Tevbe Suresi 55. Ayette “Onların Malları ve Çocukları Seni İm rendirmesin; Allah Bunlarla Onlara Dünya Hayatında Azap Etmeyi ve Canlarının İnkârcı Olarak Çıkmasını Diler” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Tevbe Suresi 55. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Onların malları ve çocukları seni imrendirmesin. Allah bunlarla onlara dünya hayatında azap etmeyi ve canlarının inkârcı olarak çıkmasını diler.”
Bu ayet, önceki ayetlerde anlatılan münafıkların:
maddi güçlerine,
ailelerinin çokluğuna,
toplumsal imkânlarına
ve dışarıdan güçlü görünen hayatlarına
bakılarak aldanılmaması gerektiğini bildirir.
Kur’an burada çok önemli bir ölçü koyar:
Çok şeye sahip olmak, Allah katında değerli olmanın otomatik göstergesi değildir.
“Malları Seni İmrendirmesin” Ne Demektir
İnsan doğal olarak zenginliğe dikkat eder.Büyük ev...
Çok para...
Güçlü ticaret...
Toplumsal nüfuz...
Bunlar dışarıdan bakıldığında başarı gibi görünebilir.
Ayet ise:
“Sadece bunlara bakarak o insanın hayatı hakkında nihai hüküm verme.”
der.
Çünkü dışarıdan çok güçlü görünen bir hayatın içinde:
korku,
kaygı,
hırs,
çatışma
ve manevi boşluk
bulunabilir.
Görünen imkân ile gerçek huzur aynı şey değildir.
Ayet Zenginliği Kötü Bir Şey Olarak mı Gösteriyor
Hayır.Kur’an malı kendi başına kötü ilan etmez.
Mal:
hayır için kullanılabilir,
aileyi geçindirebilir,
muhtaca yardım edebilir,
iş imkânı oluşturabilir,
topluma fayda sağlayabilir.
Birçok peygamber ve salih insan da maddi imkâna sahip olmuştur.
Sorun malın varlığı değil, malın insan üzerindeki hâkimiyetidir.
Para elindeyse bir araçtır.
Kalbine yerleşip bütün değerlerini yönetmeye başladıysa sınava dönüşebilir.
“Çocukları Seni İmrendirmesin” Ne Demektir
Eski toplumlarda çok çocuk sahibi olmak:güç,
aile desteği,
soy devamlılığı
ve toplumsal statü
göstergesi sayılabiliyordu.
Bu nedenle mal ve çocuk birlikte zikredildiğinde kişinin dünyadaki güç ve güven kaynakları anlatılmış olur.
Kur’an:
“Çocuk kötü bir şeydir.”
dememektedir.
Tam tersine çocuklar başka ayetlerde nimet olarak da anlatılır.
Buradaki mesaj şudur:
Çocuk sayısı da Allah katındaki üstünlüğün ölçüsü değildir.
Çocuklar Nasıl Bir Nimet Olabilir
Çocuk:sevgi,
merhamet,
sorumluluk,
umut
ve neslin devamı
açısından büyük bir nimet olabilir.
İnsan çocuğu sayesinde:
fedakârlığı,
sabırlı olmayı,
şefkati
ve sorumluluk taşımayı
öğrenebilir.
Bu nedenle Tevbe 55:
“Çocuk sahibi olmak kötüdür.”
demiyor.
Ayet belirli insanların sahip oldukları nimetlerin manevi durumlarını otomatik olarak düzeltmediğini anlatıyor.
Mal ve Çocuk Nasıl “Azap” Hâline Gelebilir
Bir nimet yanlış ilişki kurulduğunda yük hâline dönüşebilir.Örneğin insan malı için:
sürekli korkabilir,
gece gündüz kaygılanabilir,
haram yollara sapabilir,
insanlarla kavga edebilir,
kaybetme korkusuyla huzurunu tüketebilir.
Çocuk konusunda da:
aşırı beklenti,
kontrol tutkusu,
statü yarışı,
miras kavgası
ve aile çatışmaları
ortaya çıkabilir.
Bu durumda nimet kaynağı olması gereken şey, kişinin hayatını sürekli kaygı ve gerilim kaynağına dönüştürebilir.
Ayetteki “Allah Bunlarla Onlara Azap Etmek İster” İfadesi Nasıl Anlaşılmalıdır
Tefsirlerde bu ifade hakkında farklı açıklamalar vardır.Bazı müfessirler:
mal kazanmanın ve korumanın zahmeti,
mal kaybetme korkusu,
çocuklarla ilgili endişeler,
zorunlu harcamaları isteksizce yapmak
ve dünyaya aşırı bağlanmak
üzerinde durmuşlardır.
Yani dünyadaki maddi imkân, insanın kalbi yanlış yerdeyse rahatlık yerine sürekli yük hâline gelebilir.
Temel düşünce şudur:
Nimet, insanın Allah’la ilişkisinden bağımsız değildir.
Her Zengin İnsanın Sıkıntısı Allah’ın Cezası mıdır
Hayır.Böyle bir hüküm verilemez.
Zengin bir kişi sorun yaşayabilir.
Fakir bir kişi de sorun yaşayabilir.
İnsanların:
hastalığını,
aile problemini,
maddi kaybını
veya başka sıkıntılarını
hemen:
“Allah seni cezalandırıyor.”
diye yorumlamak doğru değildir.
Biz vahiy almıyoruz.
Bir sıkıntı:
imtihan,
insan hatasının sonucu,
doğal hayat şartı
veya başka sebeplerle
ortaya çıkabilir.
Her musibeti ilahî ceza diye etiketlemek insanın yetkisini aşar.
Fakirlik Allah’ın Sevgisinin İşareti midir
Bu da otomatik olarak söylenemez.Kur’an:
zengin = değerli
denklemine karşı çıktığı gibi,
fakir = kesinlikle Allah’a daha yakın
şeklinde başka bir basit denklem de kurmaz.
Fakir insan da:
kibirli,
zalim,
haksız
olabilir.
Zengin insan da:
cömert,
adil,
mütevazı
ve takvâ sahibi
olabilir.
Kur’an’ın temel ölçüsü mal miktarı değil, iman, takvâ ve davranıştır.
Malın Çokluğu İnsana Neden Güven Hissi Verebilir
Çünkü para birçok problemi çözebilir.Daha iyi:
ev,
eğitim,
seyahat,
sağlık hizmeti
ve güvenlik
sağlayabilir.
Bunlar küçümsenmemelidir.
Fakat para insanın içinde zamanla şu yanılsamayı oluşturabilir:
“Artık hiçbir şeye ihtiyacım yok.”
İşte tehlike burada başlar.
Çünkü para:
ölümü,
her hastalığı,
her ayrılığı,
vicdan problemini
ve hayatın anlam sorusunu
çözemez.
Araçların güçlü olması, insanı mutlak güçlü yapmaz.
İnsan Sahip Olduklarının Kölesi Olabilir mi
Evet.Normalde insan mala sahip olur.
Fakat bir noktadan sonra mal insanı yönetebilir.
İnsan:
daha fazla kazanmak için ailesini ihmal eder,
kaybetmemek için geceleri uyuyamaz,
servetini korumak için değerlerinden vazgeçer,
her ilişkiyi çıkar üzerinden okumaya başlar.
Bu durumda mal dışarıdan nimet görünürken içeride efendiye dönüşmüş olabilir.
Gerçek zenginlik yalnızca çok şeye sahip olmak değil, sahip olduklarının esiri olmamaktır.
Çocuk Sevgisi de Aşırıya Kaçabilir mi
Evet.Çocuğu sevmek son derece doğal ve değerlidir.
Fakat insan çocuğunu:
kendi egosunun uzantısı,
toplumsal prestij aracı
veya bütün hayatının tek anlamı
hâline getirirse sağlıksız bir ilişki doğabilir.
Çocuğun:
hangi okula gittiği,
ne kazandığı,
hangi mesleği yaptığı,
başkalarının çocuklarından üstün olup olmadığı
anne babanın kişisel değer ölçüsüne dönüşebilir.
O zaman sevgi, kontrol ve karşılaştırmaya dönüşmeye başlayabilir.
Ayetin “İmrendirmesin” Mesajı Bugün Nasıl Anlaşılabilir
Bugün insanların hayatları sürekli gözümüzün önünde.Sosyal medyada:
lüks evler,
arabalar,
tatiller,
başarılı çocuklar,
pahalı eşyalar
ve kusursuz görünen aileler
sergilenebiliyor.
İnsan bunlara bakıp:
“Onların hayatı mükemmel, benimki eksik.”
diyebilir.
Tevbe 55 bu bakışa çok güçlü bir düzeltme getirir:
Bir insanın sahip olduklarını görüyorsun; fakat onların o insanın kalbinde neye dönüştüğünü görmüyorsun.
Bu Ayet Haset Etmemeyi de Öğretiyor mu
Dolaylı olarak evet.Çünkü haset çoğu zaman görünene bakar.
İnsan:
başkasının parasını,
ailesini,
başarısını,
konumunu
görür.
Ama o hayatın:
sorumluluğunu,
sınavlarını,
korkularını
ve görünmeyen bedellerini
bilmez.
Bu nedenle Kur’an insanı sürekli kıyaslama psikolojisinden uzaklaştırır.
Başkasının hesabını izlemek yerine kendi nimetinin hakkını vermek daha sağlıklıdır.
“Canları İnkârcı Olarak Çıksın” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayetin son kısmı oldukça ağırdır.Burada belirli münafık ve inkârcı kişilerin küfür hâli üzerinde ölmelerinden söz edilmektedir.
“Canlarının çıkması” ölüm anlamındadır.
Yani dünyadaki mal ve çocuk çokluğu onları nihai kurtuluşa götürmeyecektir.
Eğer iman etmeden ve tutumlarını değiştirmeden ölürlerse dünya serveti onlara ahirette fayda sağlamayacaktır.
İnsanın sahip olduğu şeyler, iman ve ahlakın yerine geçmez.
Bu İfade Allah’ın İnsanları Zorla İnkârcı Olarak Öldürdüğü Anlamına mı Gelir
Bunu insan iradesini tamamen ortadan kaldıracak biçimde anlamak doğru olmaz.Sure boyunca bu kişilerin:
tercihlerinden,
yalanlarından,
kaçışlarından,
samimiyetsizliklerinden
ve ısrarlarından
söz edilmektedir.
Yani ortada ahlaki seçim yapan insanlar vardır.
Kur’an aynı zamanda Allah’ın hükmünü ve takdirini de anlatır.
İnsan tercihi ile ilahî hüküm, Kur’an’da birbirini tamamen dışlayan iki alan olarak sunulmaz.
Bu Ayet Bize Dünya Başarısını Nasıl Değerlendirmeyi Öğretiyor
Dünya başarısı değerlidir.Çalışmak,
üretmek,
para kazanmak,
iyi bir aile kurmak
ve çocuk yetiştirmek
güzel şeyler olabilir.
Fakat bunlar insanın nihai değer ölçüsüne dönüşmemelidir.
Bir insan:
çok zengin olup mutsuz olabilir.
Az mala sahip olup huzurlu olabilir.
Ya da tam tersi.
Bu nedenle Kur’an insanı daha derin bir ölçüye çağırır:
Sahip oldukların seni nasıl bir insana dönüştürüyor?
Tevbe 54 ile Tevbe 55 Nasıl Birbirini Tamamlıyor
Tevbe 54’te münafıkların:namaza isteksiz geldikleri,
harcamayı gönülsüz yaptıkları
ve içten bir iman taşımadıkları
anlatılmıştı.
Tevbe 55’te ise onların sahip olduğu:
mal ve çocukların
insanı yanıltmaması gerektiği söyleniyor.
Yani şöyle bir bağlantı vardır:
Dışarıdan güçlü görünüyorlar.
Servetleri var.
Aileleri var.
Toplumsal imkânları var.
Ama bütün bunlar iç dünyalarındaki sorunu ortadan kaldırmıyor.
Kur’an böylece görünür başarı ile manevi başarıyı birbirinden ayırıyor.
Sonuç: Tevbe Suresi 55. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Tevbe Suresi 55. ayet insanın en eski yanılgılarından birini hedef alır:“Çok şeyi varsa demek ki hayatı çok iyidir.”
Kur’an bu denklemi kabul etmez.
Bir insanın:
parası,
çocukları,
gücü,
çevresi
ve imkânları
çok olabilir.
Ama bunların hiçbiri tek başına:
Allah’ın ondan razı olduğunu,
onun huzurlu olduğunu
veya ahirette kurtulduğunu
göstermez.
Bu nedenle ayet:
“Onların malları ve çocukları seni imrendirmesin.”
der.
Burada mal ve çocuk kötülenmiyor.
Asıl soru şudur:
Bu nimetler insanı nereye götürüyor?
Mal:
şükre mi götürüyor,
yoksa kibre mi?
Çocuk:
merhameti mi artırıyor,
yoksa egoyu mu?
Servet:
insanı özgürleştiriyor mu,
yoksa sürekli kaybetme korkusuyla esir mi ediyor?
İşte Kur’an’ın dikkat çektiği alan budur.
Çünkü aynı para iki farklı insanın elinde iki farklı sonuca dönüşebilir.
Biri onunla:
iyilik yapar,
insan çalıştırır,
muhtaçlara yardım eder,
ailesine huzur sağlar.
Diğeri aynı parayla:
kibirlenir,
insanları ezer,
gece gündüz kaybetmekten korkar
ve bütün hayatını servetini büyütmeye adar.
Mal aynı olabilir; insanın mal ile ilişkisi aynı değildir.
Aynı şekilde çocuk da büyük bir nimet olabilir.
Ama çocuk sevgisi:
aşırı kontrol,
statü,
kıyaslama
ve ego
üzerinden yaşandığında hem ebeveyn hem çocuk için yük oluşturabilir.
Ayetin bir başka güçlü mesajı da dünya başarısının ilahî onayla karıştırılmamasıdır.
Bir insanın işi çok iyi gidiyor diye:
“Allah kesin ondan razı.”
denemez.
Aynı şekilde işleri kötü gidiyor diye:
“Allah onu cezalandırıyor.”
da denemez.
Bu hükümler bizim bilgimizin dışındadır.
Kur’an’ın istediği daha sade ama daha zor bir şeydir:
Görünüşe aldanmamak.
Ve belki de bugün bu ayet çok daha fazla düşünülmelidir.
Çünkü sosyal medya bize insanların çoğunlukla hayatlarının:
en güzel anlarını,
en iyi arabalarını,
en mutlu aile fotoğraflarını,
en başarılı çocuklarını
ve en pahalı tatillerini
gösterir.
Ama insanın ruhunu göstermez.
Bu yüzden başkasının vitrinine bakarak kendi hayatımızı değersiz görmek büyük bir yanılgı olabilir.
Tevbe 55 bize belki de şu soruyu yöneltmektedir:
Hayatımızın değerini ne kadar şeye sahip olduğumuzla mı ölçüyoruz, yoksa sahip olduklarımızın bizi daha şükreden, daha özgür, daha adil ve daha iyi bir insana dönüştürüp dönüştürmediğine de bakabiliyor muyuz?
