Tevbe Suresi 128. Ayette “Andolsun Size İçinizden Öyle Bir Peygamber Gelmiştir ki Sıkıntıya Düşmeniz Ona Ağır Gelir; Size Çok Düşkündür, Müminlere Karşı Çok Şefkatli ve Merhametlidir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Tevbe Suresi 128. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Andolsun, size kendi içinizden öyle bir peygamber gelmiştir ki sıkıntıya uğramanız ona ağır gelir. O size çok düşkündür; müminlere karşı çok şefkatli ve çok merhametlidir.”
Tevbe Suresi’nin sonuna yaklaşırken Kur’an, uzun süredir:
münafıkları,
savaşları,
Tebük Seferi’ni,
tövbeyi,
sorumluluğu
ve insanın vahye verdiği farklı tepkileri
anlatmıştı.
Şimdi ise gözümüzü doğrudan Hz. Muhammed’in karakterine çevirir.
Onun insanlarla ilişkisini üç büyük özellik üzerinden anlatır:
İnsanların sıkıntısı ona ağır gelir.
Onların iyiliği için çok isteklidir.
Müminlere karşı son derece şefkatli ve merhametlidir.
“Size İçinizden Bir Peygamber Geldi” Ne Demektir
Ayette:“lekad câekum rasûlun min enfusikum”
denilir.
Yani:
“Size kendi içinizden bir elçi geldi.”
Bu ifade Hz. Muhammed’in:
insanlardan biri,
onların dilini bilen,
toplumlarını tanıyan,
yaşadıkları hayatın içinde bulunan
bir peygamber olduğunu vurgular.
O:
başka bir varlık türünden,
insan hayatını bilmeyen,
insanların sıkıntılarına yabancı
bir elçi değildir.
İnsanlara insan olarak gönderilmiş bir peygamberdir.
“İçinizden” İfadesi Hz. Muhammed’in İnsan Oluşunu mu Vurguluyor
Evet.Kur’an'ın peygamber anlayışında Hz. Muhammed:
vahiy alan,
Allah tarafından seçilmiş
bir elçidir.
Fakat aynı zamanda:
yemek yiyen,
yorulan,
üzülen,
sevinen,
hastalanabilen,
acı hisseden
bir insandır.
Bu çok önemlidir.
Çünkü örnek alınabilir olmasının önemli sebeplerinden biri de budur.
Eğer peygamber insan hayatının dışında bir varlık olsaydı:
“Onun yaptığını ben nasıl yapayım?”
denilebilirdi.
Kur’an ise bize insan olan bir peygamberin yaşanabilir örnekliğini gösterir.
Hz. Muhammed’in Kendi Toplumundan Olması Neden Önemlidir
Çünkü mesajı getirdiği insanların:dilini,
kültürünü,
aile yapılarını,
ticaretlerini,
çatışmalarını,
korkularını
ve günlük yaşamlarını
biliyordu.
Bu da peygamberliğin iletişim boyutunu güçlendiriyordu.
İnsanlara:
anlamadıkları bir dille
veya hayatlarından tamamen kopuk bir biçimde
hitap etmiyordu.
Bu aynı zamanda din anlatımı için önemli bir ilke düşündürür:
Hakikati anlatırken insanların dünyasını anlamak gerekir.
“Sıkıntıya Uğramanız Ona Ağır Gelir” Ne Anlama Gelir
Ayette:“azîzun aleyhi mâ anittum”
ifadesi bulunur.
Genel anlamıyla:
“Sizin sıkıntıya düşmeniz ona ağır gelir.”
Buradaki anlam son derece güçlüdür.
Hz. Muhammed insanların:
acı çekmesinden,
zarar görmesinden,
zor durumda kalmasından
hoşlanan bir lider değildir.
Tam tersine insanların yaşadığı sıkıntı onu da etkiler.
Bu, peygamberî merhametin temel özelliklerinden biridir:
Başkasının acısını yalnızca uzaktan seyretmemek.
Peygamber İnsanların Hiç Zorluk Yaşamamasını mı İstiyordu
Hayır.Bu ayetin anlamı:
“İnsanlar hiçbir sorumluluk taşımasın, hiçbir zorluk yaşamasın.”
değildir.
Hz. Muhammed:
namazı,
zekâtı,
ahlaki sorumluluğu,
gerektiğinde savunmayı,
fedakârlığı
öğretmiştir.
Bunların bazıları insana zor gelebilir.
Fakat:
gereksiz sıkıntı ile gerekli sorumluluk aynı şey değildir.
Peygamber insanların boş yere ezilmesini istemez.
Ama Allah’ın verdiği sorumluluklardan da insanları tamamen muaf tutmaz.
Peygamber’in Merhameti Dinin Kolaylık İlkesiyle Nasıl İlişkilidir
Hz. Muhammed’in uygulamalarında insanlara gereksiz zorluk yüklememeye yönelik güçlü bir yaklaşım görülür.İbadetlerin:
hasta,
yolcu,
güçsüz
ve özel durumda bulunan insanlar
için farklı kolaylıkları vardır.
Bu, sorumluluğun kaldırılması değil, insanın gerçek kapasitesinin dikkate alınmasıdır.
Tevbe Suresi’nde de bunu gördük.
Hasta ve güçsüz kişilere sefere katılmama hakkı verilmişti.
Demek ki İslam’ın sorumluluk anlayışı:
“Herkese aynı yük.”
değil,
“Herkese gücü ölçüsünde sorumluluk.”
ilkesine yakındır.
“Size Çok Düşkündür” Ne Demektir
Ayette:“harîsun aleykum”
denilir.
“Harîs” kelimesi burada:
bir şeyi çok isteyen,
ona güçlü biçimde önem veren,
onun gerçekleşmesini arzulayan
anlamındadır.
Hz. Muhammed’in insanlara yönelik bu isteği:
onların hidayeti, iyiliği ve kurtuluşu
içindir.
Yani:
“Sizi kontrol etmek istiyor.”
anlamında bir düşkünlük değildir.
“Sizin iyiliğinizi çok istiyor.”
anlamındadır.
Peygamber İnsanların İman Etmesini Ne Kadar İstiyordu
Kur’an’ın başka ayetlerinde Hz. Muhammed’in insanların iman etmemesine çok üzüldüğü görülür.O kadar ki Kur’an zaman zaman ona:
insanların iman etmemesi yüzünden kendisini aşırı derecede üzmemesini
hatırlatır.
Bu, peygamberin tebliği:
soğuk,
mekanik,
yalnızca görev tamamlamak için
yapmadığını gösterir.
İnsanların gerçekten kurtulmasını istiyordu.
Bu nedenle davetinde çok büyük bir duygusal sorumluluk taşıyordu.
Peygamber İnsanları İmana Zorlayabilir miydi
Hayır.İşte bu ayetteki merhametin en önemli sınırlarından biri budur.
Hz. Muhammed insanların iman etmesini çok istiyordu.
Ama istemek:
zorlamak
değildir.
Kur’an açık biçimde iman konusunda insan iradesinin önemini korur.
Peygamber:
anlatır,
uyarır,
müjdeler,
örnek olur.
Ama insanın kalbine zorla iman yerleştiremez.
Bu bize önemli bir ilke öğretir:
Bir insanın iyiliğini istemek, onun iradesini yok etmek değildir.
“Müminlere Karşı Çok Şefkatlidir” Ne Anlama Gelir
Ayette:“bi’l-mü’minîne raûfun”
denilir.
“Raûf”:
çok şefkatli,
ince merhamet sahibi,
acımasını ve iyiliğini güçlü biçimde gösteren
anlamına gelir.
Hz. Muhammed’in müminlerle ilişkisi:
sadece emir veren bir yönetici ilişkisi değildir.
Onların:
üzüntülerini,
ihtiyaçlarını,
zayıflıklarını,
aile sorunlarını
ve kişisel sıkıntılarını
önemseyen bir peygamberdir.
Otoritesi ile merhameti birbirinden kopuk değildir.
“Rahîm” Kelimesinin Peygamber İçin Kullanılması Ne Anlama Gelir
Ayet Hz. Muhammed için:“rahîm”
ifadesini de kullanır.
Bu:
çok merhametli
demektir.
Dikkat çekici olan şudur:
Raûf ve Rahîm ifadeleri Allah için de kullanılan isim ve sıfatlardandır.
Fakat aynı kelimelerin Hz. Muhammed için kullanılması, onu ilahlaştırmaz.
Çünkü Allah’ın merhameti:
mutlak,
sınırsız,
yaratıcıya ait
bir merhamettir.
İnsanın merhameti ise:
yaratılmış,
sınırlı
ve Allah’ın verdiği bir özelliktir.
Aynı kelime, aynı ontolojik düzey anlamına gelmez.
Bu Ayet Hz. Muhammed’i Allah’a Ortak mı Yapıyor
Hayır.Kur’an’ın tamamında Hz. Muhammed:
Allah’ın kulu ve elçisidir.
O:
Allah değildir.
Allah’ın ortağı değildir.
Bağımsız ilahî güç sahibi değildir.
Kur’an’ın bir insana:
merhametli,
şefkatli,
cömert
gibi Allah için de kullanılan bazı sıfatları nispet etmesi, o insanı ilah yapmaz.
Örneğin insan da:
bilir.
Ama Allah’ın bilgisiyle insanın bilgisi aynı değildir.
İnsan da:
merhamet eder.
Ama Allah’ın rahmetiyle insanın merhameti aynı seviyede değildir.
Peygamber’in Merhameti Her Yanlışı Görmezden Gelmesi Demek miydi
Hayır.Bu çok önemli bir noktadır.
Hz. Muhammed:
merhametliydi.
Ama aynı zamanda:
adaleti korudu,
yanlışa yanlış dedi,
hak ihlalini engelledi,
sorumluluk istedi.
Gerçek merhamet:
“Ne yaparsan yap sorun değil.”
demek değildir.
Bazen merhamet:
insanı yanlışından döndürmektir.
Bir çocuğu tehlikeden uzaklaştırmak gibi.
Bir insanın kötülüğüne:
“Seni seviyorum, o yüzden hiçbir şey söylemeyeceğim.”
demek her zaman gerçek merhamet olmayabilir.
Merhamet ile ilkesizlik aynı şey değildir.
Tevbe Suresi Gibi Sert Uyarıların Bulunduğu Bir Surenin Sonunda Bu Ayetin Gelmesi Neden Önemlidir
Bu son derece dikkat çekicidir.Tevbe Suresi boyunca:
antlaşma ihlalleri,
savaş,
münafıklar,
yalanlar,
ceza,
uyarılar
ve ağır sorumluluklar
anlatılmıştır.
Fakat surenin sonuna yaklaşırken Hz. Muhammed:
insanların sıkıntısını kendisine ağır gelen, onların iyiliğini çok isteyen, şefkatli ve merhametli bir peygamber
olarak tanıtılır.
Bu bize şunu öğretir:
Kur’an’daki sert uyarılar sadizmden veya insan düşmanlığından doğmaz.
Amaç insanın mahvolması değil, düzelmesidir.
Bu Ayet Liderlik Hakkında Ne Öğretiyor
Çok güçlü bir liderlik modeli sunar.Gerçek lider:
insanların acısını önemser.
Kendisine itaat edilmesini değil yalnızca, insanların iyiliğini ister.
Toplumun yükünü görür.
Gereksiz zorluk üretmez.
Sadece:
“Ben emrettim.”
demez.
Aynı zamanda:
“Bu insanların durumu ne olacak?”
diye düşünür.
Bu nedenle Tevbe 128’in liderlik ilkesi şöyle özetlenebilir:
Yetki arttıkça merhamet ve sorumluluk da artmalıdır.
Merhametli Lider Zayıf Lider midir
Hayır.Merhamet ile zayıflık aynı şey değildir.
Hz. Muhammed:
merhametliydi.
Ama gerektiğinde:
antlaşmayı uyguladı,
savunma yaptı,
hukukî karar verdi,
sorumluluk istedi.
İnsanlara şefkatli davranmak:
karar verememek
veya:
her şeye izin vermek
değildir.
Gerçek güç bazen insanı ezebilecek güce sahipken onu adalet ve merhametle kullanabilmektir.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Bugün insan ilişkilerinde:otorite,
yönetim,
aile,
iş hayatı
ve dinî rehberlik
alanlarında önemli bir soru vardır:
İnsanları gerçekten düşünüyor muyuz, yoksa sadece bize itaat etmelerini mi istiyoruz?
Bir patron:
çalışanın durumunu,
bir öğretmen:
öğrencinin zorluğunu,
bir anne-baba:
çocuğun kapasitesini,
bir din anlatıcısı:
dinleyenin sorularını
görebiliyor mu?
Tevbe 128 bize şu ölçüyü verir:
Gerçek rehberlik, karşıdaki insanın yüküne duyarsız kalmaz.
Sonuç: Tevbe Suresi 128. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Tevbe Suresi 128. ayet, uzun ve ağır bir surenin sonuna yaklaşırken bize Hz. Muhammed’in kalbini gösterir.Surenin önceki bölümlerinde:
savaşlar vardı.
Tebük vardı.
Münafıkların yalanları vardı.
Geride kalanlar vardı.
Tövbeler vardı.
Kalbi katılaşanlar vardı.
Vahiyden kaçanlar vardı.
Ve şimdi Kur’an adeta bütün bu olayların ortasında duran Peygamber’i gösteriyor:
“Sizin sıkıntıya düşmeniz ona ağır gelir.”
Bu cümle çok önemlidir.
Çünkü peygamberin görevi insanları:
ezmek,
zorlaştırmak,
acı çektirmek
değildir.
Onların iyiliğini istemektir.
Sonra:
“Size çok düşkündür.”
denilir.
Bu düşkünlük:
kontrol,
sahiplenme
ve kişisel güç arzusu
değildir.
İnsanların:
hidayetine,
kurtuluşuna,
iyiliğine
duyulan güçlü bir istektir.
Hz. Muhammed insanlara vahyi anlatırken:
“Görevimi söyledim, gerisi beni ilgilendirmez.”
diye soğuk davranmıyordu.
İman etmediklerinde üzülüyordu.
Zarar gördüklerinde üzülüyordu.
Yanlış yola düştüklerinde onları düzeltmeye çalışıyordu.
Bu, merhametli tebliğin modelidir.
Fakat çok önemli bir denge vardır.
Peygamber insanların iyiliğini çok istediği hâlde onları zorla iman ettirmedi.
Bu bize bugün de son derece önemli bir ilke öğretir:
Birini sevebilirsin.
Onun doğru yolu bulmasını isteyebilirsin.
Çocuğunun,
eşinin,
arkadaşının
iyi bir hayat yaşamasını çok isteyebilirsin.
Ama onun iradesini tamamen elinden alamazsın.
Sevgi, kontrol hakkı değildir.
Bir insanın iyiliğini istemekle onu istediğin kalıba zorlamak aynı şey değildir.
Ayet sonra Hz. Muhammed’i:
“Müminlere karşı Raûf ve Rahîm”
diye tanımlar.
Yani:
çok şefkatli ve çok merhametli.
Bunlar son derece güçlü sıfatlardır.
Fakat peygambere bu sıfatların verilmesi onu ilahlaştırmaz.
Çünkü insanın merhameti:
Allah’ın verdiği,
sınırlı,
yaratılmış bir merhamettir.
Allah’ın rahmeti ise:
mutlak ve ilahîdir.
Bu ayrım İslam’ın tevhid anlayışının temelidir.
Hz. Muhammed’i sevmek:
onu Allah yapmak değildir.
Onu gerçek değeriyle sevmek:
Allah’ın seçtiği kul ve elçi olarak sevmektir.
Tevbe 128 aynı zamanda liderlik konusunda olağanüstü bir ölçü verir.
Bir insanın makamı büyüdükçe şu soruyu daha çok sorması gerekir:
“Benim kararım insanların hayatını nasıl etkiliyor?”
Yöneticiysen:
çalışanın yükünü görüyor musun?
Anne-babaysan:
çocuğunun korkusunu dinliyor musun?
Öğretmensen:
öğrencinin neden anlamadığını anlamaya çalışıyor musun?
Din anlatıyorsan:
insanlara yalnızca hüküm mü söylüyorsun, yoksa onların o hükmü nasıl yaşayacağını da düşünüyor musun?
Çünkü peygamberî model:
insanı görür.
Sadece kuralı değil.
Sadece görevi değil.
Sadece sonucu değil.
İnsanın taşıdığı yükü de görür.
Ama yine dengeyi korur.
Merhamet:
yanlışı doğru yapmak değildir.
Şefkat:
sorumluluğu kaldırmak değildir.
Bir insanın sıkıntısına üzülmek:
ona zarar veren davranışını desteklemek değildir.
Hz. Muhammed’in merhameti ilkeli bir merhamettir.
Doğruyu söyler.
Ama aşağılamaz.
Uyarır.
Ama insanların mahvolmasından zevk almaz.
Sorumluluk verir.
Ama gerçek mazereti olanı ezmez.
İşte Tevbe Suresi boyunca gördüğümüz bütün örnekler, bu dengeyi açıkça göstermektedir.
Bu ayet bize aynı zamanda İslam’ı temsil eden herkes için ciddi bir muhasebe sunar.
Eğer bir insan din adına konuşuyor ama:
insanların acısından zevk alıyor,
sürekli aşağılıyor,
herkesi cehennemle tehdit etmekten haz duyuyor,
soru soranı küçümsüyor
ve insanların kurtuluşundan çok cezalandırılmasını istiyorsa,
Tevbe 128’de anlatılan peygamberî merhamet üzerinde yeniden düşünmelidir.
Çünkü Hz. Muhammed’in karakteri:
“Sıkıntıya düşmeniz ona ağır gelir.”
diye anlatılmıştır.
Ve belki Tevbe 128’in bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
İnsanlara din, ahlak veya doğruluk adına yaklaşırken gerçekten onların iyiliğini mi istiyoruz, yoksa haklı çıkmayı ve bize uymalarını mı; daha da önemlisi, Hz. Muhammed’in örneğindeki gibi doğruyu korurken insanların sıkıntısını hissedecek kadar şefkatli ve merhametli bir kalbi de koruyabiliyor muyuz?
