Tevbe Suresi 121. Ayette “Küçük Büyük Ne Harcarlarsa ve Hangi Vadiyi Aşarlarsa Aşsınlar, Allah Onları Yaptıklarının En Güzeliyle Ödüllendirsin Diye Bunlar Kendileri İçin Yazılır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Tevbe Suresi 121. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Onların küçük veya büyük herhangi bir harcama yapmaları ve herhangi bir vadiyi aşmaları yoktur ki, Allah onları yaptıklarının en güzeliyle ödüllendirsin diye bunlar kendileri için yazılmış olmasın.”
Bu ayet, hemen önceki Tevbe 120’nin devamıdır.
Önceki ayette:
susuzluk,
yorgunluk,
açlık,
atılan adımlar
ve elde edilen meşru askerî sonuçların
Allah katında kaybolmadığı bildirilmişti.
Tevbe 121 ise özellikle iki şeyi vurgular:
harcanan malı
ve:
gidilen yolu.
Yani yalnızca sonuca değil, sonuca giderken ödenen bedele de değer verilir.
Tevbe 120 ile Tevbe 121 Arasındaki Bağ Nedir
Tevbe 120:bedensel fedakârlığı
öne çıkarmıştı.
Susadılar.
Yoruldular.
Aç kaldılar.
Yürüdüler.
Tevbe 121 ise buna:
maddi fedakârlığı
ekler.
Küçük harcama da,
büyük harcama da
kayda geçer.
Sonra yine yolculuğa döner:
Aştıkları vadiler de yazılır.
Böylece Kur’an bize bütüncül bir tablo verir:
Bedenin emeği de, malın fedakârlığı da, yolun zahmeti de Allah’ın bilgisindedir.
“Küçük Bir Harcama” Ne Demektir
Ayette:“nafaqatan sağîratan”
yani:
“küçük bir harcama”
ifadesi vardır.
Bu, miktar olarak az görünen katkıdır.
Bir insan çok zengin olmayabilir.
Büyük bağış yapamayabilir.
Ama imkânı ölçüsünde:
bir miktar para,
yiyecek,
malzeme,
ulaşım desteği
veya başka bir katkı
sunabilir.
Kur’an burada çok önemli bir mesaj verir:
Az olduğu için samimi iyiliği küçümseme.
Allah yalnızca büyük miktarlara bakmaz.
“Büyük Bir Harcama” Ne Demektir
Ayet:“ve lâ kebîratan”
der.
Yani:
“Büyük bir harcama da...”
Allah katında kaybolmaz.
Bazı insanlar çok daha fazla ekonomik imkâna sahiptir.
Dolayısıyla onların yapabileceği katkı da daha büyük olabilir.
Bu ayet hem küçüğü hem büyüğü birlikte zikrederek güzel bir denge oluşturur:
Az veren değersiz değildir.
Çok veren de değersiz değildir.
Asıl mesele:
imkân,
niyet,
amaç
ve sorumluluktur.
Büyük Miktarda Vermek Her Zaman Daha Faziletli midir
Miktar önem taşıyabilir ama tek ölçü değildir.Bir insan için:
100 lira vermek
çok küçük bir fedakârlık olabilir.
Başka biri için:
aynı miktar ciddi bir fedakârlık olabilir.
Dolayısıyla sadece rakama bakarak:
“Bu daha üstün.”
demek her zaman doğru değildir.
Kur’an’ın başka ayetlerinden ve genel ahlakından bildiğimiz üzere:
samimiyet, imkân ve verilen şeyin kişinin hayatındaki karşılığı
da önemlidir.
Bazen az miktar, büyük bir gönüllülük taşıyabilir.
Küçük İyilikleri Küçümsemek Neden Yanlıştır
Çünkü insan çoğu zaman büyük şeylerden etkilenir.Büyük bağış.
Büyük proje.
Büyük fedakârlık.
Büyük başarı.
Ama hayatın önemli kısmı küçük iyiliklerden oluşur.
Bir yemek paylaşmak.
Bir kişiye yardım etmek.
Bir yol masrafına katkı vermek.
Bir ihtiyacı karşılamak.
Bir insanın yükünü biraz hafifletmek.
Tevbe 121:
“Küçük olduğu için görünmez değildir.”
der.
Bu, iyilik konusunda insanı çok büyük bir baskıdan da kurtarır:
Her zaman dev bir şey yapmak zorunda değilsin; yapabildiğin doğru şeyi küçümseme.
Bu Ayet Her Harcanan Paranın Sevap Olduğunu mu Söylüyor
Hayır.Bağlam:
meşru bir sorumluluk ve Allah yolunda yapılan harcamadır.
İnsan:
zulüm,
haram,
saldırganlık,
yolsuzluk,
gösteriş
veya insanlara zarar vermek
için para harcarsa, sırf harcama yaptığı için bu ayetin müjdesine dahil olmaz.
Harcamanın miktarı kadar amacı da önemlidir.
Yanlış amaç için büyük para harcamak, onu iyilik hâline getirmez.
Niyet Neden Önemlidir
Aynı miktardaki iki harcama dışarıdan aynı görünebilir.Bir insan:
Allah rızası,
sorumluluk,
dayanışma
ve gerçekten fayda üretmek
için verebilir.
Başka biri:
şöhret,
insanları satın alma,
gösteriş
veya kendisine bağlılık oluşturma
amacıyla verebilir.
Dışarıdan para aynıdır.
Ama ahlaki anlam aynı olmayabilir.
Bu nedenle İslam’da amel yalnızca:
“Ne yaptın?”
sorusuyla değil,
“Niçin yaptın?”
sorusuyla da değerlendirilir.
“Bir Vadiyi Aşmaları” Ne Anlama Gelir
Ayette:“ve lâ yaktaûne vâdiyen”
ifadesi bulunur.
Yani:
“Bir vadiyi aşmaları da...”
Burada Tebük yolculuğunun gerçek coğrafyası vardır.
Uzun mesafeler,
vadiler,
çöl yolları,
engebeli bölgeler
aşılmaktadır.
Kur’an bu yolun kendisini bile hesaba katıyor.
Demek ki:
hedefe ulaşmadan önce geçirilen yolculuk da değersiz değildir.
Atılan adımların kendisi kayıt altındadır.
Bir Yolu Geçmek Nasıl İbadet Değeri Kazanır
Bir yolu yürümek tek başına otomatik olarak ibadet değildir.İnsan:
alışverişe,
gezmeye,
işe,
eğlenceye
de yürüyebilir.
Ama meşru bir sorumluluk için çekilen yol zahmeti, niyet ve amaçla birlikte ibadet değerine dönüşebilir.
Bir insan:
hasta ziyaretine gidiyorsa,
yardım götürüyorsa,
ilim için yolculuk yapıyorsa,
ailesinin helal rızkı için çalışıyorsa,
yolun yorgunluğu da anlam kazanabilir.
Tevbe 121’in doğrudan bağlamı askerî seferdir; fakat Allah’ın meşru iyilik uğruna çekilen emeği kaybetmemesi daha geniş bir Kur’an ilkesidir.
Ayet “Yolun Kendisi de Önemlidir” mi Diyor
Evet.İnsan çoğu zaman sadece sonuca odaklanır:
Kazandım mı?
Başardım mı?
Hedefe ulaştım mı?
Ama Kur’an burada yolculuktaki:
harcamayı,
adımı,
mesafeyi,
zorluğu
da hesaba katmaktadır.
Bu bize çok güçlü bir ahlaki mesaj verir:
Doğru hedefe doğru yanlış yöntemle gitmek yeterli değildir; yolun kendisi de ahlaken önemlidir.
Ve doğru bir yolda çekilen emek, hedef henüz tamamlanmasa bile anlamsız değildir.
İnsan Bir İyiliği Tamamlayamadan Ölürse veya Engel Çıkarsa Emeği Boşa mı Gider
Her durumda ayrıntılı hüküm Allah’a aittir.Ancak bu ayetin verdiği genel güven şudur:
Allah samimi emeği görür.
İnsan bir işi gerçekten yapmak istemiş,
meşru biçimde başlamış,
elinden geleni yapmış
ama kontrolü dışındaki bir sebeple tamamlayamamış olabilir.
Allah:
niyeti,
çabayı,
imkânı
ve engeli
bilir.
Bu nedenle müminin ahlakında:
“Sonucu göremedim, demek ki her şey boşa gitti.”
şeklinde mutlak bir umutsuzluk olmamalıdır.
“Onlar İçin Yazılır” Ne Anlama Gelir
Ayette yapılan harcamalar ve aşılan vadiler için:“illâ kutibe lehum”
denilir.
Yani:
“Mutlaka onlar için yazılır.”
Bu, amellerin Allah katında kayıt altına alınmasını ifade eder.
İnsan unutabilir.
İnsanların tuttuğu kayıtlar silinebilir.
Kimse yaptığın iyiliği görmeyebilir.
Ama Allah’ın bilgisinde:
küçük,
büyük,
gizli,
açık
hiçbir samimi iyilik kaybolmaz.
Görünmemek, değersiz olmak değildir.
İyiliğin İnsanlar Tarafından Bilinmemesi Onun Değerini Azaltır mı
Hayır.Hatta bazı iyiliklerde gizlilik, riyadan korunmak açısından daha değerli olabilir.
İnsan bazen iyilik yaptığında:
takdir,
teşekkür,
alkış
bekler.
Bunların gelmemesi moralini bozabilir.
Tevbe 121 bize farklı bir güven verir:
İnsanların seni görmemesi, Allah’ın görmediği anlamına gelmez.
Bu yüzden gizli yapılan doğru işler de değerlidir.
Hatta kimsenin bilmediği bir fedakârlık, Allah katında çok büyük olabilir.
“Allah Onları Yaptıklarının En Güzeliyle Ödüllendirsin Diye” Ne Demektir
Ayetin sonunda:“li-yecziyehumullâhu ahsene mâ kânû ya‘melûn”
ifadesi bulunur.
Genel anlamıyla:
“Allah onları yaptıklarının en güzeliyle ödüllendirsin diye...”
Bu ifade Allah’ın mükâfatının lütufkâr ve güzel karşılığını vurgular.
Tefsirlerde ifadenin nüansı hakkında farklı açıklamalar bulunabilir.
Genel çerçeve şudur:
Allah onların samimi ve güzel amellerini zayi etmez; aksine en güzel şekilde karşılık verir.
Buradaki vurgu sıradan bir muhasebeden daha güçlüdür:
İlahi karşılık, insanın yaptığı iyiliği değersizleştiren değil, onu karşılıksız bırakmayan bir karşılıktır.
Bu Ayet “Ne Kadar Çok Harcarsan O Kadar Kesin Cennet” Anlamına mı Gelir
Hayır.İslam’da cennet parayla satın alınmaz.
Mal harcamak önemli bir ibadet olabilir.
Ama insan:
haksız kazanç elde edip,
başkasının hakkını yiyip,
sonra bir miktar bağış yaparak
Allah’ı adeta maddi işlemle razı ettiğini düşünemez.
Önce:
kul hakkı,
helal kazanç,
adalet,
samimiyet
önemlidir.
Sadaka, haksızlığı aklayan bir ödeme değildir.
Az İmkânı Olan İnsan Bu Ayetten Nasıl Umut Bulabilir
Ayet özellikle:“küçük veya büyük”
diyerek çok güzel bir umut verir.
Herkesin maddi gücü aynı değildir.
Bir insanın milyonları olabilir.
Başkasının ise günlük geçimini zor karşılayacak geliri olabilir.
Allah insanları aynı rakama göre değerlendirmez.
İnsan:
imkânı ölçüsünde,
samimi biçimde,
doğru yere
verecek bir şey bulabilir.
Bazen para veremez ama:
zaman verir,
emek verir,
bilgi verir,
yardım eder.
İyilik yalnızca zenginlerin ayrıcalığı değildir.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Bugün başarı kültürü çoğu zaman:büyük rakamları,
büyük takipçi sayılarını,
büyük bağışları,
büyük projeleri
öne çıkarıyor.
Bu da insanın küçük iyilikleri değersiz görmesine yol açabiliyor.
Tevbe 121 ise tam tersini söyler:
Küçüğü küçümseme.
Bir kişinin ihtiyacını karşılamak küçüktür belki.
Bir saat zaman ayırmak küçüktür belki.
Bir öğrenciye kitap almak küçüktür belki.
Bir yaşlıyı hastaneye götürmek küçüktür belki.
Ama Allah’ın ölçüsünde samimi iyiliğin değeri yalnızca büyüklük rakamıyla belirlenmez.
Sonuç: Tevbe Suresi 121. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Tevbe Suresi 121. ayet, çok güçlü bir güvence verir:Allah samimi emeğin hiçbir ayrıntısını kaybetmez.
Bir önceki ayette:
susuzluk,
yorgunluk,
açlık
ve atılan adımlar
anlatılmıştı.
Şimdi:
küçük harcamalar,
büyük harcamalar
ve:
aşılan vadiler
anlatılıyor.
Bu bize şunu gösterir:
Allah’ın değerlendirmesi sadece son fotoğrafa bakmaz.
Süreci de görür.
Bir insanın büyük bir iyiliğin içinde yaptığı küçücük katkıyı da bilir.
Yolculukta harcadığı parayı bilir.
Yorgunluğunu bilir.
Attığı adımı bilir.
Hiç kimsenin fark etmediği desteği bilir.
Bu, özellikle kendisini:
“Benim elimden zaten çok bir şey gelmez.”
diye küçümseyen insanlar için son derece güçlü bir mesajdır.
Kur’an:
“Az olanı değersiz sanma.”
der.
Çünkü azlık ve çokluk her zaman insanın gördüğü kadar basit değildir.
Zengin birinin verdiği büyük miktar onun için küçük bir fedakârlık olabilir.
Fakir birinin verdiği küçük miktar ise onun için çok büyük bir fedakârlık olabilir.
Allah rakamı bilir.
Ama rakamın arkasındaki insanı da bilir.
Ayet aynı zamanda bizi gösterişten kurtarır.
İnsanların:
“Ne kadar verdin?”
sorusundan önce Allah’ın bildiği başka sorular vardır:
Neden verdin?
Nereden kazandın?
Kime verdin?
Verirken incittin mi?
Karşılık bekledin mi?
Verdiğin şey haklı ve meşru bir amaca mı hizmet etti?
İşte bu nedenle:
büyük harcama = otomatik büyük sevap
denkliği kurmak doğru değildir.
İyilik:
miktar + niyet + meşru amaç + ahlak
bütünlüğü içinde değerlendirilmelidir.
Ayetin ikinci büyük mesajı ise:
“Aştıkları hiçbir vadi yoktur ki onlar için yazılmış olmasın.”
ifadesindedir.
Bu bize hayatın çok büyük bir gerçeğini öğretir:
Yol da önemlidir.
İnsanlar çoğu zaman sadece varış noktasını alkışlar.
Kimse:
kaç kere yorulduğunu,
kaç defa yeniden başladığını,
ne kadar yol yürüdüğünü,
hangi fedakârlıkları yaptığını
bilmez.
Allah bilir.
Bu nedenle bir iyilik yolunda ilerlerken:
“Henüz başaramadım.”
diye bütün emeğini değersiz sayma.
Doğru yolda attığın adım da bir değerdir.
Ayetin sonunda ise mükemmel bir güven vardır:
“Allah onları yaptıklarının en güzeliyle ödüllendirsin diye...”
Yani Allah’ın hesabında samimi iyilik unutulan bir ayrıntı değildir.
İnsan sana teşekkür etmeyebilir.
Adını kimse bilmeyebilir.
Bir projeye katkı yaparsın ama başkasının adı öne çıkabilir.
Bir insana sessizce yardım edersin, kimse duymaz.
Yıllarca bir aile için emek verirsin, dışarıdan kimse fark etmez.
Ama Kur’an'ın verdiği cevap şudur:
Yazılmıştır.
Bu tek kelime bile mümin için büyük bir huzur olabilir.
İnsanların kaydına girmemiş olabilir.
Allah’ın kaydına girmiştir.
Ve belki Tevbe 121’in bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
İyilik yapmayı yalnızca büyük imkânlarımız olduğunda mı düşünüyoruz, yoksa elimizdeki küçük imkânın da Allah katında kaybolmayacağını bilerek bugün verebileceğimiz küçük bir şeyi, atabileceğimiz küçük bir adımı ve gösterebileceğimiz küçük bir emeği küçümsemeden değerlendirebiliyor muyuz?
