Nahl Suresi 11. Ayette “Allah Onunla Sizin İçin Ekin, Zeytin, Hurma, Üzüm ve Her Türlü Ürünü Yetiştirir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Nahl Suresi 11. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin Arapçası şöyledir:يُنبِتُ لَكُم بِهِ الزَّرْعَ وَالزَّيْتُونَ وَالنَّخِيلَ وَالْأَعْنَابَ وَمِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ ۗ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَةً لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
Okunuşu:
“Yunbitu lekum bihi’z-zer‘a ve’z-zeytûne ve’n-nehîle ve’l-a‘nâbe ve min kulli’s-semerât. İnne fî zâlike le-âyeten li-kavmin yetefekkerûn.”
Genel anlamı:
“Allah onunla sizin için ekin, zeytin, hurma, üzüm ve her türlü ürünü yetiştirir. Şüphesiz bunda düşünen bir topluluk için bir ayet vardır.”
şeklindedir.
Bu ayet yağmurdan başlayan hayat zincirini genişletir.
Su iner.
Toprak canlanır.
Ekin çıkar.
Ağaç meyve verir.
İnsan beslenir.
Kur’an bütün bu süreci insanın gözünün önündeki sıradan olaylardan çıkarıp tefekkür konusu hâline getirir.
“Yunbitu Lekum Bihî” Ne Anlama Gelir
“Yunbitu lekum bihî” ifadesi:“Onunla sizin için yetiştirir.”
anlamına gelir.
Buradaki “onunla” bir önceki ayette zikredilen suya işaret eder.
Yağmur veya su:
Toprağa ulaşır.
Tohum suyla buluşur.
Bitki büyür.
Ancak ayet, yalnız fiziksel süreci anlatmakla yetinmez; bu sürecin Allah’ın yaratması içinde gerçekleştiğini hatırlatır.
Bilimsel açıklama ile ilahî yaratma burada birbirine rakip olmak zorunda değildir.
“Zer‘” Yani Ekin Ne Anlama Gelir
“Zer‘”, ekin ve tarımsal ürün anlamına gelir.İlk akla gelenler:
Buğday.
Arpa.
Benzeri tahıllar.
olabilir.
Tahıllar insanlık tarihinin temel besin kaynakları arasında yer almıştır.
Ekmek.
Un.
Hayvan yemi.
depolanabilir gıda.
gibi birçok temel ihtiyacın arkasında ekin vardır.
Kur’an ekini zikrederek insanın günlük sofrasının arkasındaki büyük üretim zincirine dikkat çeker.
Ekin İnsanlık İçin Neden Bu Kadar Önemlidir
Tarımın gelişmesi insanlık tarihinde çok büyük dönüşüm oluşturmuştur.İnsanlar:
Yerleşik hayata geçti.
Gıda depoladı.
Şehirler kurdu.
Ticaret geliştirdi.
Nüfus arttı.
Ekin yalnız bir bitki değildir; medeniyetin temel taşlarından biridir.
Bugün markette bir paket un görmek çok sıradan olabilir.
Ama onun arkasında:
Toprak.
Su.
Tohum.
Çiftçi.
Makine.
Hasat.
Nakliye.
depolama.
vardır.
Bir ekmek parçası bile büyük bir emek ve nimet zincirinin sonucudur.
Zeytin Neden Özellikle Zikrediliyor
Ayet:“Ve’z-zeytûn”
yani zeytini ayrıca zikreder.
Zeytin Akdeniz ve çevresindeki toplumlarda tarih boyunca çok önemli olmuştur.
Zeytinden:
Gıda.
Yağ.
Aydınlatma.
bakım ve başka kullanım alanları.
için yararlanılmıştır.
Bu nedenle ilk muhatapların dünyasında zeytin yalnız bir meyve değil, ekonomik ve günlük yaşam açısından önemli bir nimetti.
Kur’an’ın zeytini zikretmesi bu tarihsel gerçeklikle son derece uyumludur.
Zeytinyağını “Mucize İlaç” Gibi Görmek Doğru mudur
Zeytin ve zeytinyağı besleyici olabilir ve modern beslenme araştırmalarında sağlık açısından çeşitli yönleri incelenmektedir.Ancak:
“Kur’an’da zeytin geçti, o hâlde zeytinyağı her hastalığı kesin tedavi eder.”
demek doğru değildir.
Bir gıdanın dinî metinde olumlu biçimde zikredilmesi onu bütün hastalıklar için tıbbi garanti hâline getirmez.
Besin başka.
İlaç başka.
Tıbbi tedavi başka.
Dinî değer ile tıbbi iddia birbirine karıştırılmamalıdır.
Hurma Neden Ayette Özel Olarak Geçiyor
“En-nehîl”, hurma ağaçları anlamına gelir.Hurma, sıcak iklim bölgelerinde tarih boyunca son derece önemli besin kaynaklarından biri olmuştur.
Kolay taşınabilir.
Enerji verir.
Uzun süre saklanabilir.
Ticarette kullanılabilir.
Ağacının farklı bölümlerinden de yararlanılabilir.
Bu nedenle hurma, özellikle Arap Yarımadası ve çevresindeki insanlar için hayatın çok somut bir parçasıydı.
Kur’an bu tanıdık nimeti göstererek insanı en yakındaki şey üzerinde düşünmeye çağırır.
Hurma Yemek Dinî Olarak Zorunlu mudur
Hayır.Hurma değerli bir gıdadır.
Kur’an’da ve İslam geleneğinde olumlu bağlamlarda zikredilebilir.
Fakat:
“Müslüman mutlaka her gün hurma yemelidir.”
gibi bir zorunluluk bu ayetten çıkmaz.
Bir yiyeceğin değerli olması ile farz olması farklı şeylerdir.
İnsan:
Sevebilir.
Yemeyebilir.
Sağlık durumuna göre miktarını sınırlayabilir.
Örneğin kan şekeriyle ilgili sağlık sorunu bulunan kişi beslenmesini doktoruyla düzenleyebilir.
Dinî değer, tıbbi kişiselleştirmeyi ortadan kaldırmaz.
Üzüm Neden Özellikle Zikrediliyor
Ayet:“Ve’l-a‘nâb”
yani üzümleri de zikreder.
Üzüm:
Taze meyve.
Kuru üzüm.
Pekmez.
çeşitli gıdalar.
üretiminde kullanılabilir.
İlk dönem toplumlarında da önemli tarımsal ürünlerdendi.
Burada üzümün zikredilmesi, Allah’ın insan için yetiştirdiği çeşitli ürünlerden bir örnek olarak anlaşılır.
Ayetin amacı yalnız dört ürünlük kapalı bir tarım listesi vermek değildir.
Zaten ardından:
“Her türlü üründen.”
buyurulur.
“Her Türlü Ürün” Ne Demektir
Ayette:“Ve min kulli’s-semerât”
ifadesi geçer.
Bu:
“Çeşitli meyve ve ürünlerden.”
anlamı taşır.
Kur’an önce insanların çok iyi tanıdığı birkaç önemli ürünü sayar:
Ekin.
Zeytin.
Hurma.
Üzüm.
Sonra anlamı genişletir.
Yani yaratılıştaki tarımsal çeşitlilik yalnız bu ürünlerle sınırlı değildir.
Elma.
Nar.
İncir.
Portakal.
Sebzeler.
başka sayısız ürün.
insan hayatını besleyen büyük çeşitliliğin parçalarıdır.
Aynı Su Nasıl Bu Kadar Farklı Ürün Oluşturuyor
Bu soru gerçekten düşündürücüdür.Aynı yağmur:
Bir zeytin ağacına ulaşır.
Bir üzüm asmasına.
Bir buğday tarlasına.
Bir hurma ağacına.
Ama sonuç:
Farklı renk.
Farklı tat.
Farklı yapı.
Farklı besin içeriği.
olur.
Bilim bunu:
Genetik yapı.
Hücre metabolizması.
Toprak özellikleri.
Işık.
Sıcaklık.
Bitkinin biyolojik mekanizmaları.
üzerinden açıklar.
Mümin açısından bu açıklamalar yaratılış düzeninin nasıl işlediğini anlamaya yardımcı olur.
Bilimsel mekanizma açıklanabiliyor diye hayranlık azalmak zorunda değildir.
Tam tersine bilgi arttıkça sistemin karmaşıklığı daha görünür olabilir.
Kur’an Burada Bitki Biyolojisi Dersi mi Veriyor
Hayır.Ayet:
Fotosentezin kimyasal denklemini.
Klorofilin yapısını.
Bitki hormonlarını.
Genetik kodu.
anlatmıyor.
Bu nedenle ayeti modern botanik kitabına çevirmemek gerekir.
Kur’an’ın amacı:
“Bu düzen üzerinde düşün.”
demektir.
Bilim ise:
“Bu düzen nasıl çalışıyor?”
sorusunu ayrıntılı biçimde inceler.
İki alan birbirine temas edebilir.
Ama aynı görevde değildir.
Kur’an rehberlik eder; bilim mekanizmaları araştırır.
Çiftçi Ürünü Yetiştiriyorsa Neden “Allah Yetiştirir” Deniliyor
Çünkü iki farklı açıklama düzeyi vardır.Çiftçi gerçekten:
Toprağı hazırlar.
Tohum eker.
Sulama yapar.
Gübre verir.
Zararlılarla mücadele eder.
Hasat yapar.
Bu emek gerçektir.
Ayet insan emeğini inkâr etmez.
Ama çiftçi:
Tohumun canlılık kapasitesini yoktan yaratmaz.
Toprağın temel yapısını yaratmaz.
Suyu yaratmaz.
Güneşi yaratmaz.
Bitkinin hücresel sistemini tasarlamaz.
Dolayısıyla:
İnsan sebep ve emek düzeyinde üretir; Allah yaratılışın nihai kaynağıdır.
Bu iki gerçek birbirine rakip değildir.
“Allah Yetiştiriyor” Deyip Tarımsal Tedbiri Bırakmak Doğru mudur
Hayır.Bir çiftçi:
“Allah ürün verecek.”
deyip tohumu ekmiyorsa.
Sulama gerekiyorken sulamıyorsa.
Hastalığı araştırmıyorsa.
sonra ürün çıkmayınca bunu yalnız kaderle açıklıyorsa sorumluluk ihmal edilmiş olabilir.
Tevekkül:
Toprağı işle.
Tohumu seç.
Gerekli bilgiyi öğren.
Sulamayı yap.
Sonra sonucu Allah’a bırak.
demektir.
Dua, tarımsal bilgiye alternatif değildir.
Modern tarım tekniklerinden yararlanmak da Allah’a güvenle çelişmez.
Tarımsal Verim Her Zaman Allah’ın Rızasının İşareti midir
Hayır.Bir tarlanın çok ürün vermesi:
“Allah bu kişiden kesin razıdır.”
anlamına gelmez.
Bir tarlanın kuraklık yüzünden zarar görmesi de:
“Allah sahibine kızdı.”
sonucunu doğurmaz.
Tarım:
Yağış.
Toprak.
Tohum.
Hastalık.
Sulama.
teknik.
piyasa koşulları.
gibi birçok etkene bağlıdır.
Dünyevî verim ile insanın Allah katındaki ahlaki değeri birbirine karıştırılmamalıdır.
Bereket yalnız tonaj demek değildir.
“Bunda Bir Ayet Vardır” Ne Anlama Gelir
Buradaki “âyet” kelimesi:İşaret.
Delil.
Düşündürici belirti.
anlamında kullanılır.
Yani ekin, zeytin, hurma ve üzüm yalnız yiyecek değildir.
Aynı zamanda:
Yaratılış.
Düzen.
Nimet.
çeşitlilik.
üzerinde düşündüren işaretlerdir.
Kur’an insanı doğaya bakarken yalnız:
“Bundan nasıl yararlanırım?”
diye sormamaya çağırır.
Bir de:
“Bu bana ne anlatıyor?”
diye sor.
Neden “Düşünen Bir Topluluk İçin” Deniliyor
Ayet:“Li-kavmin yetefekkerûn.”
yani:
“Düşünen bir topluluk için.”
buyurur.
Bu çok önemlidir.
Aynı tarlaya iki insan bakabilir.
Biri yalnız:
“Kaç para eder?”
diye düşünür.
Diğeri:
Ekonomik değerini görür.
Aynı zamanda:
Biyolojik düzeni.
Suya bağımlılığı.
toprağın verimini.
yaratılıştaki çeşitliliği.
düşünür.
Ayetin verdiği işaret, düşünene açılır.
Bu, düşünmeden inan anlamına değil; tam tersine:
Bak, düşün, bağlantıyı kur.
çağrısıdır.
Nahl Suresi 10 ve 11. Ayetler Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Nahl 10:Gökten su indirilmesini.
Nahl 11:
O suyla yetişen ürünleri.
anlatır.
Yani:
Su → Toprak → Bitki → Gıda → İnsan ve hayvan hayatı.
şeklinde büyük bir zincir görünür hâle gelir.
Bir sonraki ayet olan Nahl Suresi 12. ayette, bakış yeryüzünden gökyüzüne ve zamana çevrilecek; “Geceyi, gündüzü, güneşi ve ayı sizin hizmetinize verdi; yıldızlar da O’nun emrine boyun eğmiştir. Şüphesiz bunda aklını kullanan bir topluluk için ayetler vardır” buyurulacaktır. Bu ayeti ele alırken özellikle gece-gündüz düzeni, güneş ve ayın insan hayatındaki rolü, ‘teshir’ kavramının insanın doğayı sınırsız sömürmesi anlamına gelmemesi, astronomi ile astrolojiyi ayırmak, yıldızları kader belirleyen tanrısal güçler saymamak ve ayetin özellikle ‘aklını kullananlar’ vurgusunun anlamı üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Sonuç: Nahl Suresi 11. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Nahl Suresi 11. ayet insanın sofrasına kadar uzanan çok büyük bir yaratılış zincirini gösterir:Su.
Toprak.
Tohum.
Bitki.
Ürün.
İnsan.
İnsan bazen sofraya oturur.
Bir dilim ekmek.
Zeytin.
Üzüm.
hurma.
görür.
Ve bunların hepsini:
“Marketten aldım.”
diye düşünür.
Evet, marketten aldın.
Ama market zincirin son noktalarından biridir.
Daha geride:
Çiftçi var.
Tarla var.
Yağmur veya sulama var.
Tohum var.
Toprak var.
Güneş var.
Yüzlerce biyolojik süreç var.
Bunu düşündüğünde sofradaki sıradan şey olağanüstü bir zincirin sonucu hâline gelir.
Kur’an’ın şükür anlayışı tam burada derinleşir.
Şükür:
Yalnız yemek öncesi veya sonrası bir kelime söylemek değildir.
Yediğin şeyin nasıl sana ulaştığını fark etmektir.
Bir ekmek parçasını çöpe atarken daha dikkatli olmaktır.
Çiftçinin emeğini küçümsememektir.
Suyu israf etmemektir.
Toprağı bozacak uygulamalarda düşünmektir.
Nimeti tanımak, davranışı değiştiriyorsa şükür derinleşmiş demektir.
Ayetin özellikle saydığı:
Ekin.
Zeytin.
Hurma.
Üzüm.
ilk muhatapların günlük hayatında son derece önemliydi.
Kur’an insana uzak ve erişilemez şeyleri göstermek yerine çoğu zaman zaten önünde duran şeyleri yeniden gösterir.
Bu önemli bir yöntemdir.
İnsan mucize görmek ister.
Gökyüzünün yarılması.
olağanüstü olay.
Ama belki her gün gördüğü tohumun büyümesini artık olağanüstü bulmuyor.
Tohum toprağa konuyor.
Küçük bir yapı.
Sonra:
Kök.
Gövde.
Yaprak.
Meyve.
ortaya çıkıyor.
İnsan:
“Alıştım.”
diyor.
Ama alışmak olayın şaşırtıcılığını ortadan kaldırmaz.
Sadece bizim dikkatimizi azaltır.
Nahl 11:
“Düşün.”
diyerek bu alışkanlık körlüğünü kırar.
Bir üzüm tanesini al.
İçinde:
Su.
Şeker.
Asitler.
Renk.
aroma.
biyolojik yapı.
var.
Bir zeytin başka.
Buğday başka.
Hurma başka.
Aynı dünya.
Aynı temel elementler.
Ama sayısız biçim.
Kur’an bu çeşitliliği tefekkür alanı olarak sunar.
Fakat bunu:
“Bilim açıklayamadı, demek mucize.”
şeklindeki bir “bilgi boşluğu” argümanına çevirmek doğru değildir.
Bilim birçok şeyi açıklayabilir.
Hatta gelecekte bugün bilmediğimiz daha çok şeyi açıklayacaktır.
Müminin hayreti yalnız bilmediğimiz yerde yaşamamalıdır.
Bilinen mekanizmada da hayret olabilir.
Bir insan fotosentezi biliyor.
Bu, ağaca bakıp hayran olmasına engel değildir.
Tam tersine:
Ne kadar çok biliyorsa bazen ne kadar karmaşık bir sistemle karşı karşıya olduğunu daha fazla fark eder.
İman bilgisizliğe muhtaç değildir.
Bu son derece önemli bir ilkedir.
Allah’a inanmak için bilimin cevap veremediği bir köşe aramak zorunda değilsin.
Bilim cevap verdikçe Allah alan kaybetmez.
Çünkü soru yalnız:
“Mekanizma nedir?”
değildir.
Mümin açısından:
“Bütün bu düzenin nihai varlık zemini ve yaratıcısı kimdir?”
sorusu da vardır.
Bu iki soruyu karıştırmak gereksiz çatışmalar oluşturur.
Nahl 11’in başka büyük mesajı çeşitliliktir.
Aynı su.
Farklı ürün.
Bu bize tabiatın tekdüze olmadığını gösterir.
İnsan da böyledir.
Bu ayetin doğrudan insan çeşitliliğini anlattığını söylemek doğru olmaz; ancak güçlü bir tefekkür mümkündür:
Her farklılık kusur değildir.
Bir insan:
Mühendislikte iyi.
Başka biri sanatta.
Bir başkası tarımda.
Bir başkası iletişimde.
Herkesi aynı biçime sokmak gereksiz olabilir.
Tıpkı bütün bitkilerden aynı meyveyi beklemediğimiz gibi insanların yetenekleri de farklı olabilir.
Burada dikkatli olmak gerekir:
İnsan bitki değildir.
Bu yalnız benzetmedir.
Ama güzel bir ahlak dersi çıkar:
Farklılığın değeri olabilir.
Nahl 11’in tarım mesajı insanın emeğine saygıyı da gerektirir.
Bir insan:
“Allah yetiştiriyor.”
deyip çiftçinin emeğini görmezden gelemez.
Çiftçi sabah erken kalkıyor.
Toprağı hazırlıyor.
Mazot harcıyor.
Suluyor.
Risk alıyor.
Hava kötü olursa kaybediyor.
Ürün hastalanırsa zarar ediyor.
Bu emek değerlidir.
Allah’a şükretmek insan emeğini küçümsemek değil, o emeğin üzerinde yükseldiği büyük yaratılış düzenini de görmektir.
Bu nedenle:
Allah’a şükür + insana teşekkür
birbirine rakip değildir.
Birisi sana yemek hazırladı.
“Allah razı olsun.”
de.
Ama yemeği hazırlayan kişiye de:
“Teşekkür ederim.”
de.
Bir çiftçi ürün üretti.
Allah’a şükret.
Ama çiftçinin hakkını da ver.
Bu çok dengeli bir ahlaktır.
Nahl 11’in başka önemli boyutu gıda güvenliğidir.
İnsan için ekin ve meyve varsa bunların devamlılığı önemlidir.
Toprak:
Aşırı kimyasallarla.
erozyonla.
yanlış sulamayla.
verimsizleşirse gelecekteki üretim etkilenebilir.
Bu ayet modern tarım politikası anlatmıyor.
Ama toprağı ve ürünü nimet olarak görmek insana:
“Bu nimetin devamını nasıl koruyacağım?”
sorusunu sordurabilir.
Kısa vadede daha çok ürün almak için toprağı uzun vadede öldürmek akıllıca değildir.
Tarım yalnız bu yılın kazancı değildir.
Gelecek nesillerin gıda güvenliği de önemlidir.
Nimetin sürdürülebilirliği de sorumluluğun parçası olabilir.
Nahl 11’in başka bir önemli mesajı gıda israfıdır.
Ayet bize ürünlerin Allah’ın nimeti olduğunu gösteriyor.
Ama bugün dünyada büyük miktarda gıda:
Üretiliyor.
Taşınıyor.
Paketleniyor.
Ve tüketilmeden atılıyor.
Bir üzüm tanesini çöpe atmak tek başına büyük görünmeyebilir.
Ama milyonlarca insan aynı şeyi yaptığında devasa miktarlar oluşur.
Bir gıdanın arkasında yalnız ürün değil:
Su.
Toprak.
Enerji.
İşçilik.
Nakliye.
vardır.
Bu nedenle gıda israfı yalnız:
“Parayı çöpe atmak.”
değildir.
Büyük bir kaynak zincirini boşa harcamaktır.
Gerçek şükür:
Tüketebileceğin kadar almak.
Artanı değerlendirmek.
Gereksiz gösteriş sofralarından kaçınmak.
şeklinde davranışa dönüşebilir.
Ayet ayrıca zeytin, hurma ve üzüm gibi ürünlerin kutsallaştırılmaması gerektiğini de düşündürür.
Bir şey Kur’an’da zikredildi diye ilahî güç kazanmaz.
Zeytin:
Nimettir.
Ama ilah değildir.
Hurma:
Değerlidir.
Ama onu yiyen otomatik olarak manevî üstünlük kazanmaz.
Üzüm:
Nimettir.
Ama onun hakkında bâtıl inançlar üretmek doğru değildir.
Tevhid nimet ile Yaratıcı arasındaki sınırı korur.
Nimete saygı duy; ama nimeti ilahlaştırma.
Nahl 11’in:
“Düşünen toplum.”
vurgusu ise ayetin belki en önemli son mesajıdır.
Kur’an:
“Bakın.”
demekle kalmaz.
“Düşünün.”
der.
Bu, dinî hayatta büyük bir ilkedir.
İnsan:
Ayet okur.
Ama düşünmüyor.
Ezberliyor.
Ama hayatına bağlamıyor.
Bu durumda Kur’an’ın istediği tefekkür boyutu eksik kalabilir.
Tefekkür:
Her ayetten gizli şifre çıkarmak değildir.
Her kelimeden numeroloji üretmek değildir.
Tefekkür:
Bağlantı kurmaktır.
Su ile ürün arasında.
Nimet ile şükür arasında.
Yaratılış ile sorumluluk arasında.
Bilgi ile tevazu arasında.
İşte gerçek düşünme budur.
Bir zeytin ağacına bak.
“Bunun bana faydası ne?”
de.
Ama bununla yetinme.
“Bu nasıl büyüyor?”
diye sor.
Bilim öğren.
Sonra:
“Bu nimeti nasıl kullanmalıyım?”
diye sor.
Ahlak düşün.
Ve:
“Bütün bu varlık düzeni bana ne anlatıyor?”
diye sor.
İman üzerinde düşün.
Kur’an’ın “tefekkür” çağrısı insanı işte böyle çok katmanlı düşünmeye yöneltebilir.
Nahl 11’in başka bir çağdaş mesajı tarımın küçümsenmemesidir.
Modern toplumda bazı insanlar:
Ofis işi.
Teknoloji.
finans.
gibi alanları daha prestijli görebilir.
Çiftçiliği basit iş sayabilir.
Oysa en ileri toplum bile:
Gıda olmadan yaşayamaz.
Yapay zekâ geliştirebilirsin.
Uzaya roket gönderebilirsin.
Ama insanlar hâlâ:
Buğday.
Sebze.
Meyve.
su.
ihtiyaç duyar.
Tarım bu nedenle eski dünyanın kalıntısı değil, medeniyetin sürekli temelidir.
Bir ülkenin gıda üretme kapasitesi stratejik değerdir.
Nahl 11 insanın gözünü yeniden toprağa çevirir.
Bu, teknoloji karşıtlığı değildir.
Tam tersine teknoloji tarımı daha verimli, daha az su tüketen, daha sürdürülebilir hâle getirebilir.
Asıl mesele:
Teknolojiyi toprağın düşmanı değil, sorumlu kullanımın aracı hâline getirmektir.
Nahl 11 ayrıca insanın sahip olduğunu garanti sanmaması gerektiğini düşündürür.
Bu yıl ürün iyi.
Seneye kuraklık olabilir.
Piyasa değişebilir.
Hastalık çıkabilir.
Bu:
Sürekli kork.
demek değildir.
Ama insan:
Plan yap.
Tasarruf et.
Risk yönet.
diyebilir.
Tevekkül risk yönetimini yasaklamaz.
Bir çiftçi:
Ürünün sigortasını yaptırabilir.
Sulama sistemi geliştirebilir.
Farklı ürünler deneyebilir.
Bunlar Allah’a güvensizlik değildir.
Tedbir, tevekkülün düşmanı değildir.
Bu denge daha önceki ayetlerde olduğu gibi burada da korunmalıdır.
Nahl Suresi 11. ayetin bütün mesajı bu çerçevede şöyle özetlenebilir: **Ekin, zeytin, hurma ve üzümün zikredilmesini gizli bilimsel formüller veya her hastalığı çözen mucize gıdalar listesi gibi anlama. Çiftçinin emeğini de ‘Allah yetiştiriyor’ diyerek küçümseme. Çünkü ayetin büyük mesajı şudur: Su, toprak ve yaratılış düzeni içinde insan için birbirinden farklı nimetler yetişir. İnsan bu nimetlerden yararlanırken emek verir, bilgi kullanır ve sorumluluk taşır. Fakat bütün bunların arkasındaki yaratılış düzenini fark edip düşünmek, insanı hem şükre hem tevazuya hem de nimeti israf etmeden korumaya götürmelidir.”
Bir sonraki ayet olan Nahl Suresi 12. ayette, yeryüzündeki bitkilerden gökyüzündeki büyük düzene geçilecek ve şöyle buyurulacaktır: “Geceyi, gündüzü, güneşi ve ayı sizin hizmetinize verdi; yıldızlar da O’nun emrine boyun eğmiştir. Şüphesiz bunda aklını kullanan bir topluluk için ayetler vardır.” Bu ayeti ele alırken özellikle gece ve gündüzün insan hayatındaki ritmi, güneş ve ayın yararları, ‘teshir’ kavramının doğayı sınırsız sömürme ruhsatı olmadığı, yıldızların Allah’ın emrindeki yaratılmışlar olması, astrolojinin yıldızlara kader belirleyen bağımsız güç vermesi ile astronomi arasındaki fark ve ‘aklını kullananlar’ vurgusunun anlamı üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Ve belki Nahl Suresi 11. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur: Her gün yediğimiz şeylerin arkasındaki hayat zincirini gerçekten görüyor muyuz? Ekmeği yalnız raftaki ürün mü sanıyoruz? Çiftçinin emeğini, suyu, toprağı ve tohumu ne kadar düşünüyoruz? Kur’an’da zikredilen bir gıdayı hemen mucize ilaca mı dönüştürüyoruz? Bilim bir bitkinin nasıl büyüdüğünü açıklayınca tefekküre artık gerek kalmadığını mı sanıyoruz? Gıdayı kolay bulduğumuz için ne kadarını çöpe atıyoruz? Ve en önemlisi, Allah “Bunda düşünen bir topluluk için ayet vardır” diyorsa, soframızdaki bir zeytin tanesine bile gerçekten düşünerek bakmayı ne kadar başarıyoruz?
