Nisâ Suresi 143. Ayette “Onlar İman ile İnkâr Arasında Bocalayıp Dururlar; Ne Tam O Tarafa Ne de Bu Tarafa Aittirler. Allah Kimi Sapıklıkta Bırakırsa Artık Ona Bir Yol Bulamazsın” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Nisâ Suresi’nin 143. ayeti, önceki ayetlerde anlatılan münafıklığın iç dünyasını tek bir güçlü görüntüyle özetler:
Bocalamak.
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:
“Onlar bununla bunun arasında bocalayıp dururlar; ne tamamen bunlara ne de onlara bağlanırlar. Allah kimi sapıklıkta bırakırsa artık sen ona bir yol bulamazsın.”
Buradaki mesele sıradan bir tereddüt değildir.
Kur’an’ın eleştirdiği şey, kişinin hakikati aradığı için kararsız olması değil; çıkarına göre sürekli yön değiştirmesi ve hiçbir ilkeye sadakat göstermemesidir.
Nisâ Suresi 143. Ayetin Temel Mesajı Nedir
Ayet münafık karakterin temel bir özelliğini ortaya koyar:
İç tutarsızlık.
Bu kişi;
müminlerin yanında tam olarak mümin değildir,
inkâr edenlerin yanında da tamamen açık bir inkârcı kimliği taşımaz.
Sürekli şartlara bakar.
Kim güçlüyse ona yaklaşır.
Kim kazanıyorsa onun yanında görünür.
Böylece hayatını ilkeye göre değil, hesaba göre yaşar.
“İki Taraf Arasında Bocalayıp Dururlar” Ne Demektir
Ayette kullanılan ifade, bir tarafta karar kılamayan ve sürekli gidip gelen bir hâli anlatır.
Bir gün:
“Biz sizinleyiz.”
der.
Başka gün:
“Biz zaten onlardan değildik.”
diyebilir.
Bu davranışın nedeni hakikati samimiyetle araştırmak değilse, insanın kişiliğini giderek parçalayabilir.
Çünkü her ortamda başka bir kişi olmak sonunda kendi kimliğini kaybetmeye yol açar.
Bu Ayet Kararsız İnsanları mı Eleştiriyor
Her kararsızlığı değil.
İnsan hayatında gerçekten karar veremediği dönemler yaşayabilir.
Bir konuda yeterli bilgiye sahip olmayabilir.
İmanıyla ilgili sorular yaşayabilir.
Araştırabilir.
Bunlar doğrudan münafıklık değildir.
Ayetin eleştirdiği bocalama, samimi bir arayıştan değil, çıkar ve ikiyüzlülükten doğan kararsızlıktır.
Şüphe ile Münafıkça Bocalama Arasında Ne Fark Vardır
Şüphe yaşayan insan şöyle diyebilir:
“Bilmiyorum.”
“Anlamak istiyorum.”
“Bu konuda kafam karışık.”
Bu samimi olabilir.
Münafıkça bocalamada ise kişi çoğu zaman gerçeği aramaktan ziyade hangi tarafın kendisine daha fazla kazandıracağını hesaplar.
Yani biri hakikati arar.
Diğeri avantajı.
Bu çok önemli bir farktır.
“Ne Bunlara Ne Onlara” İfadesi Ne Anlama Gelir
Bu ifade aidiyetsizliği anlatır.
Kişi dışarıdan her iki tarafla da ilişki kurar ama gerçekte hiçbirine sadakat göstermez.
Bu yüzden tamamen tarafsız da değildir.
Asıl olarak kendisine bağlıdır.
Çıkarı neredeyse oraya yönelir.
Bu durum insanın toplumsal güvenilirliğini de yok eder.
İnsan Neden Sürekli Taraf Değiştirir
Bunun birçok sebebi olabilir:
korku,
çıkar,
statü kaybetme endişesi,
yalnız kalma korkusu,
güçlüye yakın olma arzusu
veya kabul görme ihtiyacı.
Fakat bu nedenler sürekli ilkesizliğe dönüştüğünde insanın karakteri aşınır.
Bir süre sonra kişi artık:
“Doğru olan ne?”
diye değil,
“Bana ne kazandırır?”
diye düşünmeye başlayabilir.
Bu Ayet Fırsatçılık Hakkında Ne Söyler
Oldukça sert bir eleştiri taşır.
Fırsatçı insan sonucu bekler.
Kim kazanırsa ona yaklaşır.
Kim zayıflarsa ondan uzaklaşır.
Böylece sadakat, değer olmaktan çıkar.
Bir ticaret aracına dönüşür.
Nisâ 143, insanın bu hâlini bocalama ve iç istikrarsızlık olarak tasvir eder.
Sürekli Rol Yapmak İnsanı Nasıl Etkiler
İnsan farklı ortamlarda farklı yönlerini gösterebilir.
Bu normaldir.
Fakat her ortamda tamamen farklı bir kimlik üretmek başka bir şeydir.
Bir süre sonra kişi;
gerçek düşüncesini,
gerçek değerlerini
ve gerçek yönünü
kendisi de ayırt etmekte zorlanabilir.
Yani ikiyüzlülük önce başkalarını, sonra kişinin kendisini yanıltabilir.
Münafıklığın Psikolojik Bedeli Nedir
Sürekli hesap yapmak insanı yorabilir.
Kimin yanında ne söylediğini hatırlamak gerekir.
Bir grupta söylediğini diğer grubun duymaması gerekir.
Her ortam için yeni bir yüz gerekir.
Böylece dışarıdan avantajlı görünen ikili hayat, içeride büyük bir parçalanmışlık oluşturabilir.
Tutarlılık insanı birleştirir.
İkiyüzlülük ise böler.
Tarafsız Kalmak ile İlkesiz Kalmak Aynı Şey midir
Hayır.
Tarafsızlık bazı durumlarda ahlâkî ve adil olabilir.
Örneğin iki tarafı dinlemeden hüküm vermemek doğrudur.
Ama açık bir haksızlık karşısında yalnızca kendi çıkarını korumak için:
“Ben hiçbir tarafa karışmam.”
demek bazen tarafsızlık değil, sorumluluktan kaçış olabilir.
Bu nedenle tarafsızlığın sebebi önemlidir.
İnsan Her Konuda Bir Taraf Seçmek Zorunda mıdır
Hayır.
Ayet:
“Her konuda mutlaka bir kamp seç.”
demez.
İnsan bazı konularda kararsız kalabilir.
Bazı tartışmalarda iki tarafın da yanlışları olabilir.
Bazı meselelerde hüküm vermek için yeterli bilgimiz olmayabilir.
Eleştirilen şey bilinçli düşünsel bağımsızlık değil, menfaate göre sürekli kimlik değiştirmektir.
“Allah Kimi Sapıklıkta Bırakırsa” Ne Anlama Gelir
Bu ifade insanın sürekli yanlış yönelimde ısrar etmesinin sonuçlarına dikkat çeker.
Kur’an’ın genel anlatımında insan;
seçer,
yönelir,
ısrar eder
ve zamanla seçiminin sonuçları içinde kalabilir.
Dolayısıyla bu ifadeyi Allah’ın hiçbir sebep olmadan insanı keyfî biçimde saptırması şeklinde anlamak eksik olur.
İnsanın kendi yönelişi de sürecin önemli parçasıdır.
Hidayet ile İnsan İradesi Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır
Kur’an’da iki boyut birlikte bulunur:
Allah hidayet eder.
Ve:
İnsan da hakikate yönelmekle sorumludur.
İnsan gerçeği sürekli reddeder, çıkar uğruna çarpıtır ve kendi vicdanını bastırırsa hidayete karşı iç dünyasında giderek daha kapalı hâle gelebilir.
Bu durumda sapma bir anda değil, seçimlerin birikmesiyle derinleşebilir.
“Artık Ona Bir Yol Bulamazsın” Ne Demektir
Bu ifade Peygamber’in dahi insanların kalplerini zorla değiştiremeyeceğini gösterir.
Hakikat anlatılabilir.
Uyarı yapılabilir.
Deliller sunulabilir.
Ama insanın iradesi zorla dönüştürülemez.
Bir kişi kendi içinde bütün kapıları kapatmışsa başka bir insan onu zorla inandıramaz.
Hidayet nihayetinde zorlamayla üretilmez.
Bu Ayet Başkalarını Umutsuz Görmek İçin Kullanılabilir mi
Hayır.
Bir insan hakkında:
“Artık senin için hiçbir yol yok.”
diye hüküm vermek bize düşmez.
İnsanların son hâlini bilmiyoruz.
Bugün çok uzak görünen biri yarın değişebilir.
Tövbe edebilir.
Hakikate dönebilir.
Ayetin amacı başkalarının umut kapısını kapatmak değil, ısrarlı ilkesizliğin tehlikesini göstermektir.
Nisâ 142 ile Nisâ 143 Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
- ayette münafıkların ibadet hayatındaki samimiyetsizliği anlatılmıştı:
Namaza isteksiz kalkmaları,
gösteriş yapmaları
ve Allah’ı az anmaları.
- ayette ise bunun iç dünyadaki sonucu gösterilir:
Bocalama.
Yani insanın merkezi artık net değildir.
Allah için değil, insanlara göre yaşadığı için hangi tarafa ait olduğunu da sürekli değiştirmektedir.
Bu Ayet Kimlik Meselesi Açısından Ne Söyler
Sağlıklı kimlik insanın her soruya aynı cevabı vermesi değildir.
Ama bazı temel değerlerinin olması gerekir.
Adalet.
Dürüstlük.
Sadakat.
Merhamet.
Hakikat sevgisi.
Eğer bunların tamamı çıkar durumuna göre değişiyorsa, kişi dışarıdan birçok kimlik taşısa da içeride merkezsizleşebilir.
Nisâ 143 Günümüz İnsanına Ne Söyler
Bugün sosyal çevreye göre kimlik değiştirmek çok kolay.
Bir platformda bir görüş.
Başka bir çevrede tam tersi.
Güçlü olan değişince söylem de değişebiliyor.
İnsan bazen herkese hoş görünmeye çalışırken sonunda kimseye güven veremez hâle gelebiliyor.
Ayetin bugünkü mesajı çok güçlüdür:
Herkesi memnun etmeye çalışırken kendini kaybetme.
Nisâ 143’ün En Derin Mesajı Nedir
Nisâ Suresi 143. ayet münafıklığın en derin sonuçlarından birini gösterir:
İnsanın merkezini kaybetmesi.
Başlangıçta kişi bunu akıllılık sanabilir.
Bir tarafa tamamen bağlanmaz.
Diğer tarafa da kapıyı kapatmaz.
Her ihtimali açık tutar.
Her kazananla anlaşabilir.
Her şartta kendisine bir çıkış yolu bırakır.
Dışarıdan bakıldığında çok hesaplı görünür.
Fakat zamanla büyük bir bedel ortaya çıkar:
Artık gerçekten kim olduğunu kendisi de bilemeyebilir.
Çünkü sürekli rol yapan insanın en büyük kaybı yalnızca başkalarının güveni değildir.
Kendi iç bütünlüğüdür.
Bir gün söylediğini ertesi gün inkâr eder.
Bir ortamda savunduğunu diğer ortamda küçümser.
Bir gruba sadakat gösterirken diğerine gizlice göz kırpar.
Ve sonunda ayetin tasvir ettiği noktaya gelir:
Ne tam buradadır ne de orada.
Belki de insanın en büyük özgürlüğü her yere ait olmak değil, hangi değerlere ait olduğunu bilmektir.
Hakikati arayan insan fikrini değiştirebilir.
Yanıldığını kabul edebilir.
Yönünü düzeltebilir.
Ama bunu çıkarı için değil, gerçeğe daha çok yaklaşmak için yapar.
Nisâ 143’ün bugünün insanına bıraktığı en güçlü soru belki de şudur:
Fikirlerim gerçekten hakikate göre mi değişiyor, yoksa bulunduğum ortamın ve çıkarımın yönüne göre mi?
