Tevbe Suresi 126. Ayette “Onlar Her Yıl Bir veya İki Defa İmtihan Edildiklerini Görmüyorlar mı? Sonra Yine de Tövbe Etmiyor ve İbret Almıyorlar” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Tevbe Suresi 126. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Onlar her yıl bir veya iki defa imtihan edildiklerini görmüyorlar mı? Sonra yine de tövbe etmiyor ve ibret almıyorlar.”
Bu ayet, önceki ayetlerde anlatılan kalplerinde hastalık bulunan ve vahye karşı direnç gösteren insanların durumunu devam ettirir.
Tevbe 124’te müminlerin imanının vahiy ile arttığı anlatılmıştı.
Tevbe 125’te ise kalplerindeki hastalıkta ısrar edenlerin bozulmalarının daha da arttığı belirtilmişti.
Tevbe 126 şimdi şu soruyu soruyor:
Bunca uyarı ve imtihana rağmen neden hâlâ dönmüyorlar?
“Her Yıl Bir veya İki Defa İmtihan Ediliyorlar” Ne Demektir
Ayette:“yuftenûne fî kulli âmin marraten ev marrateyn”
ifadesi bulunur.
Yani:
“Her yıl bir veya iki defa fitneye, imtihana veya sınanmaya maruz kalırlar.”
Buradaki “fitne” kelimesi bağlama göre:
imtihan,
sınanma,
zorluk,
belanın insanın gerçek yönünü ortaya çıkarması
gibi anlamlara gelebilir.
Tefsirlerde bunun hangi olayları ifade ettiği konusunda farklı açıklamalar vardır.
Ayetteki “Fitne” Kelimesi Ne Anlama Geliyor
“Fitne” Kur’an’da tek bir anlama sahip değildir.Bağlama göre:
imtihan,
baskı,
zulüm,
şaşkınlık,
ayartma,
karışıklık
veya insanın iç durumunu ortaya çıkaran sınav
anlamlarında kullanılabilir.
Tevbe 126’da öne çıkan anlam:
insanı uyandırması gereken tekrar eden imtihanlardır.
Yani insanın hayatına gelen bazı olaylar onun:
sabır,
iman,
samimiyet
ve yönelişini
ortaya çıkarabilir.
Bu İmtihanların Ne Olduğu Kesin Olarak Biliniyor mu
Hayır.Klasik tefsirlerde çeşitli açıklamalar vardır.
Bunlar arasında:
hastalıklar,
kıtlık veya ekonomik zorluklar,
askerî seferler,
toplumsal sıkıntılar,
münafıklıklarının vahiy ile açığa çıkarılması
gibi yorumlar zikredilmiştir.
Bu nedenle:
“Ayet kesinlikle şu tek olayı anlatıyor.”
demek yerine:
“Tefsirlerde farklı açıklamalar vardır.”
demek daha sağlıklıdır.
Ortak nokta şudur:
Bu insanlar tekrar tekrar uyandırılabilecekleri durumlarla karşılaşıyor, fakat yönlerini değiştirmiyorlardı.
“Her Yıl Bir veya İki Defa” Tam Olarak Sayısal Bir Kural mıdır
Ayetin ifadesini:“Her insan mutlaka yılda tam bir veya iki felaket yaşayacaktır.”
şeklinde matematiksel bir formüle dönüştürmek doğru değildir.
Bu ifade belirli tarihsel topluluğun tekrarlanan sınanmalarına dikkat çeker.
Amaç:
takvim çıkarmak
değil,
tekrar tekrar gelen uyarılara rağmen değişmeyen tavrı göstermek
olmalıdır.
Kur’an burada sayıdan çok ısrarın sürekliliğini görünür hâle getirir.
Her Başımıza Gelen Sıkıntı Allah’ın Bizi Cezalandırdığı Anlamına mı Gelir
Hayır.Bu son derece önemli bir ayrımdır.
Bir insan:
hastalanabilir,
işini kaybedebilir,
kaza geçirebilir,
ekonomik kriz yaşayabilir,
sevdiğini kaybedebilir.
Bunların her biri için:
“Allah seni günahın yüzünden cezalandırıyor.”
demek doğru değildir.
Biz vahiy almıyoruz.
Bir olayın Allah katındaki özel sebebini kesin olarak bilemeyiz.
Sıkıntı = otomatik ilahî ceza değildir.
Tevbe 126 belirli bir topluluğun vahiy ile açıklanmış durumundan söz etmektedir.
O Hâlde İnsan Sıkıntılardan Hiç Ders Çıkarmamalı mı
Tam tersine, insan yaşadıklarından ders çıkarabilir.Ama bu:
“Başına kötü bir şey geldi, kesin suçlusun.”
demek değildir.
İnsan kendi hayatında şunu sorabilir:
Bu olay bana ne öğretti?
Neyi ihmal ediyordum?
Neyi değiştirmeliyim?
Daha dikkatli olabilir miyim?
İlişkilerimi düzeltebilir miyim?
Allah’la bağımı yeniden gözden geçirmeli miyim?
Bu öz muhasebe sağlıklıdır.
Ancak başkasının acısı üzerinden kesin ilahî hüküm vermek başka şeydir.
Ayette Neden “Görmüyorlar mı?” Diye Soruluyor
Ayette:“eve lâ yeravne”
yani:
“Görmüyorlar mı?”
denilir.
Bu, yalnızca gözle görmek değildir.
Bir şeyi:
fark etmek,
anlamlandırmak,
sonuç çıkarmak
anlamını da taşır.
İnsan aynı olayı yıllarca yaşayabilir ama hiçbir şey öğrenmeyebilir.
Kur’an burada gözlerin açık olmasından çok:
şuurun açık olması
üzerinde durur.
İnsan Aynı Hatayı Neden Defalarca Tekrarlar
Çünkü hatayı bilmek ile hatayı bırakmak aynı şey değildir.İnsan:
zararlı olduğunu bilir,
ama alışkanlık devam eder.
Yalanın güveni bozduğunu bilir,
ama yine yalan söyler.
Öfkesinin ilişkilerini yıktığını bilir,
ama kendisini değiştirmez.
Bazen insanın problemi bilgi eksikliği değil, değişim direncidir.
Tevbe 126 bu açıdan çok güçlü bir insan tablosu çizer:
Uyarı geliyor ama davranış değişmiyor.
“Sonra Tövbe Etmiyorlar” Ne Anlama Gelir
Ayette:“summe lâ yetûbûn”
denilir.
Yani:
“Sonra yine de tövbe etmiyorlar.”
Tövbe yalnızca:
“Allah’ım beni affet.”
demek değildir.
Gerçek tövbe:
yanlışı fark etmek,
pişman olmak,
yanlışı bırakmak,
bir daha yapmamaya niyet etmek
ve kul hakkı varsa mümkün olduğunca telafi etmek
anlamlarını taşır.
Ayetin eleştirdiği şey, insanın uyarıyı görüp yine de yönünü değiştirmemesidir.
Tövbe Etmek İçin Büyük Bir Felaket Yaşamak mı Gerekir
Hayır.İnsan tövbe etmek için:
hastalık,
kaza,
ölüm korkusu
veya büyük bir kriz
beklemek zorunda değildir.
Aslında en güzel dönüşlerden biri, insanın herhangi bir büyük felaket olmadan:
yanlışını fark edip dönmesidir.
İnsan:
vicdanıyla,
Kur’an’ın uyarısıyla,
başkasının nasihatiyle,
kendi düşüncesiyle
de değişebilir.
Tövbe için hayatın seni duvara çarpmasını beklemek gerekmez.
“İbret Almıyorlar” Ne Demektir
Ayet:“ve lâ hum yezzekkerûn”
ifadesiyle sona erer.
Yani:
“Hatırlamıyorlar, düşünüp öğüt almıyorlar, ibret çıkarmıyorlar.”
Buradaki mesele sadece bilgi edinmek değildir.
İnsan:
olayı hatırlar
ama dersini unutabilir.
İbret:
yaşanan bir şeyden geleceğe yön verecek anlam çıkarmaktır.
Yani:
“Bu oldu.”
demek başka,
“Bu bana ne öğretmeli?”
demek başka şeydir.
Tefekkür ile Tövbe Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
İnsan düşünmezse çoğu zaman neden tövbe etmesi gerektiğini de fark etmez.Tefekkür:
davranışına dışarıdan bakabilmek,
sonuçlarını görebilmek,
kendini kandırdığı noktaları fark etmek
demektir.
Bundan sonra tövbe gelir:
“Bunu değiştirmeliyim.”
Dolayısıyla Tevbe 126’da iki büyük eksiklik yan yana gelir:
Dönmüyorlar.
Düşünmüyorlar.
Bu da bize şunu öğretir:
Tövbenin önemli kapılarından biri dürüst düşünmedir.
Aynı Sorun Hayatımızda Tekrar Ediyorsa Kendimize Ne Sormalıyız
Her tekrarın sebebi mutlaka bizim günahımız değildir.Ama tekrar eden bir problem varsa sağlıklı biçimde şunlar sorulabilir:
Benim burada bir payım var mı?
Aynı insan tiplerini mi seçiyorum?
Aynı hatayı mı tekrarlıyorum?
Uyarıları görmezden mi geliyorum?
Değişmesi gereken bir alışkanlığım var mı?
Sınırlarımı yanlış mı kuruyorum?
Bu sorular kendini suçlamak için değil, kendini anlamak için sorulmalıdır.
Başkasının Felaketine Bakıp “İbret Al” Demek Doğru mudur
İnsan ölüm, hastalık ve dünyanın geçiciliği üzerine elbette düşünebilir.Fakat başkasının acısını:
“Bak, Allah sana bunu yaptı.”
diye yorumlamak merhametsiz ve temelsiz olabilir.
Bir kişinin:
kanser olması,
depremde zarar görmesi,
çocuğunu kaybetmesi,
ekonomik sıkıntıya düşmesi
onun Allah katında cezalandırıldığını kanıtlamaz.
İbret almak başka, acı çeken insan hakkında Allah adına hüküm vermek başka şeydir.
Müminin ilk tavrı çoğu zaman merhamet ve yardım olmalıdır.
Tekrar Tekrar Günaha Düşen Birinin Tövbesi Kabul Olur mu
Bir insan gerçekten tövbe etmiş, sonra zayıflayıp yeniden aynı günaha düşmüş olabilir.Bu durumda:
“Bir daha düştün, demek ki ilk tövben kesinlikle sahteydi.”
denemez.
Eğer ilk tövbe anında gerçekten pişman ve dönmeye kararlıysa o tövbe samimi olabilir.
Sonradan yeniden günah işlerse yeniden tövbe eder.
Fakat:
“Nasıl olsa sonra tövbe ederim.”
diye önceden günah planlamak samimi tövbe mantığıyla bağdaşmaz.
Allah’ın rahmeti geniştir; bu rahmet günahı planlama bahanesi değildir.
Tekrarlanan Uyarılar Allah’ın Merhametinin Bir Parçası Olarak Görülebilir mi
Evet, bu açıdan düşünülebilir.İnsan bir hatada hemen yok edilmiyor.
Önüne:
uyarılar,
fırsatlar,
düşünme alanları,
dönüş imkânları
çıkabiliyor.
Bu, insanın değişmesi için zaman verilmesi anlamına gelebilir.
Ancak bunu her özel olay hakkında:
“Allah bu olayı kesin seni uyarmak için yaptı.”
diye kesinleştiremeyiz.
Genel ilke şudur:
İnsan yaşadığı hayatı uyanmak ve kendisini düzeltmek için fırsata dönüştürebilir.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Modern hayat bize aynı hatayı çok hızlı tekrar etme imkânı veriyor.Bir insan:
aynı borç döngüsüne,
aynı kötü ilişkiye,
aynı öfke patlamasına,
aynı yalanlara,
aynı sağlıksız alışkanlıklara
defalarca dönebiliyor.
Sonra her seferinde:
“Nasıl yine buraya geldim?”
diyor.
Tevbe 126 insana çok güçlü bir soru yöneltir:
Sadece başına geleni mi fark ediyorsun, yoksa tekrarlanan olayların sana gösterdiği davranış kalıbını da görebiliyor musun?
Çünkü bazen değişmesi gereken dış dünya değil, bizim verdiğimiz cevaptır.
Sonuç: Tevbe Suresi 126. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Tevbe Suresi 126. ayet, tekrarlanan imtihanlar karşısında değişmeyen insanın manevi durumunu sorgular.Ayet:
“Onlar her yıl bir veya iki defa imtihan edildiklerini görmüyorlar mı?”
diye sorar.
Buradaki “fitne” hakkında tefsirlerde farklı açıklamalar vardır.
Hastalık diyenler olmuştur.
Kıtlık ve sıkıntı diyenler olmuştur.
Savaş ve seferler üzerinde duranlar olmuştur.
Münafıklıklarının vahiy yoluyla açığa çıkmasını bu imtihanlardan sayan açıklamalar da vardır.
Bu çeşitlilik bize önemli bir şey öğretir:
Ayeti tek bir olaya hapsetmekten çok tekrar eden uyarı ve sınanma fikrine odaklanmak gerekir.
Fakat burada çok dikkatli bir sınır da vardır.
Bu ayeti okuyup bugün:
“Sen hastalandın çünkü Allah seni cezalandırıyor.”
“İşin battı çünkü günah işledin.”
“Deprem oldu çünkü o toplum kötüydü.”
gibi kesin hükümler kuramayız.
Çünkü Tevbe 126’daki kişiler hakkında konuşan vahiydir.
Biz ise başımıza gelen her dünyevî olayın Allah katındaki özel sebebini bilmiyoruz.
Bu nedenle:
Her musibet ceza değildir.
Her hastalık günahın sonucu değildir.
Her ekonomik kayıp ilahî gazabın kanıtı değildir.
Ancak bu, yaşananlardan hiçbir ders çıkarılmayacağı anlamına da gelmez.
İnsan başına gelen bir olaydan sonra kendisine sorabilir:
Ben burada ne öğrenebilirim?
Daha iyi tedbir alabilir miyim?
Bir hatamı düzeltmem gerekiyor mu?
İnsanlarla ilişkimi değiştirmeli miyim?
Allah’la bağımı ihmal ediyor muyum?
Hayatımı daha anlamlı yaşamalı mıyım?
Bunlar sağlıklı sorulardır.
Fakat:
“Kesin Allah bana şunun için bunu yaptı.”
demek, bilmediğimiz alanda Allah adına konuşmaya dönüşebilir.
Ayetin ikinci yarısı daha da düşündürücüdür:
“Sonra yine de tövbe etmiyorlar ve ibret almıyorlar.”
Demek ki insanın başına bir şey gelmesi tek başına onu değiştirmiyor.
Acı otomatik olarak insanı bilgeleştirmiyor.
Yaşlanmak otomatik olarak insanı olgunlaştırmıyor.
Çok hata yapmak otomatik olarak ders almak anlamına gelmiyor.
Ders, yaşanan şeyin kendisinde değil; insanın ondan çıkardığı anlamda oluşuyor.
Bir insan on kez aynı hatayı yapıp:
“Ben hep böyleyim.”
diyebilir.
Başka biri bir kez yanılıp:
“Bir daha aynı yere düşmemek için neyi değiştirmeliyim?”
diye düşünebilir.
İşte Tevbe 126’nın:
“ibret almıyorlar”
eleştirisi burada çok güçlüdür.
Kur’an insanın yalnızca:
başına ne geldiğine
değil,
başına gelenin ardından kim olduğuna
da dikkat çeker.
Bu ayet aynı zamanda tövbenin ertelenmesi konusunda ciddi bir uyarıdır.
İnsan:
“Daha zamanım var.”
diyebilir.
Bir uyarı gelir.
Geçer.
Bir hata olur.
Unutur.
Bir kriz yaşar.
Düzelmeye karar verir.
Bir süre sonra eski hâline döner.
Sonra başka bir uyarı...
Ayetin sorusu sarsıcıdır:
Kaç kez daha hatırlatılması gerekiyor?
Fakat burada ümitsizlik değil, dönüş çağrısı vardır.
Çünkü ayet:
“Neden tövbe etmiyorlar?”
diyorsa, bu aynı zamanda:
“Tövbe edebilirlerdi.”
demektir.
Kapı vardır.
Sorun kapının olmaması değil, kapıya yönelmemeleridir.
Bu yüzden insan tekrarlanan hatalarından dolayı:
“Ben artık değişemem.”
dememelidir.
Tam tersine:
“Bu kez gerçekten neyi farklı yapacağım?”
diye sormalıdır.
Tövbe yalnızca duygusal pişmanlık değildir.
Değişim gerektirir.
Aynı sonuca hep aynı yoldan gidiyorsan:
yolu değiştirmek
gerekebilir.
Aynı günah tekrar ediyorsa:
tetikleyicilerini anlamak gerekebilir.
Aynı insanlara zarar veriyorsan:
özürden sonra davranışını değiştirmek gerekebilir.
Çünkü gerçek ibret:
geçmişi hatırlamak değil, gelecekte farklı davranabilmektir.
Ve belki Tevbe 126’nın bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Hayat bize aynı dersi farklı biçimlerde tekrar tekrar gösterdiğinde yalnızca neden bunların başımıza geldiğini mi soruyoruz, yoksa kendi davranışlarımızda, seçimlerimizde ve Allah’la ilişkimizde gerçekten değişmesi gereken bir şey olup olmadığını dürüstçe düşünüp tövbe ve ibretle yeni bir yön seçebiliyor muyuz?
