Hûd Suresi 96. Ayette “Andolsun Biz Musa’yı Ayetlerimizle ve Apaçık Bir Delille Gönderdik” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Hûd Suresi 96. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Andolsun, Musa’yı ayetlerimizle ve apaçık bir delille gönderdik.”
Ayetin Arapçası şöyledir:
“Ve lekad erselnâ Mûsâ bi-âyâtinâ ve sultânin mubîn.”
Hûd 84–95 arasında Hz. Şuayb ve Medyen halkı anlatılmış, özellikle ticaret, ölçü, tartı, ekonomik dürüstlük ve insanların hakkını eksiltmeme üzerinde durulmuştu. Hûd 96 ile birlikte yeni bir kıssa başlar ve Kur’an bizi bu kez Hz. Musa’nın Firavun karşısındaki mücadelesine götürür.
Burada mesele artık yalnız ekonomik güç değildir. Siyasi otorite, devlet gücü, elitler, itaat ve hakikat karşısında iktidarın tavrı gündeme gelecektir.
“Andolsun Biz Musa’yı Gönderdik” İfadesi Neden Önemlidir
Ayette:“ve lekad erselnâ Mûsâ”
denilir.
Yani:
“Andolsun Biz Musa’yı gönderdik.”
Bu ifade Hz. Musa’nın görevinin kaynağını daha en başta açıklar. Hz. Musa kendi kendine:
“Ben peygamber olmaya karar verdim.”
diyerek ortaya çıkmış biri değildir.
Kur’an’a göre onu gönderen Allah’tır.
Bu nedenle Musa-Firavun kıssasını yalnızca iki siyasî aktörün güç mücadelesi gibi okumak eksik olur. Hz. Musa’nın konumu vahye dayalı peygamberlik görevidir.
Hz. Musa’nın Görevi Sadece Siyasi Bir Mücadele miydi
Hayır.Hz. Musa’nın Firavun’la karşı karşıya gelmesi doğal olarak siyasî sonuçları olan bir olaydır; çünkü Firavun toplum üzerinde büyük bir iktidar sahibidir. Fakat Hz. Musa’nın görevi yalnız:
“Firavun gitsin, yerine ben geçeyim.”
şeklinde bir iktidar mücadelesi değildir.
Kur’an’ın Hz. Musa anlatısında tevhid, vahiy, zulümden kurtuluş ve Allah’a kulluk merkezîdir.
Bu nedenle Hz. Musa’yı yalnız bir politik devrimciye indirgemek de yalnız toplumdan kopuk mistik bir figür hâline getirmek de kıssayı daraltır.
Peygamberlik hem inanç hem ahlak hem de insanın maruz kaldığı zulümle ilgilenir.
“Ayetlerimizle Gönderdik” Ne Anlama Gelir
Ayette:“bi-âyâtinâ”
yani:
“ayetlerimizle, işaretlerimizle”
denilir.
“Ayet” kelimesi Kur’an’da bağlama göre vahiy cümlesi, ilahî işaret veya mucize gibi farklı anlamlarda kullanılabilir. Hz. Musa kıssasında burada Allah tarafından verilen peygamberlik işaretleri ve mucizeler özellikle önemlidir.
Kur’an’ın başka yerlerinde Hz. Musa’ya verilen asa ve el mucizesi gibi işaretlerden söz edilir.
Ancak Hûd 96, bu ayetlerin ayrıntılarını burada tek tek saymaz. Bu yüzden bu ayette geçmeyen ayrıntıları zorla ayetin içine yerleştirmek yerine temel mesajı görmek daha doğrudur:
Hz. Musa’nın iddiası yalnız söze bırakılmamış, Allah tarafından işaretlerle desteklenmiştir.
Kur’an’daki “Ayet” Kelimesi Her Zaman Kur’an Ayeti mi Demektir
Hayır.Bu önemli bir dil ayrımıdır.
“Ayet” kelimesinin temel anlam alanında işaret, gösterge ve delil vardır. Kur’an’ın cümleleri de Allah’ın ayetleri olarak adlandırılır; fakat kelime yalnız mushaf içindeki numaralandırılmış cümleler için kullanılmaz.
Hz. Musa döneminde bugünkü anlamıyla Kur’an henüz indirilmiş değildir. Dolayısıyla:
“Musa’yı ayetlerimizle gönderdik.”
ifadesindeki ayetleri:
“Musa’ya Kur’an ayetleri verdik.”
şeklinde anlamak doğru olmaz.
Bağlam, Hz. Musa’ya verilen ilahî işaretleri ifade eder.
“Sultân” Kelimesi Burada Ne Anlama Gelir
Ayette:“ve sultânin mubîn”
ifadesi geçer.
“Sultân” kelimesi günümüzde çoğu zaman hükümdar anlamında bilinir. Fakat Kur’an’daki kullanımda kelime bağlama göre delil, yetki, güç, hüccet veya açık otorite anlamlarına gelebilir.
Hûd 96’daki bağlamda yaygın anlam:
“apaçık delil” veya “açık bir yetki ve kanıt”
şeklindedir.
Dolayısıyla ayet:
“Musa’ya bir hükümdar verdik.”
demiyor.
Hz. Musa’nın Allah tarafından açık delil ve yetkiyle desteklendiğini bildiriyor.
“Sultân-ı Mubîn” Neden “Apaçık Delil” Diye Çevriliyor
“Mubîn”, açık, açıklayan ve belirgin anlam alanına sahiptir.“Sultân” ile birleştiğinde:
“apaçık hüccet, açık yetki, güçlü ve anlaşılır delil”
gibi anlamlar ortaya çıkar.
Hz. Musa Firavun’un karşısına:
“Bana inan, çünkü ben öyle istiyorum.”
diyerek çıkmamıştır.
Kur’an’a göre onun arkasında ilahî gönderiliş ve bunu destekleyen açık işaretler vardır.
Bu, peygamberlik iddiasının Kur’an’da keyfî kişisel karizma üzerine kurulmadığını gösteren önemli bir noktadır.
Hakikat iddiası delil talebinden korkmaz.
Hz. Musa’nın Mucizeleri Onu İlah mı Yapıyordu
Hayır.Kur’an’ın tevhid anlayışında mucize peygamberi ilahlaştırmaz.
Hz. Musa mucize gösterir; fakat bu gücün bağımsız sahibi değildir. Kur’an bu işaretleri:
“âyâtinâ” — “Bizim ayetlerimiz”
diye Allah’a nispet eder.
Bu nedenle Hz. Musa’ya saygı göstermek başka, ona Allah’tan bağımsız mutlak güç atfetmek başka şeydir.
Mucize ≠ bağımsız ilahlık.
Peygamber Allah’ın kuludur ve elçisidir. Mucize ise peygamberin kendi başına ürettiği sınırsız bir doğaüstü yetenek değil, Allah’ın verdiği işarettir.
Her Olağanüstü Olay Mucize midir
Hayır.Bu ayrım günümüzde özellikle önemlidir.
Bir olay şaşırtıcı olabilir ama bu onu otomatik olarak peygamberlik mucizesi yapmaz. İllüzyon, teknoloji, yanlış algı, kurgu, montaj ve günümüzde yapay zekâ ile üretilmiş görüntüler de olağanüstü görünebilir.
Dolayısıyla:
“Gözümle garip bir şey gördüm, demek Allah’tan mucize.”
sonucu otomatik olarak kurulamaz.
Hz. Musa’nın mucizeleri Kur’an’ın peygamberlik anlatısının parçasıdır. Bugünkü sıra dışı iddialar ise kanıt ve araştırma gerektirir.
Dindarlık, insanı kolayca kandırılabilir hâle getirmemelidir.
Mucize ile Sihir Aynı Şey midir
Hayır.Hz. Musa kıssasının ilerleyen bölümlerinde Firavun çevresinin onun getirdiği işaretleri sihirle ilişkilendirmeye çalıştığını başka Kur’an pasajlarından biliyoruz.
Kur’an’ın anlatısında Musa’nın mucizesi ile sihirbazların yaptıkları aynı kaynak ve değerde değildir.
Ancak buradan hareketle günümüzde her illüzyon sanatçısını:
“Kur’an’daki kötü sihirbazlardan biri.”
diye damgalamak da doğru değildir.
Modern sahne illüzyonu çoğu zaman teknik beceri, dikkat yönlendirme ve gösteri sanatıdır. Bunu otomatik olarak metafizik kötülükle özdeşleştirmek gerekmez.
Musa’nın mucizesi peygamberlik işaretidir; modern sahne gösterisi aynı kategori değildir.
Firavun Neden Mucize ve Delille Karşılaşmasına Rağmen İnanmadı
Hûd 96 henüz Firavun’un cevabını anlatmaz; fakat ayet daha baştan Hz. Musa’nın ayetler ve apaçık delille gönderildiğini bildirerek sonraki reddedişin yalnız bilgi eksikliğiyle açıklanamayacağını düşündürür.İnsan bazen delille karşılaşmasına rağmen farklı sebeplerle direnebilir. Güç kaybı korkusu, mevcut düzenin bozulması, kibir veya çıkar çatışması insanın değerlendirmesini etkileyebilir.
Fakat bu ilkeyi bugünkü her inanmayan insana gelişigüzel uygulamamak gerekir.
Bir insan gerçekten ikna olmamış olabilir.
Soruları olabilir.
Kendisine din yanlış anlatılmış olabilir.
Her şüphe ≠ Firavun kibri.
Her ikna olmama ≠ bile bile hakikati reddetme.
Delil İnsanları İnanmaya Mecbur Eder mi
Her zaman değil.Delil insanın kararını bilgilendirir; fakat insan psikolojisi yalnız matematiksel bir makine gibi çalışmaz.
Bir delil bir kişiyi ikna ederken başka biri aynı delili yetersiz görebilir. Özellikle metafizik ve dinî meselelerde insanların ön bilgileri, kavramları ve değerlendirme biçimleri farklı olabilir.
Hz. Musa kıssasında özel olarak Allah tarafından verilen peygamberlik işaretleri söz konusudur.
Bundan:
“Benim sunduğum argümana ikna olmayan herkes Firavun gibidir.”
sonucu çıkarılamaz.
İnsan kendi delilinin gücünü de tevazuyla değerlendirmelidir.
Hakikat Güçlü Bir Devletin Karşısında Savunulabilir mi
Hz. Musa kıssasının en güçlü yönlerinden biri budur.Firavun yalnız bir birey değildir. Devlet gücü, siyasi otorite ve seçkin çevre onun arkasındadır.
Hz. Musa ise Allah’ın elçisi olarak bu büyük iktidarın karşısına çıkar.
Burada Kur’an:
“Güçlü olan mutlaka haklıdır.”
anlayışını kırar.
Devlet güçlü olabilir ve yanlış yapabilir.
Muhalif zayıf olabilir ve haklı olabilir.
Ama bunun tersi de mümkündür: Devlete karşı çıkan herkes sırf karşı çıktığı için otomatik olarak haklı değildir.
Güç ≠ haklılık.
Muhalif olmak da ≠ otomatik haklılık.
Ölçü yine adalet ve delildir.
Hz. Musa’nın Firavun’a Gönderilmesi Her Otoriteye İsyan Çağrısı mıdır
Hayır.Hz. Musa’nın görevi özel peygamberlik ve vahiy bağlamıdır.
Bu kıssadan:
“Her hoşlanmadığım yöneticiyi Firavun ilan ederim ve Musa rolüne girerim.”
sonucu çıkarılamaz.
Firavun Kur’an’da belirli özellikleriyle anlatılan tarihsel bir zalim hükümdardır. Her sert yönetici, her siyasi rakip veya her yanlış karar veren kişi otomatik olarak Firavun değildir.
Ayrıca Hz. Musa’nın kıssası bireysel kontrolsüz şiddet için ruhsat değildir.
Modern toplumlarda haksızlıkla mücadele ederken hukuk, barışçıl yollar, delil, toplumsal sorumluluk ve can güvenliği dikkate alınmalıdır.
Musa kıssası ≠ vigilante şiddet çağrısı.
Firavun’un Kimliği Tarihsel Olarak Kesin Biliniyor mu
Kur’an bu ayette Firavun’un kişisel adını vermez.“Firavun” bir unvan olarak kullanılır.
Tarih boyunca bazı araştırmacılar Kur’an’daki Musa döneminin Firavununu belirli Mısır hükümdarlarıyla özdeşleştirmeye çalışmıştır. Ramses II gibi isimler sıkça gündeme gelir; başka görüşler de vardır.
Fakat elimizde:
“Kur’an’daki Firavun kesinlikle şu kişidir.”
diye tartışmasız biçimde konuşmamızı sağlayan Kur’an içi açık bir isim yoktur.
Bu nedenle ihtimalleri kesin vahiy bilgisi gibi sunmamak gerekir.
Tarihsel araştırma değerlidir; fakat ihtimali kesinliğe çevirmemek ilmî dürüstlüktür.
Hz. Musa’nın Elindeki Delil Dinî Otoriteyi Eleştirilemez mi Yapar
Hz. Musa peygamberdir ve vahiy almaktadır. Bu özel konumu bugünkü dinî kişilere otomatik olarak aktaramayız.Bugün bir din adamı:
“Musa nasıl Allah tarafından gönderildiyse ben de aynı biçimde tartışılmazım.”
diyemez.
Peygamberlik sona ermiş bir vahiy makamıdır. Din âlimleri ve öğreticiler ise metni anlamaya çalışan insanlardır ve yanılabilirler.
Onlara saygı duyulabilir.
Bilgilerinden yararlanılabilir.
Ama insan yorumu vahyin kendisi değildir.
Bu nedenle bir dinî otoriteyi eleştirmek otomatik olarak Allah’a karşı çıkmak anlamına gelmez.
“Apaçık Delil” İfadesi Bilimsel Kanıtla Aynı Şey midir
Her bağlamda birebir aynı değildir.Modern bilimde kanıt belirli yöntemler, ölçüm, gözlem ve tekrar edilebilirlik çerçevesinde değerlendirilir. Kur’an’daki “sultân mubîn” ise peygamberlik bağlamındaki açık hüccet ve ilahî yetkiyi anlatır.
Bu iki kavram arasında benzerlik kurulabilecek yönler olsa da onları tamamen özdeşleştirmek doğru değildir.
Kur’an:
fizik, kimya veya laboratuvar metodolojisi kitabı
değildir.
Ama insanı kör taklide de çağırmaz; delil, düşünme ve işaretler üzerinde durur.
Dinî delil ile bilimsel kanıtın yöntemleri farklı olabilir; ikisini birbirine zorla dönüştürmek gerekmez.
Hûd 95’ten 96’ya Geçiş Neden Dikkat Çekicidir
Hûd 95’te Medyen kıssası:“Sanki orada hiç yaşamamışlardı.”
sözüyle kapanmıştı.
Hûd 96’da hemen Hz. Musa kıssası başlar.
Bu geçiş, Kur’an’ın farklı güç biçimlerini art arda düşündürdüğünü gösterir.
Medyen’de ekonomik ilişkiler ve ticari güç öndeydi. Musa kıssasında ise siyasi iktidar ve merkezî otorite ön plana çıkacaktır.
Bir toplum ekonomik haksızlıkla bozulabilir.
Bir yönetim siyasi güç nedeniyle zulme sapabilir.
Kur’an her iki alanda da aynı temel soruyu sorar:
Gücün var; peki onu adaletle mi kullanıyorsun?
Bir sonraki ayette bu siyasi boyut daha da belirginleşecek ve Hz. Musa’nın Firavun’a ve onun ileri gelenlerine gönderildiği, onların ise Firavun’un emrine uyduğu; oysa Firavun’un emrinin doğru ve sağlıklı bir yol olmadığı bildirilecektir.
Sonuç: Hûd Suresi 96. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Hûd Suresi 96. ayet yalnızca:“Musa gönderildi.”
demiyor.
Onun nasıl gönderildiğini de söylüyor:
Allah’ın ayetleriyle ve apaçık bir delille.
Bu iki unsur son derece önemlidir.
Çünkü bir sonraki aşamada Hz. Musa dünyanın en güçlü siyasî otoritelerinden biri olarak tasvir edilen Firavun düzeninin karşısına çıkacaktır.
Bir tarafta:
saray,
iktidar,
elitler
ve devlet gücü
vardır.
Diğer tarafta Hz. Musa vardır.
Fakat Kur’an’ın değerlendirmesinde soru:
“Hangisinin ordusu daha büyük?”
değildir.
Soru:
“Hakikat ve delil kimin yanında?”
dır.
İşte ayetin ilk büyük dersi budur:
Güç ile hakikati birbirine karıştırma.
Bir insan çok güçlü olabilir ama yanılabilir.
Bir yönetim çok uzun süre ayakta kalabilir ama adaletsiz olabilir.
Bir düşünce milyonlarca insan tarafından desteklenebilir ama bu tek başına doğruluk kanıtı olmayabilir.
Aynı şekilde zayıf ve küçük olmak da bir fikri otomatik olarak doğru yapmaz.
Kur’an’ın ortaya koyduğu ölçü daha derindir:
Delile bak.
İkinci büyük ders, peygamberlik ile kişisel karizmayı ayırmaktır.
Hz. Musa’nın yetkisi:
hitabetinden,
ailesinden,
servetinden
veya takipçi sayısından
gelmez.
Allah’ın onu göndermesinden gelir.
Bugün din adına konuşan kişiler için bu ayrım son derece önemlidir.
Birinin çok takipçisi olması onu peygamber yapmaz.
Milyonlarca insanın bir şeyhe veya konuşmacıya hayran olması onu yanılmaz hâle getirmez.
İnsanlar saygı duyabilir.
Fakat karizma ≠ vahiy.
Kur’an’daki peygamberlik makamını sıradan liderlerin üzerine taşımak çok tehlikeli sonuçlar doğurabilir.
Üçüncü büyük ders, olağanüstü iddialarda kanıt aramanın meşru olmasıdır.
Hz. Musa ayetlerle desteklenmiştir.
Bu, bize peygamberlik bağlamında delilin değerini gösterir.
Günümüzde bir insan:
“Ben özel güçlere sahibim.”
derse bunu sırf etkileyici konuşuyor diye kabul etmek gerekmez.
“Rüyamda bana bütün insanlara uygulanacak yeni bir dinî hüküm verildi.”
diyorsa bu vahiy değildir.
Bir kişi:
“Ben geleceği kesin biliyorum.”
diyorsa kanıt isteriz.
Bugün teknoloji çağında bu daha da önemlidir.
Bir görüntü gerçek gibi görünebilir ama yapay olabilir.
Bir ses taklit edilebilir.
Video manipüle edilebilir.
Bir sahne illüzyonu doğaüstü güç gibi sunulabilir.
Bu yüzden şaşırmak ile inanmak arasında araştırma olmalıdır.
Dördüncü büyük ders, mucizenin peygamberi ilahlaştırmamasıdır.
Hz. Musa olağanüstü işaretlerle gelmiştir.
Ama Kur’an:
“Musa’nın ayetleri”
demekle yetinmeyip:
“Bizim ayetlerimiz”
der.
Kaynak Allah’tır.
Peygamber aracı ve elçidir.
Bu, tevhidin merkezidir.
Peygamber sevgisi değerlidir.
Ama peygambere Allah’tan bağımsız:
mutlak gayb bilgisi,
sınırsız kudret
veya ilahlık
nispet etmek tevhid anlayışıyla uyuşmaz.
Peygambere saygı onu ilahlaştırmak değildir.
Beşinci büyük ders, hakikatin siyasi iktidara göre değişmemesidir.
Firavun büyük bir güce sahip olacaktır.
Ama Allah’ın ayeti sarayın kapısında değişmez.
Bu, bütün dönemler için güçlü bir ahlaki ilkedir.
Bir hükümet:
“Ben güçlüyüm, demek doğruyum.”
diyemez.
Bir muhalif de:
“Ben iktidara karşıyım, demek her konuda doğruyum.”
diyemez.
Her iki taraf da adalet ve delille değerlendirilmelidir.
Kur’an’ın siyasî ahlak açısından en önemli katkılarından biri belki de budur:
İktidar da sorgulanabilir. Muhalefet de sorgulanabilir. Hakikat hiçbir tarafın özel mülkü değildir.
Altıncı büyük ders Musa kıssasını kontrolsüz siyasi etiketlemeye dönüştürmemektir.
İnsanlar siyasî tartışmalarda çok kolay:
“Bu Firavun.”
“Ben de Musa’yım.”
diyebilir.
Bu tehlikelidir.
Çünkü böyle bir dil, kendi tarafını otomatik kutsallaştırırken karşı tarafı şeytanlaştırabilir.
Hz. Musa vahiy alan peygamberdir.
Biz ise yorum yapan insanlarız.
Bir yöneticiyi eleştirebiliriz.
Zulme karşı çıkabiliriz.
Hukuksuzluğu açıkça söyleyebiliriz.
Ama kendi siyasal tercihimize peygamberlik kutsallığı vermemeliyiz.
Aynı şekilde hoşlanmadığımız her yöneticiyi de tarihsel Firavun ile birebir özdeşleştirmemeliyiz.
Yedinci büyük ders, delil karşısında gücün sınırıdır.
İnsan bazen:
“Benim arkamda şu kadar insan var.”
der.
Ama kaç kişinin arkasında olduğu, söylediğinin doğruluğunu tek başına belirlemez.
Başka biri:
“Ben profesörüm.”
diyebilir.
Uzmanlık elbette önemlidir ve uzman görüşü ciddiye alınmalıdır. Fakat uzmanlık da mutlak yanılmazlık değildir.
Bunun tersi de yanlıştır:
“Uzmanlar yanılabiliyor, o hâlde benim internetten okuduğum fikir onlarla eşittir.”
denilemez.
Sağlıklı tutum:
uzmanlığı ciddiye almak, delili incelemek ve hiçbir insanı vahiy makamına yükseltmemektir.
Hz. Musa’nın “sultân-ı mubîn” ile gönderilmesi bize delili küçümsememeyi öğretirken, modern uzmanlığı da peygamberlik düzeyine çıkarmamayı öğretir.
Sekizinci büyük ders, Allah’ın hakikati insanın toplumsal statüsüne bağlı kılmamasıdır.
Hz. Musa’nın Firavun’un sarayındaki statüsü Firavun kadar güçlü değildir.
Ama Allah’ın gönderdiği elçi odur.
Bu, toplumun değer ölçülerini tersine çevirebilir.
Bazen toplum:
servete,
makama,
ünvana
ve güce
fazla anlam yükler.
Kur’an ise insanın değerini bu göstergelerden çok daha derin bir ölçüyle değerlendirir.
İnsan makamını kaybedebilir.
Servetini kaybedebilir.
Şöhreti bitebilir.
Ama doğru olan yine doğru kalır.
Hakikatin banka hesabı yoktur.
Dokuzuncu büyük ders, Musa kıssasına giriş yapan bu kısa ayetin otorite sorgulamasına hazırlık oluşudur.
Hûd 96:
“Musa delille geldi.”
der.
Bir sonraki ayet bize:
“Firavun’un ileri gelenleri ne yaptı?”
sorusunun cevabını verecektir.
Onlar delile değil Firavun’un emrine uyacaklardır.
Böylece Hûd 96–97 arasında çok güçlü bir karşıtlık oluşacaktır:
Bir tarafta:
apaçık delil.
Diğer tarafta:
otoriteye itaat.
Kur’an’ın önümüze koyduğu büyük soru şudur:
Bir liderin emri ile açık ahlaki gerçek çatıştığında hangisini merkeze alacağız?
İşte Musa-Firavun kıssasının siyasi ahlak açısından en önemli damarlarından biri burada başlayacaktır.
Hûd 96’nın bütün mesajını birkaç cümlede toplamak mümkündür:
Hz. Musa Allah tarafından gönderilmiştir.
Görevi kişisel iktidar hırsına indirgenemez.
Allah onu ayetler ve apaçık delille desteklemiştir.
Mucize peygamberi ilahlaştırmaz.
Güç haklılığın kanıtı değildir.
Sıradan dinî veya siyasî liderleri peygamber makamına yükseltmemek gerekir.
Her olağanüstü iddiayı delilsiz kabul etmemek gerekir.
Ve bir fikri, söyleyen kişinin makamından önce deliliyle değerlendirmek gerekir.
Bir sonraki ayette Musa kıssasının siyasi boyutu artık tamamen görünür hâle gelecektir. Kur’an, Hz. Musa’nın Firavun’a ve onun ileri gelenlerine gönderildiğini, onların ise Firavun’un emrine uyduklarını bildirecek; ardından çok çarpıcı biçimde “Firavun’un emri doğru ve olgun bir yol değildi” diyecektir. Böylece Hûd 97 bize liderlik, kör itaat ve siyasi otoritenin sınırları hakkında son derece güçlü bir ders verecektir.
Ve belki Hûd Suresi 96. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Bir iddiayı değerlendirirken “Bunu kim söylüyor?” sorusuna mı fazlasıyla takılıyoruz, yoksa “Delili nedir?” diye de soruyor muyuz? Güçlü, ünlü veya makam sahibi insanları farkında olmadan hakikatin sahibi mi ilan ediyoruz? Ve kendi sevdiğimiz dinî veya siyasî lideri, yanılabilir bir insan olarak görmek yerine eleştirilemez bir otoriteye dönüştürme tehlikesine karşı ne kadar dikkatliyiz?
