Hicr Suresi 98. Ayette “Rabbini Hamd ile Tesbih Et ve Secde Edenlerden Ol” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Hicr Suresi 98. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin Arapçası şöyledir:فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَكُن مِّنَ السَّاجِدِينَ
Okunuşu:
“Fe sebbih bi-hamdi rabbike ve kun mine’s-sâcidîn.”
Genel anlamı:
“Öyleyse Rabbini hamd ile tesbih et ve secde edenlerden ol.”
şeklindedir.
Bu ayet bir önceki ayetin doğrudan devamıdır.
Hz. Peygamber’in:
Göğsü daralıyor.
İnsanların sözleri onu incitiyor.
Allah bunu bildiğini söylüyor.
Ardından ona:
Tesbih.
Hamd.
Secde.
ile yönelmesini öğretiyor.
Dolayısıyla ayetin bağlamında ibadet yalnız bir görev değil, ruhun yönünü yeniden Allah’a çevirmesi olarak da karşımıza çıkar.
“Fe Sebbih” Ne Anlama Gelir
“Sebbih”, tesbih et demektir.Tesbihin temel anlamı Allah’ı:
Eksiklikten.
Kusurdan.
Haksızlıktan.
Yaratılmışlara benzeyen sınırlılıklardan.
tenzih etmektir.
İnsan:
“Sübhânallah.”
dediğinde yalnız bir kelime tekrar etmiş olmaz.
Aslında:
“Allah her türlü eksiklikten uzaktır.”
demiş olur.
Bu bilinç insanın Allah hakkındaki yanlış düşüncelerini de düzeltir.
Tesbih Yalnız “Sübhânallah” Demek midir
Hayır.“Sübhânallah” tesbihin en bilinen ifadelerindendir.
Ama tesbih bundan daha geniş bir anlam taşır.
Allah hakkında:
“Allah haksızlık yapmaz.”
“Allah yaratılmışlar gibi aciz değildir.”
“Allah’ın bilgisi eksik değildir.”
demek de tesbihin düşünsel boyutuyla ilişkilidir.
Yani tesbih:
Dil + bilinç
birlikteliğidir.
Dil söyler.
Kalp ve akıl da ne söylediğini kavramaya çalışır.
Neden “Hamd ile Tesbih” Birlikte Söyleniyor
Ayet yalnız:“Tesbih et.”
demiyor.
“Rabbini hamd ile tesbih et.”
buyuruyor.
Tesbih:
Allah’ı eksiklikten uzak tutar.
Hamd ise:
Allah’ı övgüyle anmak ve nimetini kabul etmekle ilgilidir.
Biri adeta:
“Allah’ta eksiklik yoktur.”
der.
Diğeri:
“Bütün gerçek övgünün nihai sahibi Allah’tır.”
der.
Bu nedenle tesbih ile hamd birbirini tamamlayan iki büyük kulluk bilincidir.
“Hamd” ile “Şükür” Aynı Şey midir
Birbirine yakın anlamları vardır, fakat tamamen aynı değildir.Şükür daha çok insanın kendisine ulaşan nimete karşı minnettarlığını ifade eder.
Hamd ise daha geniş biçimde Allah’ın:
Kemali.
Rahmeti.
Hikmeti.
Nimetleri.
sebebiyle övülmesini içerir.
İnsan yalnız kendisine güzel bir şey geldiğinde değil, Allah’ın Rabb oluşunu düşünerek de hamd edebilir.
Bu nedenle:
“Elhamdülillah”
yalnız:
“İşim iyi gitti.”
demek değildir.
Daha geniş bir kulluk ifadesidir.
İnsan Sıkıntılıyken Nasıl Hamd Edebilir
Bu çok önemli bir sorudur.Hamd etmek:
“Benim hiçbir sıkıntım yok.”
demek değildir.
Hz. Peygamber’in göğsünün daraldığı açıkça söylenmişti.
Buna rağmen:
“Rabbini hamd ile tesbih et.”
buyuruluyor.
Demek ki insan aynı anda:
Üzülebilir.
Ve hamd edebilir.
Canı yanabilir.
Ve Allah’a güvenebilir.
Bir nimeti kaybetmiş olabilir.
Ama başka nimetleri görebilir.
Hamd acının inkârı değil, acının bütün gerçekliğin tamamı olmadığını hatırlamaktır.
Hamd Etmek Acıyı Küçümsemek midir
Hayır.Bir insana:
“Şükret, senden kötüsü var.”
deyip yaşadığı acıyı küçümsemek doğru olmayabilir.
Hamd insanın kendi içinden doğan bilinçli bir yöneliş olmalıdır.
Bir yakının acı çekiyorsa önce:
Dinle.
Anla.
Yanında ol.
Sonra uygun zamanda umut ve şükür perspektifi konuşulabilir.
Hamd, mağdurun acısını susturma aracı değildir.
Bir insan ciddi kayıp yaşamışsa üzülmesi doğaldır.
İslam insanı robotlaştırmaz.
“Secde Edenlerden Ol” Ne Anlama Gelir
Ayette:“Ve kun mine’s-sâcidîn.”
yani:
“Secde edenlerden ol.”
buyurulur.
Secde, insanın bedensel olarak en aşağı noktaya eğildiği fakat manevî olarak Allah’a en güçlü kulluk tavırlarından birini ortaya koyduğu ibadettir.
İnsan alnını yere koyar.
Bu davranış:
“Ben ilah değilim.”
“Ben mutlak kontrol sahibi değilim.”
“Ben kulum.”
bilincini taşır.
Secde bu nedenle çok güçlü bir tevazu sembolüdür.
Secde İnsanı Neden Rahatlatabilir
Manevi açıdan secde, insanın sürekli taşımaya çalıştığı kontrol yükünü Allah’a bırakmasını kolaylaştırabilir.İnsan hayat boyunca:
Her şeyi çözmeliyim.
Herkesi ikna etmeliyim.
Herkes beni sevmeli.
Her sonucu kontrol etmeliyim.
diye yaşayabilir.
Secde ise adeta:
“Ben kulum; her şey benim kontrolümde değil.”
demektir.
Bu farkındalık insanın içindeki baskıyı azaltabilir.
Ancak bunu herkes için kesin psikolojik veya tıbbi tedavi gibi sunmak doğru değildir.
Secde manevi destek olabilir; klinik tedavinin yerine geçen tıbbi garanti değildir.
Namaz Sıkıntıyı Her Zaman Anında Yok Eder mi
Hayır.Bir insan namaz kılabilir ve yine de üzgün olabilir.
Dua eder ve sıkıntısı devam edebilir.
Bu:
“Namazım kabul olmadı.”
veya:
“İmanım zayıf.”
anlamına gelmez.
İbadet bazen problemi dışarıdan hemen değiştirmek yerine insanın problemin içinde duruşunu değiştirebilir.
Sorun devam eder.
Ama insan:
Daha sabırlı.
Daha dengeli.
Daha umutlu.
olabilir.
Bazen rahatlama hızlı gelir.
Bazen zaman alır.
İbadetin değeri yalnız anlık duygu değişimiyle ölçülmez.
Bu Ayet “Sıkıntın Varsa Yalnız Namaz Kıl” mı Diyor
Hayır.Ayet Hz. Peygamber’e manevi yöneliş gösteriyor.
Ama buradan:
“Doktora gitme.”
“Psikolojik destek alma.”
“Problemi çözmeye çalışma.”
sonucu çıkmaz.
Örneğin kişi iş yerinde mobbing görüyor.
Namaz kılabilir.
Ama aynı zamanda:
Delil toplayabilir.
Yönetime başvurabilir.
Hukukî yardım alabilir.
İş değişikliğini değerlendirebilir.
Bir insan depresyon yaşıyor.
Dua edebilir.
Ve uzman desteği alabilir.
İbadet ile tedbir birbirinin alternatifi değildir.
Dua ve Terapi Birlikte Olabilir mi
Evet.Bir insan:
Allah’a dua eder.
Psikologla konuşur.
Namaz kılar.
Doktoruna gider.
Bunların arasında zorunlu bir çelişki yoktur.
Nasıl kırık kol için:
“Ben Allah’a güveniyorum, doktora gitmem.”
demek doğru değilse, ciddi ruhsal sıkıntıda da:
“Sadece dua et, profesyonel destek alma.”
demek doğru olmayabilir.
Allah’ın yarattığı:
Bilgi.
Uzmanlık.
Tıp.
Psikoloji.
de insanın faydalanabileceği sebepler arasındadır.
Tevekkül sebebi terk etmek değil, sebebi ilahlaştırmadan kullanmaktır.
Secde İnsan Onurunu Küçültür mü
Allah’a secde insan onurunu küçültmez.Tam tersine insanı başka insanlara kulluktan özgürleştirir.
İnsan yalnız Allah’a kulluk ettiğinde:
Paranın önünde eğilmemeye.
Gücün önünde ahlakını satmamaya.
İnsanların onayını mutlaklaştırmamaya.
çalışır.
Bu açıdan secde:
Allah karşısında kulluk, yaratılmışlar karşısında ahlaki özgürlük
anlamı taşıyabilir.
İnsan Allah’a secde eder.
Ama başka insanı ilah hâline getirmez.
Secde Yalnız Beden Hareketi midir
Hayır.Bedensel secdenin kendisi önemlidir.
Ama secdenin ruhu da vardır.
Alnını yere koyup:
Sonra insanlara kibirle davranıyorsan bir çelişki oluşur.
Secde insana:
“Ben kulum.”
diyorsa, bu bilincin:
Kibir.
Üstünlük taslama.
Başkalarını küçümseme.
üzerinde etkisi olması beklenir.
Gerçek ibadet davranışa yansımaya çalışmalıdır.
Beden secde ederken ego sürekli ayakta kalmamalıdır.
Tesbih Gerçeklerden Kaçışa Dönüşebilir mi
Yanlış kullanılırsa dinî dil bazen kaçış aracına dönüştürülebilir.Örneğin büyük bir problem var.
İnsan:
“Tesbih çekerim, hiçbir önlem almam.”
diyor.
Bu doğru değildir.
Borç var.
Bütçe yapmıyor.
Sağlık problemi var.
Doktora gitmiyor.
Aile sorunu var.
Konuşmuyor.
Yalnız:
“Allah çözer.”
diyor.
Allah’a güvenmek güzel.
Ama insanın kendi sorumluluğu da vardır.
Tesbih sorumluluğun yerine geçmez; sorumluluğu doğru bilinçle yapmaya yardım edebilir.
İbadet Neden Sıkıntı Anlarında Daha Anlamlı Hâle Gelebilir
Çünkü sıkıntı insanın kontrol yanılsamasını kırabilir.Her şey iyi giderken insan:
“Ben her şeyi yönetiyorum.”
sanabilir.
Bir kriz geldiğinde:
Ne kadar sınırlı olduğunu görür.
İşte ibadet bu sınırlılığı umutsuzluğa değil kulluğa çevirebilir.
İnsan:
“Her şeyi kontrol edemiyorum ama tamamen sahipsiz de değilim.”
diyebilir.
Bu düşünce hem tevazu hem güven üretir.
Hicr 98 tam da göğsün daraldığı bir bağlamda geldiği için bu ilişki çok güçlüdür.
Sürekli Tesbih Etmek Dünyadan Kopmak mıdır
Hayır.Tesbih eden insan:
Çalışabilir.
Ticaret yapabilir.
Ailesine bakabilir.
Bilim öğrenebilir.
Sanat üretebilir.
Seyahat edebilir.
İbadet dünyadan kaçmak değil, dünyada hangi bilinçle yaşadığını düzenleyebilir.
Kur’an’ın önceki ayetlerinde:
Çalışma.
Servet.
Güvenlik.
Davranış.
Sorumluluk.
konuşulmuştu.
Dolayısıyla tesbih insanın dünyevî görevlerini terk etmesi anlamına gelmez.
Dünya geçicidir demek, dünya önemsizdir demek değildir.
Hicr Suresi 97 ve 98. Ayetler Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Hicr 97:“Onların söylediklerinden dolayı göğsünün daraldığını biliyoruz.”
der.
Hicr 98:
“Öyleyse Rabbini hamd ile tesbih et ve secde edenlerden ol.”
buyurur.
Bu sıralama çok değerlidir.
Önce duygu kabul edilir:
“Biliyoruz.”
Sonra yön gösterilir:
“Rabbine yönel.”
Yani Kur’an:
Acını inkâr et.
demiyor.
Acının içinde yalnız kalma.
diyor.
Bir sonraki ayet olan Hicr Suresi 99. ayette, surenin son cümlesi gelecek ve şöyle buyurulacaktır: “Sana yakîn gelinceye kadar Rabbine kulluk et.” Bu ayeti ele alırken özellikle “yakîn” kelimesinin burada yaygın ve güçlü tefsire göre ölüm anlamında kullanılması, ibadetin hayat boyu devam etmesi, ‘yakîn seviyesine ulaştım artık ibadete ihtiyacım yok’ anlayışının yanlışlığı, manevî makamın şeriat sorumluluğunu kaldırmaması, ölüm bilincinin hayatı değersizleştirmemesi ve kulluğun son nefese kadar sürekliliği üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Sonuç: Hicr Suresi 98. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Hicr Suresi 98. ayet, bir önceki ayetin duygusal ağırlığına verilen çok derin bir cevaptır:“Öyleyse Rabbini hamd ile tesbih et ve secde edenlerden ol.”
Hz. Peygamber incinmişti.
Allah:
“Biliyoruz.”
dedi.
Sonra ona:
“Tesbih et.”
dedi.
Bu bize önemli bir şey öğretir:
İbadet, insanın yalnız iyi günlerde yaptığı bir teşekkür değildir.
Bazen:
Acının içinde tutunduğu iptir.
İnsan mutlu olduğunda:
Elhamdülillah.
der.
Üzgünken de:
Elhamdülillah.
diyebilir.
Bu iki hamd aynı duygudan doğmayabilir.
İlkinde sevinç vardır.
İkincisinde belki gözyaşı.
Ama ikisinde de:
Allah’a yöneliş vardır.
Bu yüzden hamdi yalnız:
“Her şey istediğim gibi oldu.”
cümlesine çevirmemek gerekir.
Bazen insan:
“İstediğim olmadı ama Rabbim yine Rabbimdir.”
diyebilir.
Bu çok derin bir iman tavrıdır.
Tesbih de aynı şekilde insanın Allah algısını düzeltir.
Sıkıntılı insan bazen:
“Allah beni unuttu.”
diye düşünebilir.
Hicr 97:
“Biliyoruz.”
dedi.
Hicr 98 ise:
“Rabbini tesbih et.”
diyor.
Yani Allah’ı:
Seni görmeyen.
Bilgisi eksik.
Sana haksızlık yapan.
bir varlık gibi düşünme.
Allah’ı eksiklikten tenzih et.
Ama bu, insanın:
“Yaşadığım her olayın hikmetini şimdi biliyorum.”
demesi anlamına gelmez.
Bilmeyebilirsin.
Bir kaybın nedenini bilmiyorsun.
Bir duanın neden istediğin gibi sonuçlanmadığını bilmiyorsun.
Bir haksızlığın neden yıllarca sürdüğünü bilmiyorsun.
Tesbih:
“Ben bilmiyorum ama Allah’ın bilgisi eksik değildir.”
diyebilmektir.
Bu, insanın her soruya cevap bulduğunu iddia etmeden iman etmesine imkân verir.
Hicr 98’in hamd boyutu ise insanın dikkatini yeniden düzenler.
Sıkıntı geldiğinde insan zihni yalnız probleme kilitlenebilir.
Bir kişi sana hakaret etti.
Bütün gün onu düşünüyorsun.
Hayatında başka hiçbir şey yokmuş gibi.
Oysa:
Sağlık olabilir.
Aile olabilir.
Ev olabilir.
Bir dost olabilir.
Bir bardak su olabilir.
Nefes olabilir.
Bunları görmek problemin gerçekliğini yok etmez.
Ama problemi hayatın tamamı olmaktan çıkarabilir.
Hamd bu anlamda insanın:
“Acı var ama hayat yalnız acıdan oluşmuyor.”
diyebilmesine yardım edebilir.
Bu çok önemli bir denge.
Çünkü bazı insanlar şükür dilini yanlış kullanarak acıyı bastırır.
“Şükret, üzülme.”
Ama insan hem şükredip hem üzülebilir.
Bir anne çocuğunu kaybetmiş.
Ona:
“Şükret.”
deyip yasını bastırmak doğru olmaz.
Yas insanîdir.
Hamd ise yasın yanında var olabilir.
İman duyguları iptal etmez; onlara yön kazandırabilir.
Ayetin secde çağrısı ise daha da güçlüdür.
İnsan secdede başını yere koyar.
Dünyada herkes başını yükseltmeye çalışıyor.
Daha çok görünmek.
Daha yüksek makam.
Daha çok güç.
Secde ise:
“Ben kulum.”
der.
Bu, insanın egosuna büyük bir eğitimdir.
Bir insan her gün secde ediyor.
Ama sürekli:
“Ben herkesten üstünüm.”
diyorsa secdenin mesajıyla davranışı arasında mesafe vardır.
Secde insanı otomatik olarak kusursuz yapmaz.
Ama her gün ona bir ders verir:
Sen mutlak değilsin.
Bu, insan ilişkilerinde çok değerlidir.
Eşinle tartışıyorsun.
Belki sen yanılıyorsun.
Çalışanın sana bir hata söylüyor.
Belki haklı.
Çocuğun sana:
“Beni kırıyorsun.”
diyor.
Belki dinlemen gerekiyor.
Secde eden insan teorik olarak:
“Ben yanılabilirim.”
demeyi öğrenmelidir.
Çünkü yalnız Allah kusursuzdur.
Bu nedenle secde yalnız beden hareketi değil, ego terbiyesi olarak da düşünülebilir.
Hicr 98’in başka bir büyük mesajı kontrolü bırakabilmektir.
İnsan sıkıntı yaşadığında bazen aynı soruyu yüzlerce kez düşünür:
“Ne yapacağım?”
Plan yapmak iyi.
Ama planın bir sınırı var.
Sen her şeyi kontrol edemezsin.
Bir insanın seni sevmesini kontrol edemezsin.
Başkalarının ne söyleyeceğini kontrol edemezsin.
Piyasanın tamamını kontrol edemezsin.
Hastalığın her sonucunu kontrol edemezsin.
Çocuğunun bütün hayatını kontrol edemezsin.
Bir noktadan sonra insanın:
“Ben üzerime düşeni yapacağım; gerisini Allah’a bırakacağım.”
diyebilmesi gerekir.
Bu pasiflik değildir.
Tam tersine kontrol edebildiğin ile edemediğini ayırmaktır.
Secde bu ayrımı bedensel olarak da hatırlatır.
İnsan alnını yere koyarak:
“Ben her şeyin sahibi değilim.”
der.
Bu, modern insan için çok güçlü bir rahatlama olabilir.
Çünkü modern kültür bazen insana:
“İstersen her şeyi başarabilirsin.”
der.
Bu motive edici olabilir.
Ama gerçek değildir.
İnsan çok şey başarabilir.
Ama her şeyi değil.
Bazı şeyler kapasitemizin dışındadır.
Bunu kabul etmek yenilgi değildir.
Gerçekçilik olabilir.
Hicr 98 aynı zamanda insanın sıkıntıda ibadet etmesi ile yalnız sıkıntıda Allah’ı hatırlaması arasındaki farkı düşündürür.
İnsan zor durumda:
“Allah’ım kurtar.”
diyor.
Sorun geçiyor.
Allah’ı unutuyor.
Bu insanî bir eğilim olabilir.
Ama kulluk yalnız kriz anı ilişkisi olmamalıdır.
Bir sonraki ayet zaten bunu tamamlayacaktır:
“Sana yakîn gelinceye kadar Rabbine kulluk et.”
Yani:
Sıkıntı geldiğinde ibadet et.
Sıkıntı geçince de.
Zenginken de.
Fakirken de.
Sağlıklıyken de.
Hastayken de kapasiten ölçüsünde.
Kulluk hayatın yalnız acil durum düğmesi değildir.
Bu çok önemli bir mesajdır.
Ayetin başka bir güçlü yönü hamd ile olumlu düşünme arasındaki farktır.
Hamd:
“Her şey harika.”
diye kendini kandırmak değildir.
İnsan:
“Bu durum çok kötü.”
diyebilir.
Ve yine:
“Allah’a hamd olsun.”
diyebilir.
Gerçekçi iman tam budur.
Problemi adıyla söyle.
Ama Allah’tan ümidini kesme.
Bir iş battı.
“İş battı.”
de.
Bunu:
“Aslında hiç sorun yok.”
diye inkâr etme.
Sonra:
“Buradan nasıl çıkacağım?”
diye plan yap.
Dua et.
Yeniden çalış.
İşte dinamik tevekkül budur.
Maneviyat gerçekle kavga etmez.
Gerçeğin içinde insanı ayakta tutar.
Hicr 98’in psikolojik yönünden bahsederken aşırı iddialardan da kaçınmak gerekir.
“Secde depresyonu kesin tedavi eder.”
demek doğru değildir.
Bazı insanlar ibadetten çok büyük huzur bulabilir.
Bu değerlidir.
Ama klinik depresyon karmaşık bir sağlık durumudur.
Aynı şekilde panik bozukluk veya travma da yalnız:
“Daha çok zikret.”
cümlesine indirgenmemelidir.
İnsan ibadet edebilir.
Ve psikoterapi alabilir.
İlaç gerekiyorsa doktoruyla değerlendirebilir.
Sosyal desteğini güçlendirebilir.
Uyku düzenine dikkat edebilir.
Bunların tamamı birlikte olabilir.
Din tedavinin rakibi değildir.
Bu ayrım insanlara gereksiz suçluluk yüklememek için çok önemlidir.
Çünkü bir insan:
“Namaz kılıyorum ama hâlâ depresyondayım; demek Allah beni sevmiyor.”
diyebilir.
Hayır.
Böyle bir sonuç çıkarılamaz.
İnsan hasta olabilir.
Nasıl namaz kılan kişi grip olabiliyorsa ruhsal hastalık da yaşayabilir.
Hastalık ahlaki başarısızlık değildir.
Hicr 98’in başka bir önemli dersi, insanın sıkıntılı zamanlarda rutinini tamamen bırakmamasıdır.
İnsan moral bozukluğunda:
Hiçbir şey yapmak istemez.
İşini bırakmak ister.
İnsanlardan uzaklaşır.
Rutin bozulur.
İbadet de düzenli bir ritim sağlayabilir.
Sabah.
Öğle.
İkindi.
Akşam.
Gece.
Hayat tamamen dağılmış hissedilirken namaz insana zamanın hâlâ bir düzeni olduğunu hatırlatabilir.
Bu herkes için aynı psikolojik sonucu garanti etmez.
Ama ibadetin ritmik yapısı insanın günlük hayatında anlamlı bir iskelet oluşturabilir.
Bununla birlikte kişi ağır ruhsal sorun yaşıyorsa:
“Namazını kıl, düzelirsin.”
diye tek çözüme sıkıştırılmamalıdır.
Yine denge.
Hicr 98 aynı zamanda şükür ile haksızlığa razı olmayı birbirinden ayırır.
Bir insan:
“Allah’a şükrediyorum.”
diyebilir.
Ama haksızlığa karşı hakkını arayabilir.
Çalışan:
Maaşını alamıyor.
“Şükret.”
deyip susturulamaz.
Kadın şiddet görüyor.
“Elindekine şükret.”
denemez.
Bir çocuk kötü muamele görüyor.
“Anne-baban var, şükret.”
demek zulmü normalleştiremez.
Hamd, adaletsizliği kabul etmek değildir.
İnsan nimete şükrederken haksızlığı düzeltmeye de çalışabilir.
Bu çok önemli bir ayrımdır.
Ayetin başka bir büyük mesajı secdenin insan eşitliğini düşündürmesidir.
Zengin de secde eder.
Fakir de.
Patron da.
Çalışan da.
Devlet başkanı da.
Sıradan insan da.
Alın aynı yere gelir.
Bu, ibadetin güçlü sembolik tarafıdır.
Dünyadaki makamlar namazda insanı ilahlaştırmaz.
Herkes kuldur.
Bu bilincin toplumsal ahlaka yansıması gerekir.
Bir kişi camide yan yana secde ettiği insana dışarıda:
“Sen değersizsin.”
diye bakıyorsa ibadetin toplumsal mesajını yeniden düşünmelidir.
Secde:
Allah karşısında eşit kulluk
bilincini güçlendirebilir.
Elbette insanların görevleri, sorumlulukları ve yetkileri farklı olabilir.
Ama insan onuru açısından:
Kimse tanrı değildir.
Bu tevhidin devamıdır.
Hicr 98’in başka bir boyutu hamd ile kıyaslama döngüsünü kırmaktır.
Hicr 88’de:
“Başkalarına verdiğimiz dünya nimetlerine gözünü dikme.”
buyrulmuştu.
Şimdi:
“Rabbini hamd ile tesbih et.”
deniyor.
Bu iki ayet arasında çok güzel bir ilişki düşünülebilir.
Başkalarının elindekine sürekli bakarsan:
Eksik hissedersin.
Hamd edersen:
Elindekini de görürsün.
Bu:
Hedef koyma.
Çalışma.
Daha iyisini isteme.
anlamına gelmez.
İnsan daha iyisini isteyebilir.
Ama:
“Bende hiçbir şey yok.”
yanılgısından kurtulur.
Hamd insanın dikkatini eksikten bütüne çevirir.
Bir şey eksik olabilir.
Ama her şey eksik olmayabilir.
Bu, hem gerçekçi hem umutlu bir bakıştır.
Hicr 98’in başka bir önemli dersi ibadetin gösteriş değil yöneliş olmasıdır.
İnsan secde ediyor.
Ama başkaları görsün diye.
Tesbih ediyor.
Ama:
“Ne kadar dindarım.”
desinler diye.
Bu durumda ibadetin içeriği zayıflayabilir.
Ayet Hz. Peygamber’in insanların sözlerinden daraldığı bir bağlamda geliyor.
Yani burada ibadet insanların bakışı için değil, insanların bakışından Allah’a dönmek içindir.
Bu çok güzel bir ayrımdır.
İnsanların ne dediğinden yoruldun.
Allah’a yönel.
İnsanların alkışına daha fazla bağımlı hâle gelmek için ibadet etme.
İnsan bakışından Allah bilincine geç.
Bu, ihlasın önemli boyutlarından biridir.
Hicr 98’in tesbih çağrısı aynı zamanda insanın Allah’a yanlış sıfat yüklememesini öğretir.
Sıkıntıda insan:
“Allah bana haksızlık yaptı.”
diyebilir.
Öfke anında böyle düşünceler gelebilir.
İnsanın duygusunu dürüstçe Allah’a arz etmesi mümkündür.
Ama teolojik olarak Allah’ın zulmettiğini kabul etmek İslam’ın Allah anlayışıyla bağdaşmaz.
Tesbih:
“Allah zulümden münezzehtir.”
der.
Fakat burada dikkat gerekir.
Bu cümle acı çeken insana:
“Sus, böyle düşünemezsin.”
diye vurulmamalıdır.
Bir insan acı içindeyken soru sorabilir.
Hz. Eyyûb’un acısı vardır.
Hz. Yakup’un hüznü vardır.
İnsan Allah’a derdini açabilir.
Soru sormak ile Allah’a eksiklik isnat etmeyi inanç olarak benimsemek aynı şey değildir.
Manevi olgunluk insanın acısını dürüstçe ifade ederken Allah hakkındaki temel güvenini de korumasıdır.
Hicr Suresi 98. ayetin bütün mesajı bu çerçevede şöyle özetlenebilir: **“Rabbini hamd ile tesbih et ve secde edenlerden ol” emrini insanın acısını inkâr etmesi, hayat problemlerinden kaçması veya tıbbi ve psikolojik yardımı bırakması şeklinde anlama. Tesbihi yalnız dil alışkanlığına, hamdi zorla pozitif görünmeye ve secdeyi yalnız beden hareketine indirgeme. Çünkü ayetin büyük mesajı şudur: İnsanların sözleri göğsünü daralttığında yönünü yeniden Allah’a çevir; O’nu eksiklikten tenzih et, nimetlerini unutma ve secdeyle kendi sınırlılığını kabul et. Sonra hayatındaki sorumlulukları yerine getirmeye devam et. Gerçek kulluk, dünyadan kaçmak değil, dünyanın ağırlığını tek başına taşıman gerekmediğini bilerek onun içinde doğru yaşamaktır.”
Bir sonraki ayet olan Hicr Suresi 99. ayette, surenin son cümlesi gelecek ve şöyle buyurulacaktır: “Sana yakîn gelinceye kadar Rabbine kulluk et.” Bu ayeti ele alırken özellikle “yakîn” kelimesinin burada ölüm anlamında anlaşılması, kulluğun hayat boyu devam etmesi, ‘ben hakikate ulaştım, artık ibadete ihtiyacım yok’ şeklindeki mistik veya dinî iddiaların yanlışlığı, manevî derecenin farz sorumlulukları kaldırmaması, ölüm bilincinin dünyadan kopma değil doğru yaşama çağrısı olması ve Hicr Suresi’nin bütün mesajının bu son ayette nasıl toplandığı üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Ve belki Hicr Suresi 98. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur: Sıkıntıya girdiğimizde yönümüz nereye dönüyor? İnsanların sözlerini tekrar tekrar zihnimizde mi büyütüyoruz, yoksa bir noktada yönümüzü Allah’a çevirebiliyor muyuz? Hamd ederken acımızı inkâr mı ediyoruz, yoksa acının hayatın tamamı olmadığını mı hatırlıyoruz? Secde ediyoruz ama günlük hayatta kibirden vazgeçebiliyor muyuz? Dua edip hiçbir tedbir almamakla tevekkülü mü karıştırıyoruz? İbadet ettiğimiz hâlde profesyonel yardıma ihtiyaç duyduğumuzda bunu iman eksikliği mi sanıyoruz? Ve en önemlisi, alnımızı Allah’ın önünde yere koyuyorsak, neden hâlâ insanların sözlerini, parayı, makamı veya kontrol arzumuzu hayatımızın mutlak efendisi hâline getirebiliyoruz?
