yanında götürebildin?”
Gerçek felâh bu daha geniş ölçüdür.
Tevbe 88’in Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Bugün birçok insan iyiliği desteklediğini söyler.Adaleti destekler.
Yoksullara yardım edilmesini ister.
Eğitimin gelişmesini ister.
Toplumun düzelmesini ister.
Ama bütün bunların gerçekleşmesi için bazen:
para,
zaman,
emek,
cesaret
ve sorumluluk
gerekir.
Tevbe 88 bize şu soruyu yöneltir:
Desteklediğim değerler için gerçekten ne veriyorum?
Çünkü değerler sadece alkışla değil, emekle yaşatılır.
Sonuç: Tevbe Suresi 88. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Tevbe Suresi 88. ayet, önceki ayetlerde anlatılan sorumluluktan kaçışın tam karşısına sorumluluk alan iman modelini koymaktadır.Önceki grup:
“Bizi bırak, oturanlarla birlikte olalım.”
demişti.
Geride kalmaya razı olmuşlardı.
Tevbe 88 ise:
“Fakat Resul ve onunla birlikte iman edenler mallarıyla ve canlarıyla mücadele ettiler.”
diyor.
Bu “fakat” çok şey anlatır.
Çünkü şartlar herkes için kolay değildi.
Tebük:
uzaktı.
Hava:
çok sıcaktı.
Ekonomi:
zor durumdaydı.
Sefer:
zahmetliydi.
Fakat aynı şartların içinde bazıları:
mazeret üretti,
bazıları ise:
imkânı ölçüsünde sorumluluk aldı.
Kur’an ikinci tavrı övmektedir.
Ayetin önemli yönlerinden biri de Hz. Muhammed’in sorumluluğun dışında durmamasıdır.
Peygamber:
“Siz gidin.”
deyip kendisi rahat bir yerde kalmamaktadır.
O da:
“Resul ve onunla birlikte iman edenler...”
ifadesinin içindedir.
Bu, liderliğin çok güçlü bir ölçüsünü gösterir:
Sorumluluğun yalnızca aşağıdakilere dağıtıldığı, yukarıdakilerin ise bedelden muaf tutulduğu bir liderlik ahlaki olarak eksiktir.
Gerçek liderlik:
gerektiğinde yükü paylaşmayı
da içerir.
Ayet ayrıca iki tür fedakârlığı birlikte zikreder:
mal
ve:
can.
Çünkü bazı doğrular yalnızca sözle korunamaz.
İnsan bazen cebinden verir.
Bazen zamanından verir.
Bazen emeğinden verir.
Bazen konforundan vazgeçer.
Bazen bizzat sorumluluğun içine girer.
Fakat burada önemli bir denge vardır:
Fedakârlık insanın kendisini anlamsız biçimde yok etmesi değildir.
Can ile mücadele:
intihar,
ölümü arzulama
veya düşüncesiz biçimde tehlikeye atılma
anlamına gelmez.
Aynı şekilde Tevbe 88’i bugün herhangi bir grubun kendi savaşını kutsallaştırması için kullanmak doğru değildir.
Ayetin doğrudan bağlamı Hz. Muhammed’in liderliğindeki belirli tarihsel bir askerî seferdir.
Her savaş:
cihad değildir.
Her silahlı grup:
Allah yolunda değildir.
Her düşman ilan edilen kişi:
dinî anlamda savaşılması gereken düşman değildir.
Kur’an bireylere kendi başına savaş ve şiddet yetkisi vermez.
Ayetin evrensel ahlaki yönü ise çok güçlüdür:
İman sorumluluk üretmelidir.
İnsan:
adalete inanıyorsa adil davranmalı,
yardımlaşmaya inanıyorsa paylaşmalı,
doğruluğa inanıyorsa bedeli olduğunda da doğruyu söylemeli,
iyiliğe inanıyorsa yalnızca başkalarının yapmasını beklememelidir.
Sonra Kur’an:
“İşte hayırlar onlarındır.”
der.
Ardından daha da güçlü bir hüküm gelir:
“İşte kurtuluşa erenler onlardır.”
Burada başarı tanımı yeniden kurulmaktadır.
Gerçek başarı:
en rahat hayatı yaşamak,
en fazla serveti biriktirmek,
en az fedakârlık yapmak
değildir.
Kur’an’ın başarı anlayışında insan:
doğruyu tanır,
sorumluluğunu üstlenir,
imkânından paylaşır
ve nihayetinde Allah’ın rızasına yönelir.
Bu yüzden belki Tevbe 88’in bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Hayatımızda savunduğumuzu söylediğimiz iman, adalet, iyilik ve merhamet gibi değerler bir bedel istediğinde hâlâ onların yanında durabiliyor muyuz; yoksa değerlerimizi yalnızca bize hiçbir şey kaybettirmedikleri sürece mi savunuyoruz?
