Tevbe Suresi 117. Ayette “Allah, Peygamberin ve Zorluk Saatinde Ona Uyan Muhacirlerle Ensarın Tövbelerini Kabul Etti; İçlerinden Bir Grubun Kalpleri Neredeyse Kayacakken Sonra Onlara Rahmetiyle Yöneldi” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Tevbe Suresi 117. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Andolsun ki Allah, Peygamber’e ve o zorluk saatinde ona uyan Muhacirlerle Ensara rahmetiyle yöneldi. İçlerinden bir grubun kalpleri neredeyse kayacak gibi olduktan sonra yine onların tövbelerini kabul etti. Şüphesiz O, onlara karşı çok şefkatli ve çok merhametlidir.”
Bu ayet, Tebük Seferi’nin ne kadar ağır şartlar altında gerçekleştiğini hatırlatır.
Aynı zamanda bize çok önemli bir insan gerçeğini gösterir:
İman sahibi olmak, hiçbir zaman zorlanmamak anlamına gelmez.
Bazı sahabilerin kalpleri yaşanan güçlükler karşısında neredeyse zayıflayacaktı.
Ama sonunda Allah onları rahmetiyle kuşattı.
“Zorluk Saati” Ne Demektir
Ayette:“fî sâ‘ati’l-usrah”
ifadesi bulunur.
Genel anlamıyla:
“zorluk zamanı, güçlük saati”
demektir.
Bu ifade özellikle Tebük Seferi için kullanılır.
Tebük yolculuğu:
çok uzun,
çok sıcak,
maddi imkânların sınırlı,
bineklerin yetersiz,
yiyecek ve suyun zor bulunduğu
bir dönemde gerçekleşmişti.
Bu nedenle Tebük Seferi İslam tarihinde bazen Gazvetü’l-Usre, yani Zorluk Seferi olarak da anılır.
Tebük Seferini Bu Kadar Zorlaştıran Neydi
Birden fazla şart aynı anda ağırlaşmıştı.Mevsim son derece sıcaktı.
Yol uzundu.
Karşılarında güçlü bir Bizans tehdidi bulunduğu düşünülüyordu.
Müslümanların maddi imkânları sınırlıydı.
Yeterli binek bulunmuyordu.
Bazı insanlar sırayla aynı hayvana binmek zorunda kalıyordu.
Yiyecek ve su konusunda ciddi sıkıntılar yaşandığına dair rivayetler vardır.
Bütün bunların yanında Medine’de ürünlerin olgunlaştığı, insanların normalde hasat ve geçim işleriyle meşgul olmak istediği bir dönemdi.
Yani yalnızca askerî değil, bedensel, ekonomik ve psikolojik bir zorluk söz konusuydu.
“Peygamber’e Uyanlar” İfadesi Neden Önemlidir
Ayet:“ellezînettebeûhu”
yani:
“ona uyanlar”
ifadesini kullanır.
Bu insanlar yalnızca:
“Biz Peygamber’i seviyoruz.”
demediler.
Zorluğun olduğu yerde de onunla birlikte hareket ettiler.
Bu önemli bir iman ölçüsüdür.
Kolay zamanda bir değere bağlı olduğunu söylemek başka,
bedel çıktığında aynı değerin yanında durabilmek başka şeydir.
Sadakat, rahatlık bittiğinde daha görünür hâle gelir.
Muhacirler Kimlerdir
Muhacirler, özellikle Mekke’den Medine’ye hicret eden ilk Müslümanları ifade eder.Onlar:
evlerini,
çevrelerini,
mallarının önemli bir bölümünü
ve alıştıkları hayatı
geride bırakmışlardı.
Bu nedenle Kur’an’ın birçok yerinde Muhacirler özel bir takdirle anılır.
Ancak burada övgünün sebebi sadece geçmişte hicret etmiş olmaları değildir.
Tebük gibi ağır bir dönemde de Peygamber’in yanında bulunmalarıdır.
Ensar Kimlerdir
Ensar, Medine’de Hz. Muhammed’i ve Mekke’den gelen Müslümanları destekleyen Müslümanlardır.“Ensar” kelimesi:
yardım edenler
anlamına gelir.
Evlerini açmış,
mallarını paylaşmış,
yeni gelen muhacirleri desteklemişlerdir.
Tevbe 117’de Muhacirlerle birlikte Ensarın zikredilmesi, ilk Müslüman toplumun iki temel grubunun aynı zorlukta birlikte hareket ettiğini gösterir.
“Allah Peygamber’in Tövbelerini Kabul Etti” Denmesi Peygamber’in Günah İşlediği Anlamına mı Gelir
Burada dikkatli olmak gerekir.Ayette kullanılan:
“tâballâhu ale’n-nebiyyi...”
ifadesi kelime olarak Allah’ın Peygamber’e rahmetiyle yönelmesini, lütuf göstermesini ve kabul buyurmasını ifade eder.
“Tövbe” kelimesi Kur’an’da yalnızca:
bir günahı affetmek
anlamında kullanılmaz.
Allah hakkında kullanıldığında:
kuluna rahmetiyle yönelmek, dönüşünü kabul etmek
anlamına gelir.
Bu nedenle buradan:
“Hz. Muhammed bu ayette ağır bir günah işlemişti.”
sonucu otomatik olarak çıkarılmaz.
Bazı tefsirlerde önceki ilahî uyarılarla bağlantılar kurulsa da ayetin temel vurgusu Allah’ın rahmetinin bütün topluluğu kuşatmasıdır.
Allah’ın Peygamber’i de Muhacir ve Ensarla Birlikte Anması Ne Öğretiyor
Çok güçlü bir topluluk bilinci gösterir.Hz. Muhammed:
insanları zor bir yolculuğa gönderip kendisi rahat bir yerde kalmamıştır.
O da:
aynı sıcaklığı,
aynı uzun yolu,
aynı tehlikeyi,
aynı zorluğu
paylaşmıştır.
Gerçek liderliğin önemli özelliklerinden biri budur:
İnsanlardan istediğin fedakârlığın dışında kendine özel bir rahatlık alanı kurmamak.
Lider, yükün sadece dağıtıcısı değil, gerektiğinde taşıyıcısıdır.
“İçlerinden Bir Grubun Kalpleri Neredeyse Kayacaktı” Ne Demektir
Ayette:“min ba‘di mâ kâde yezîğu kulûbu ferîkin minhum”
ifadesi bulunur.
Genel anlamıyla:
“İçlerinden bir grubun kalpleri neredeyse kayacak, eğilecek, yön değiştirecek hâle geldikten sonra...”
demektir.
Bu ifade son derece insanîdir.
İnsanlar:
yorulmuş,
zorlanmış,
geri dönmeyi düşünmüş,
dayanma güçlerinin sınırına yaklaşmış
olabilirler.
Ayet onların bu iç mücadelesini gizlemiyor.
Ama onları hemen münafık da ilan etmiyor.
Kalbin Kayması İmandan Çıkmak mı Demektir
Hayır.Buradaki ifade otomatik olarak:
küfre girmek
veya:
imanı tamamen kaybetmek
anlamına gelmez.
Bağlamda ağır şartlar altında:
iradenin zayıflaması,
geri dönme düşüncesinin ortaya çıkması,
dayanma gücünün sarsılması
gibi anlamlar öne çıkar.
Bu çok önemli bir ayrımdır.
İnsan bazen:
korkabilir,
yorulabilir,
tereddüt edebilir.
Bunların varlığı tek başına nifak veya küfür kanıtı değildir.
Asıl mesele, insanın bu zayıflıkla ne yaptığıdır.
Bir Müminin Zor Bir Anda Vazgeçmeyi Düşünmesi Günah mıdır
Her düşünce tek başına aynı ahlaki değere sahip değildir.İnsan kontrolü dışında:
korku hissedebilir,
yorgunluk yaşayabilir,
“Artık dayanamıyorum.”
diye düşünebilir.
Düşüncenin akla gelmesi ile bilinçli biçimde sorumluluğu terk etmek aynı şey değildir.
Tevbe 117 bunun son derece güzel bir örneğidir.
Bazılarının kalpleri neredeyse kayıyordu.
Ama sonunda yolda kaldılar.
Demek ki insanın geçici zayıflığı, onun bütün imanını değersiz hâle getirmez.
Ayette Neden “Sonra Onlara Tövbeyle Yöneldi” İfadesi Tekrar Ediliyor
Ayet önce genel olarak:Peygamber,
Muhacirler
ve Ensar
üzerine Allah’ın rahmetiyle yöneldiğini söyler.
Sonra kalpleri neredeyse kayacak olan özel grubu zikreder ve:
“Sonra yine onların tövbelerini kabul etti.”
der.
Bu tekrar, özellikle zorlanan insanların Allah’ın rahmetinin dışında bırakılmadığını vurgular.
İnsan zorlanmış olabilir.
Bir an sarsılmış olabilir.
Ama tekrar doğruya yönelmişse Allah’ın rahmeti ona da açıktır.
Bu Ayet Zayıflık Yaşayan İnsanlara Nasıl Bakmamız Gerektiğini Öğretiyor
Çok merhametli bir bakış öğretir.Bir insan:
zor bir dönemde çökmüş olabilir.
Korkmuş olabilir.
Bir süre motivasyonunu kaybetmiş olabilir.
Sorumlulukları ağır gelmiş olabilir.
Hemen:
“Demek ki imanı yok.”
demek doğru değildir.
İnsan bazen gerçekten yükün altında zorlanabilir.
Tevbe 117’de Allah onların kalplerinin neredeyse kaydığını bildiği hâlde sonunda onları rahmetiyle kuşatıyor.
Bu bize:
Zayıflığı gör ama insanı sadece zayıflığıyla tanımlama.
ilkesini öğretir.
Zorluk İmanın Mutlaka Ölçüsü müdür
Zorluk, insanın karakterinin bazı yönlerini ortaya çıkarabilir.Ama:
“Ne kadar çok acı çekersen o kadar iyi müminsin.”
şeklinde bir anlayış doğru değildir.
İslam gereksiz acı aramayı öğretmez.
Zorluk geldiğinde sabır önemlidir.
Fakat insan bilerek:
kendini aç bırakmak,
sağlığını bozmak,
tedbiri terk etmek,
aileyi gereksiz yere perişan etmek
zorunda değildir.
Fedakârlık ile gereksiz eziyet aynı şey değildir.
Tebük’teki Zorlukları Anlatmak Tedbirsizliği Övmek midir
Hayır.Tebük’te ciddi lojistik hazırlık yapılmıştır.
Maddi imkânı olanlar destek vermiştir.
Binekler hazırlanmıştır.
Ordu organize edilmiştir.
Yolculuk planlanmıştır.
Yani sahabilerin yaşadığı güçlük:
“Hiç hazırlık yapmadılar, sonra sıkıntıya girdiler.”
şeklinde düşünülmemelidir.
Bazen en iyi hazırlığa rağmen şartlar ağır olabilir.
İmanın burada gösterdiği şey:
tedbirsizlik değil, tedbirden sonra ortaya çıkan kaçınılmaz zorluğa dayanabilmektir.
Gerçek Mazereti Olanlarla Kalpleri Zorlananlar Arasında Ne Fark Vardır
Tevbe Suresi daha önce gerçek mazereti olanları açıkça korumuştu.Hasta,
güçsüz,
maddi imkânı olmayan
ve gerçekten sefere katılamayan kişilere yükümlülük yüklenmemişti.
Tevbe 117’de ise sefere katılan ama zorluk nedeniyle içten sarsılmaya yaklaşanlardan söz edilmektedir.
Bu iki durum farklıdır.
Birinci grupta:
gerçek imkânsızlık
vardır.
İkinci grupta:
sorumluluğu yerine getirirken yaşanan psikolojik ve bedensel zorlanma
vardır.
Kur’an her ikisini de aynı kaba ölçüyle değerlendirmez.
“Allah Onlara Karşı Raûf ve Rahîmdir” Ne Anlama Gelir
Ayet:“innehu bihim raûfun rahîm”
diye sona erer.
“Raûf”:
çok şefkatli,
ince merhamet sahibi
anlamlarını taşır.
“Rahîm” ise:
çok merhametli
demektir.
Burada ayetin son derece dikkat çekici bir sonu vardır.
Kalpleri neredeyse kayan insanlardan söz ediliyor.
Ama ayet:
“Onlara öfkelidir.”
diye bitmiyor.
“Onlara karşı çok şefkatli ve merhametlidir.”
diye bitiyor.
Bu, Allah’ın kulun zayıflığını eksiksiz bildiğini ve dönüşünü değerli gördüğünü gösterir.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Bugün insanın “zorluk saati” Tebük şartlarında olmak zorunda değildir.Bir insan için zorluk saati:
hastalık,
ekonomik sıkıntı,
aile krizi,
iş kaybı,
yalnızlık,
büyük bir sorumluluk,
uzun süreli yorgunluk
olabilir.
İnsan böyle zamanlarda:
“Artık yapamıyorum.”
diye düşünebilir.
Tevbe 117 bize şu ümidi verir:
Kalbin bir an sarsıldı diye yolun bitmiş değildir.
İnsan yeniden toparlanabilir.
Yeniden Allah’a dönebilir.
Yeniden doğru olanın yanında durabilir.
Sonuç: Tevbe Suresi 117. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Tevbe Suresi 117. ayet, zorluk içindeki iman, insanî zayıflık ve ilahî merhamet hakkında son derece güçlü bir ayettir.Tebük Seferi kolay değildi.
Uzun bir yol vardı.
Şiddetli sıcak vardı.
Maddi sıkıntı vardı.
Binek azdı.
Yiyecek ve su sınırlıydı.
İnsanların Medine’de kalmasını cazip hâle getiren dünyevî şartlar vardı.
Buna rağmen Hz. Muhammed’in yanında:
Muhacirler ve Ensar
yola çıktılar.
Kur’an onları övüyor.
Ama onları kusursuz, duygusuz, yorulmayan insanlara da dönüştürmüyor.
Tam tersine açıkça söylüyor:
“İçlerinden bir grubun kalpleri neredeyse kayacaktı.”
İşte bu cümle insanı çok rahatlatan bir gerçek taşır.
İman:
hiç yorulmamak değildir.
İman:
hiç korkmamak değildir.
İman:
hiçbir zaman:
“Artık yapamıyorum.”
diye düşünmemek değildir.
Bazen iman:
tam vazgeçecekken yeniden doğru tarafa dönebilmektir.
İnsanların kalpleri sarsıldı.
Ama tamamen dönmediler.
Zorlandılar.
Ama yolu bırakmadılar.
Ve Allah:
“Sonra onların tövbelerini kabul etti.”
buyurdu.
Bu, dinî hayatın çok önemli bir boyutudur.
Bazen insan kendi zayıflığından dolayı kendisine çok ağır davranır.
Bir ibadette zorlanır.
Bir sıkıntıda:
“Neden benim imanım daha güçlü değil?”
diye kendisini suçlar.
Bir gün motivasyonu azalır.
Bir korku yaşar.
Ve hemen:
“Demek ki ben kötü bir müminim.”
sonucuna varır.
Tevbe 117 ise farklı bir şey öğretir:
Zayıflık ile ihanet aynı şey değildir.
Korku ile nifak aynı değildir.
Yorulmak ile samimiyetsizlik aynı değildir.
Bir an geri çekilmeyi düşünmek ile gerçekten sorumluluğu terk etmek aynı değildir.
İnsan olmanın içinde sınırlar vardır.
Allah bu sınırları bilir.
Ama ayet başka bir uçtan da bizi korur.
“Zorlandım.”
sözünü her sorumluluktan kaçış bahanesine çeviremeyiz.
Tebük’e katılanlar da zorlandı.
Fakat mümkün olan yerde devam ettiler.
Bu nedenle asıl ölçü:
Zorlandın mı?
değil.
Zorlandığında ne yaptın?
sorusudur.
Bir başka önemli ders de liderliktir.
Hz. Muhammed insanların önüne:
“Siz gidin.”
demedi.
Onlarla birlikte yürüdü.
Aynı seferin içinde bulundu.
Bu bize gerçek liderliğin sadece emir vermek olmadığını gösterir.
Yükü paylaşmayan liderin fedakârlık çağrısı eksik kalır.
Ayetin sonunda iki muhteşem isim gelir:
Raûf.
Rahîm.
Allah kulunun ne kadar zorlandığını bilir.
Geceleri taşıdığı yükü bilir.
İçindeki:
“Dayanamıyorum.”
sesini bilir.
Fakat insan bütün bu zorluk içinde yeniden O’na yönelirse, Allah’ın rahmeti onun önünde kapanmış değildir.
Belki de Tevbe 117’nin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Zor zamanlarımızda kalbimizin sarsılmasını imanımızın tamamen bittiğinin kanıtı sanıp kendimizden vaz mı geçiyoruz; yoksa sahabilerin zorluk saatinde yaptığı gibi, yorgun ve korkmuş olsak bile yeniden doğru yöne dönebilmenin de imanın bir parçası olduğunu hatırlayabiliyor muyuz?
