Hicr Suresi 91. Ayette “Onlar Kur’an’ı Parça Parça Ettiler” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Hicr Suresi 91. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin Arapçası şöyledir:الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ
Okunuşu:
“Ellezîne cealû’l-Kur’âne ıdîn.”
Genel anlamı:
“Onlar Kur’an’ı parça parça ettiler.”
şeklinde verilebilir.
Bu ayet Hicr Suresi 90. ayetle doğrudan bağlantılıdır. Önce “muktesimîn”, yani bölüştürenlerden söz edilmiş; hemen ardından onların Kur’an’a nasıl yaklaştıkları açıklanmıştır.
Bu nedenle 90 ve 91. ayetleri birbirinden tamamen kopuk okumamak gerekir.
Ayetteki “Idîn” Ne Anlama Gelir
“Idîn”, parçalar, bölümler veya ayrılmış kısımlar anlam alanıyla ilişkilendirilir.Ayetin temel fikri şudur:
Kur’an’a bütünlük içinde yaklaşmak yerine onu parçalayarak değerlendirmek.
Ancak bu parçalama fiziksel olarak mushafı sayfalara ayırmak anlamına gelmez.
Kur’an zaten:
Surelere.
Ayetlere.
Konulara.
bölünmüş bir metindir.
Buradaki problem metni çalışmak için bölümlere ayırmak değil, vahyin anlam bütünlüğünü bozacak biçimde seçici veya küçültücü yaklaşmaktır.
Kur’an’ı Parçalamak Tam Olarak Ne Demektir
Tefsirlerde farklı açıklamalar bulunur.Bazı müfessirler, Mekke müşriklerinin Kur’an’ın farklı bölümlerini farklı biçimlerde itibarsızlaştırdıklarını belirtir.
Bir kısmına:
“Şiir.”
Başka kısmına:
“Sihir.”
Başka kısmına:
“Kehanet.”
gibi etiketler yönelttikleri anlatılır.
Başka açıklamalarda ise vahyin bir kısmını kabul edip diğer kısmını reddetme tavrı üzerinde durulur.
Her iki açıklamanın ortak noktası şudur:
Vahyin bütünlüğüne dürüst biçimde yaklaşılmamaktadır.
Mekke Müşrikleri Kur’an’ı Nasıl Parçalıyorlardı
Klasik tefsirlerde geçen açıklamalardan birine göre bazı müşrikler, Hz. Peygamber’in mesajına karşı ortak bir propaganda yürütüyorlardı.Kur’an için farklı kişilerin farklı suçlamalar kullandığı anlatılır:
Birisi:
“Şiirdir.”
der.
Başka biri:
“Sihirdir.”
der.
Diğeri:
“Kehanettir.”
der.
Böylece tek bir vahiy, farklı küçültücü sınıflandırmalara ayrılarak insanların zihninde itibarsızlaştırılmaya çalışılır.
Ancak bu ayrıntılar tefsir rivayetleridir; ayetin lafzının doğrudan verdiği tarihsel rapor gibi sunulmamalıdır.
Bir Kısmını Kabul Edip Bir Kısmını Reddetmek de Buna Girer mi
Tefsirlerde bu yönde açıklamalar da vardır.İnsan vahyin:
Kendisine kolay gelen kısmını kabul ediyor.
Ama çıkarına dokunan kısmını tamamen dışlıyor.
Kendisini rahatlatan ayeti seviyor.
Ama davranışını düzeltmesini isteyen ayeti yok sayıyor.
Bu seçicilik, vahyin rehberlik işlevini ciddi biçimde bozabilir.
Çünkü gerçek rehberlik yalnız:
“Ben zaten haklıyım.”
dedirten cümlelerden oluşmaz.
Bazen insanı:
“Burada değişmen gerekiyor.”
diye rahatsız eder.
Kur’an’dan Konuya Göre Ayet Seçmek Yanlış mıdır
Hayır.Bu çok önemli bir ayrımdır.
Bir araştırmacı:
Sabır ayetlerini.
Ticaret ayetlerini.
Aile ayetlerini.
Ahiret ayetlerini.
toplayıp inceleyebilir.
Bu son derece normal ve faydalı bir yöntemdir.
Problem, seçtiği ayeti bağlamından koparıp kitabın geri kalanını susturmasıyla başlar.
Yani:
Tematik çalışma başka, seçici manipülasyon başkadır.
Bir Ayeti Bağlamından Koparmak Neden Tehlikelidir
Çünkü aynı cümle bağlama göre farklı bir anlam taşıyabilir.Bir ayetin:
Öncesi.
Sonrası.
Kime hitap ettiği.
Hangi olay içinde geldiği.
Kelimelerin kullanım biçimi.
önemlidir.
Bunları görmezden gelip tek cümleyi sloganlaştırmak, ayetin mesajını daraltabilir veya tamamen değiştirebilir.
Kur’an ayetleri birbirinden bağımsız sosyal medya cümleleri değildir.
Büyük bir vahiy bütününün parçalarıdır.
Yalnız Rahmet Ayetlerini Almak da Parçalı Okuma Olabilir mi
Evet.Kur’an:
Allah’ın rahmetini.
Affını.
Bağışlamasını.
Tövbeyi.
çok güçlü biçimde anlatır.
Ama aynı Kur’an:
Sorumluluğu.
Hesabı.
Adaleti.
Azabı.
da anlatır.
Bir insan yalnız:
“Allah çok bağışlayıcıdır.”
deyip:
“O hâlde yaptığım hiçbir şey önemli değil.”
sonucuna giderse Kur’an’ın bütünlüğünü bozmuş olur.
Rahmet, sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Yalnız Azap Ayetlerini Almak da Aynı Şekilde Sorunlu mudur
Evet.Bu kez ters uç ortaya çıkar.
İnsan Kur’an’ı yalnız:
Cehennem.
Azap.
Ceza.
Korku.
üzerinden anlatmaya başlar.
Allah’ın rahmeti, tövbe çağrısı ve bağışlaması neredeyse görünmez hâle gelir.
Bu da Kur’an’ın bütün resmi değildir.
Kur’an yalnız korku kitabı olmadığı gibi yalnız rahatlama kitabı da değildir.
Uyarı ve müjde birlikte vardır.
Kur’an’ı Başkalarını Yargılamak İçin Parça Parça Kullanabilir miyiz
İnsan buna çok kolay düşebilir.Kibir ayeti görür.
“Tam falanca.”
der.
Yalan ayeti görür.
“Bu da diğerine.”
der.
Nifak ayeti görür.
Başka birine yollar.
Ama kendisine:
Adalet.
Kul hakkı.
Öfke kontrolü.
Gıybet.
İftira.
Emanet.
hakkındaki ayetler geldiğinde sessizleşir.
Bu durumda Kur’an kendini düzeltme rehberi olmaktan çıkıp başkasını yargılama aracına dönüşebilir.
Gerçek Kur’an ilişkisi:
“Bu ayet bana ne söylüyor?”
sorusunu da içerir.
Farklı Tefsir Görüşleri Kur’an’ı Parçalamak mıdır
Hayır.Bu ayrımı özellikle korumak gerekir.
Bir ayetin dilinde veya tarihsel bağlamında birden fazla makul yorum bulunabilir.
Bir müfessir bir görüşü tercih eder.
Başka biri başka görüşü.
Bu durum otomatik olarak:
“Kur’an parçalandı.”
anlamına gelmez.
Tefsir, vahyi anlamaya çalışan insan faaliyetidir.
İnsan yorumu yanılabilir.
Bu nedenle:
Farklı yorum = vahyi reddetmek
şeklinde mekanik denklem kurulamaz.
Mezhep Farklılıkları Bu Ayetin Kapsamına Otomatik Olarak Girer mi
Hayır.İslam tarihinde fıkıh ve tefsir alanlarında farklı ekoller oluşmuştur.
Bir meselede:
Hanefî.
Şafiî.
Mâlikî.
Hanbelî.
ve başka ilmî yaklaşımlar farklı sonuçlara ulaşabilir.
Bu farklılığın varlığı tek başına Kur’an’ı parçalamak değildir.
Asıl problem, insanın:
“Benim yorumum vahyin kendisidir; diğer bütün Müslümanlar mutlaka batıldır.”
noktasına gelmesi olabilir.
İlmî ihtilaf başka, vahyi kişisel mülkiyete dönüştürmek başkadır.
Kur’an Siyasi Propaganda İçin Parçalanabilir mi
Evet.İnsan önce siyasi kararını verir.
Sonra yalnız kendisini destekleyen ayetleri arar.
Karşı taraf başka ayetleri seçer.
Sonra iki taraf da:
“Kur’an kesin bizim tarafımızda.”
der.
Bu çok riskli bir yöntemdir.
Kur’an siyasi veya toplumsal konulara elbette ahlaki ilkeler sunabilir.
Ama kitabı mevcut politik tercihlerin reklam metnine dönüştürmemek gerekir.
Önce sonucu belirleyip sonra ayet aramak yerine, ilkeyi vahiyden öğrenmeye çalışmak daha dürüsttür.
Sosyal Medyada Ayetlerin Parçalı Kullanılması Nasıl Oluyor
Bugün birkaç saniyede bir ayet paylaşılabiliyor.Bu güzel de olabilir.
İnsan bir ayeti görür ve faydalanır.
Ama bazen:
Ayetin yarısı paylaşılır.
Öncesi çıkarılır.
Sonrası çıkarılır.
Başlığa çok sert bir iddia yazılır.
Sonra ayet sanki o iddiayı söylüyormuş gibi sunulur.
Bu özellikle dinî içerik üretirken büyük sorumluluk gerektirir.
Ayet etkileşim almak için bağlamından koparılmamalıdır.
Kur’an’ın Bütünlüğünü Korumak Nasıl Mümkün Olur
Bunun için birkaç temel ilke önemlidir:Ayetin bağlamına bakmak.
Aynı konudaki diğer ayetleri görmek.
Dil ve kelime anlamını incelemek.
Tefsir geleneğindeki görüşleri değerlendirmek.
Kesin olan ile yorumu ayırmak.
Böylece bir ayetin tek cümlesinden, bütün Kur’an’a aykırı geniş sonuçlar çıkarma riski azalır.
Kur’an kendi içinde büyük bir anlam ağıdır.
“Kur’an Bana Yetiyor” Deyip Bütün Yorum Geleneğini Reddetmek Doğru mudur
Kur’an elbette İslam’ın temel vahiy kaynağıdır.Ancak insan Kur’an’ı:
Dil.
Tarih.
Sünnet.
Tefsir.
Fıkıh usulü.
gibi bilgi alanlarından tamamen koparıp yalnız kendi ilk izlenimiyle yorumladığında ciddi hatalar yapabilir.
Bu, insan yorum geleneğinin vahiy olduğu anlamına gelmez.
Tam tersine dengeli yaklaşım şudur:
Kur’an ölçüdür; insan birikimi onu anlamada araçtır.
Araç vahyin yerine geçmez.
Ama tamamen yok sayılması da her zaman sağlıklı değildir.
İnsan Kendi Hayatını da “Parçalara Bölerek” Ahlaki Çifte Standart Üretebilir mi
Evet.Bu ayetin doğrudan lafzı Kur’an’a yaklaşımı anlatır; fakat tefekkür açısından insan kendi hayatındaki parçalanmayı da sorgulayabilir.
İş hayatında dürüst.
Evde zalim.
Dışarıda nazik.
Ailesine kırıcı.
Başkalarından sadakat bekliyor.
Kendisi güveni bozuyor.
Başkasının borcunu geciktirmesine kızıyor.
Kendi borcunu önemsiz görüyor.
Bu durumda ahlak duruma göre değişen bir sistem hâline gelmiştir.
Gerçek ilke, çıkarımıza göre sürekli şekil değiştirmemelidir.
Hicr Suresi 90 ve 91. Ayetler Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Hicr 90:“Bölüştürenlere indirdiğimiz gibi…”
diye başlamıştı.
- ayette:
buyrulur.
İki ayet birlikte:
Vahye parçalı, küçültücü veya seçici biçimde yaklaşmanın ciddi bir problem olduğunu ortaya koyar.
Bir sonraki ayet olan Hicr Suresi 92. ayette ise son derece güçlü bir hesap vurgusu gelecek ve “Rabbine yemin olsun ki onların hepsini mutlaka sorgulayacağız” buyurulacaktır. 93. ayet de bu sorgunun “yapmakta oldukları şeylerden” olacağını açıklayacaktır. Bu ayetleri ele alırken özellikle Allah’ın yemin etmesi, bütün insanların hesap vereceği, sorgulanmanın Allah’ın bilmediğini öğrenmesi için olmadığı, ilahî bilginin eksiksizliği ile hesap arasındaki ilişki, sorumluluğun bireyselliği ve insanların birbirlerinin ahiret hükmünü dağıtamayacağı üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Sonuç: Hicr Suresi 91. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Hicr Suresi 91. ayet yalnız birkaç kelimeden oluşur:“Onlar Kur’an’ı parça parça ettiler.”
Fakat bu cümle Kur’an’la ilişkimizi son derece ciddi biçimde sorgulatır.
İnsan bir kitabı fiziksel olarak parçalamadan da anlamını parçalayabilir.
Nasıl?
Bir kısmını görür.
Bir kısmını görmez.
Kendi lehine olanı öne çıkarır.
Aleyhine olanı susturur.
Rakibine karşı kullanacağı ayeti bulur.
Kendisini düzeltecek ayeti atlar.
İşte parçalı okumanın en tehlikeli biçimlerinden biri budur.
Kur’an’ın amacı insana sürekli:
“Sen zaten haklısın.”
demek değildir.
Bazen insanı doğrular.
Bazen de düzeltir.
Kur’an gerçekten rehber olacaksa insanın önceden belirlenmiş fikirlerinden daha yukarıda bir ölçü olması gerekir.
Aksi hâlde insan Kur’an’a değil, aslında kendisine tabi olur.
Kitaptan yalnız kendi görüşünü onaylayan bölümleri seçer.
Sonra:
“Kur’an da benim gibi düşünüyor.”
der.
Oysa belki gerçekte yaptığı şey:
Kur’an’ı kendi düşüncesine göre yeniden düzenlemektir.
Bu çok ince bir tehlikedir.
Çünkü insan bunu bazen fark etmeden yapar.
Örneğin bir kişi çok katı karakterli.
Azap ayetlerini görüyor.
Hemen seviyor.
Rahmet ayetlerine çok az yer veriyor.
Başka biri sorumluluktan kaçmaya yatkın.
Rahmet ayetlerini sürekli öne çıkarıyor.
Hesap ve adalet ayetlerini konuşmak istemiyor.
İki insanın da kendi kişiliğini Kur’an’a yansıtma ihtimali vardır.
Kur’an bizim karakterimizin aynası olmak için değil, karakterimizi eğitmek için gelmiştir.
Bu nedenle Kur’an okurken zaman zaman şu soru çok değerlidir:
“Bu metni gerçekten anlamaya mı çalışıyorum, yoksa zaten inandığım şeyi burada bulmaya mı çalışıyorum?”
Bu soru dinî düşüncede çok büyük bir dürüstlük testidir.
İnsan kendi kanaatini tamamen bırakmak zorunda değildir.
Herkesin bir dünya görüşü vardır.
Ama yeni delil geldiğinde fikrini değiştirebilmelidir.
Hicr 81’de de benzer bir ders görmüştük:
Ayetler geldi, fakat yüz çevirdiler.
Şimdi Hicr 91’de başka bir problem vardır:
Vahyin kendisini parçalara ayırmak.
Biri gerçeğe bakmıyor.
Diğeri gerçeğin yalnız istediği kısmına bakıyor.
İkisinin sonucu birbirine yaklaşabilir.
Bu ayet günümüzde özellikle dijital bilgi çağında çok önemlidir.
İnsan yüzlerce dinî içerik görüyor.
Bir video 30 saniye.
Bir ayet.
Altında büyük yazı:
“Allah bunu yapanları asla affetmez!”
Gerçekten ayet bunu mu söylüyor?
Belki şart var.
Belki bağlam başka.
Belki tövbe ihtimali konuşuluyor.
Ama video yalnız en sert cümleyi aldı.
Başka içerikte:
“Allah her şeyi affeder, istediğin gibi yaşa.”
deniyor.
O da bağlamı parçalamış olabilir.
Bu yüzden dinî içerik tüketen kişi de sorumludur.
Her ekran görüntüsünü tefsir sanmamalıdır.
Kaynağı kontrol etmelidir.
Öncesini ve sonrasını okuyabilmelidir.
İşte Kur’an okuryazarlığı budur.
Hicr 91 ayrıca dinî tartışmaların neden bu kadar kolay sertleştiğini de düşündürür.
Herkes elinde bir ayetle geliyor.
Bir taraf:
“Bak burada böyle diyor.”
Diğeri:
“Ama burada da böyle.”
Aslında belki iki ayet birbirine karşı değildir.
Biri bir bağlama.
Diğeri başka bağlama.
hitap ediyordur.
Kur’an’ın bütünlüğü görülmediğinde ayetler birbirine rakip hükümler gibi sunulabilir.
Oysa tefsirin görevlerinden biri tam olarak bu ilişkiyi anlamaktır.
Bir ayetin kapsamını.
Başka ayetle ilişkisini.
Genel ilkeyi.
istisnayı.
anlamaya çalışır.
Bu nedenle dinî ilim yalnız ayet ezberlemek değildir.
Ayetlerin birbirleriyle nasıl konuştuğunu anlayabilmektir.
Hicr 91’in başka bir önemli mesajı, Kur’an’ı kimlik silahına dönüştürmemektir.
Bir grup:
“Bu ayet bizim grubumuzu doğruluyor.”
diye sürekli seçilmiş ayetler kullanıyor.
Başka grup kendi seçtiği ayetlerle cevap veriyor.
Bir noktada Kur’an, insanları Allah’a yönelten kitap olmaktan çıkıp grup savaşının slogan deposu hâline gelebilir.
Bu çok tehlikelidir.
Kur’an:
Benim mezhebimin.
Benim partimin.
Benim cemaatimin.
Benim milletimin.
özel malı değildir.
Kur’an bizi de aşan vahiydir.
Bu nedenle insan:
“Ben Kur’an adına konuşuyorum.”
dediğinde daha dikkatli olmalıdır.
Belki aslında kendi yorumunu anlatıyordur.
Daha dürüst ifade bazen:
“Ben bu ayeti şöyle anlıyorum.”
demektir.
Bu küçük cümle büyük bir tevazu taşır.
Çünkü vahiy ile yorum arasındaki sınırı korur.
Hicr 91 ayrıca dinî otorite konusunda da önemli bir ders verir.
Bir lider yalnız kendi işine gelen ayetleri anlatıyor.
Kendisine itaat ayetlerini konuşuyor.
Ama adalet ve hesap verebilirlik ayetlerini konuşmuyor.
Takipçilerinin görevlerini anlatıyor.
Ama kendi sorumluluğunu konuşmuyor.
Bu seçicilik çok tehlikeli olabilir.
Çünkü din, liderin otoritesini güçlendiren araç hâline gelir.
Gerçek dinî liderlik ise kendisini de vahyin ölçüsünün altında görmelidir.
Lider Kur’an’ın üzerinde değil, Kur’an’ın muhatabıdır.
Bu, sağlıklı dinî yapı için temel ilkedir.
Aynı durum ailede de görülebilir.
Bir baba:
“Çocuk anne-babaya itaat etmeli.”
diyor.
Doğru bir sorumluluk alanı vardır.
Ama ebeveynin çocuğa:
Adalet.
Merhamet.
Eğitim.
Koruma.
konusundaki sorumluluklarını hiç konuşmuyor.
Bu eksik olur.
Bir eş:
“Eşimin bana karşı görevleri var.”
diyor.
Ama kendi görevlerini unutuyor.
Kur’an ahlakı yalnız karşı tarafın görevlerini toplamak değildir.
Kendi sorumluluğunu da görmek zorundasın.
Bu nedenle parçalı okuma insan ilişkilerinde de haksızlığa dönüşebilir.
Kendi hakkını anlatan ayeti al.
Kendi görevini anlatanı bırak.
Sonra din senin çıkarının savunucusu olur.
Oysa adalet:
İki tarafa da bakar.
Hicr 91’in başka önemli bir tefekkürü, insanın kendi kimliğini de parçalara ayırmamasıdır.
İbadette başka insan.
İşte başka.
Evde başka.
Sosyal medyada başka.
İnsan elbette farklı ortamlarda farklı yönlerini gösterir.
Bu normaldir.
Ama temel ahlaki değerlerin tamamen değişmesi sorun olabilir.
Dışarıda herkes seni çok nazik biliyor.
Evde sürekli hakaret.
Bu tutarsızlık.
İş dünyasında:
“Söz namustur.”
diyorsun.
Özel ilişkide sözünü önemsemiyorsun.
Bu da tutarsızlık.
Kur’an’ın bütünlüğü insanı kendi hayatında da tutarlı olmaya çağırır.
İnsan kusursuz olamaz.
Ama ilkelerinin yönü tutarlı olabilir.
Hata yaptığında da:
“Benim hatam.”
diyebilir.
Bu, bütünlük demektir.
Ayetin başka bir önemli mesajı da ayetin bir bölümünü kesip kişiye karşı kullanmak meselesidir.
Bazen biriyle tartışıyoruz.
Hemen Kur’an’dan ayet gönderiyoruz.
Ama amaç gerçekten onu hakikate yaklaştırmak mı?
Yoksa:
“Allah da benim tarafımda, seni bununla susturacağım.”
mı?
Bu niyet farkı önemlidir.
Kur’an’ı bir tartışmada tokmak gibi kullanmak insanı dinden uzaklaştırabilir.
Bazen doğru ayet bile yanlış üslupla kullanılırsa mesajın güzelliği gölgelenebilir.
Dinî uyarı Hicr 89’da:
“Apaçık uyarı.”
idi.
Ama uyarı aynı zamanda dürüst ve sorumlu olmalıdır.
Kur’an’ın parçasını öfkeyle fırlatmak tebliğ değildir.
Bu nedenle dinî konuşmada:
Niyet + doğruluk + bağlam + üslup
birlikte önemlidir.
Hicr 91’in tefsirindeki farklı tarihsel açıklamalar da bize ilim konusunda çok kıymetli bir tevazu öğretir.
Bazı meselelerde:
“Kesin bilmiyoruz.”
diyebiliriz.
Bu cümle insanı rahatsız edebilir.
Çünkü insanlar kesinlik sever.
Ama sahte kesinlik gerçek bilgiden daha tehlikelidir.
Bir tarihsel ayrıntı konusunda üç güçlü tefsir görüşü varsa:
“Üç görüş var.”
demek ilimdir.
Birini tercih edebiliriz.
Ama diğerlerini yokmuş gibi göstermek gerekmez.
Kur’an’ın değişmezliği ile tefsirin çeşitliliğini birbirine karıştırmamak gerekir.
Metin vahiydir; tefsir insanın anlama çabasıdır.
Bu fark dinî düşünceyi hem güçlü hem sağlıklı yapar.
Hicr 91’in bir başka önemli mesajı, kitabın bir bölümünü küçümseyip başka bölümünü yüceltmemektir.
Bazı insanlar:
“Kur’an’ın yalnız manevi kısımları güzel; ahlak veya hukuk kısmı beni ilgilendirmez.”
diyebilir.
Başka biri:
“Ben yalnız hukuk ayetleriyle ilgilenirim; rahmet, dua ve manevi eğitim ikinci planda.”
diyebilir.
İki yaklaşım da Kur’an’ın büyük bütünlüğünü daraltabilir.
Kur’an:
İnsanın kalbiyle.
Aklıyla.
Ahlakıyla.
Toplumuyla.
Ekonomisiyle.
Ailesiyle.
Ahiretiyle.
ilgilenir.
Bu nedenle tek bir konuyu kitabın tamamı gibi sunmak doğru değildir.
Kur’an çok boyutlu bir rehberdir.
İnsan da çok boyutlu bir varlıktır.
Hicr 91’in başka güçlü bir çağdaş uygulaması alıntı kültürüdür.
Bugün bir kişinin konuşmasından 15 saniye kesiliyor.
Bütün bağlam değişiyor.
İnsanlar onu yargılıyor.
Sonra tam video çıkıyor.
Aslında farklı şey söylediği görülüyor.
Kur’an ayetlerine yapılan bağlam koparmasıyla bu insanî örnek arasında yöntem bakımından benzerlik düşünülebilir.
Bu, ayetin doğrudan tefsiri değildir.
Ama bize önemli bir etik verir:
Bir sözü değerlendirirken bağlamını mümkün olduğunca koru.
Bu hem dinî metinlere hem insanlara karşı adalettir.
Birinin cümlesinin yarısını keserek onu suçlamak nasıl yanlışsa, Kur’an ayetinin yalnız istenen yarısını alıp başka anlam üretmek de ciddi bir sorundur.
Adalet alıntıda bile önemlidir.
Hicr 91’in bir diğer dersi, insanın Kur’an’dan rahatsız olduğu yerde kaçmamasıdır.
Bir ayet seni rahatsız ediyor.
Hemen:
“Bunu görmezden geleyim.”
demek yerine araştırabilirsin.
Belki yanlış anlamışsın.
Belki tarihsel bağlam var.
Belki kelimenin düşündüğünden başka anlamı var.
Belki gerçekten seni değiştirmeye çağırıyor.
Her rahatsızlık yanlışlık kanıtı değildir.
Bazen rahatsızlık dönüşümün başlangıcıdır.
Bir doktor sana:
“Sağlığın için kilo vermelisin.”
diyor.
Hoşuna gitmiyor.
Ama doğru olabilir.
Bir arkadaşın:
“Bazen insanları çok kırıyorsun.”
diyor.
Rahatsız oluyorsun.
Ama düşünmeye değer olabilir.
Vahiy de insanı bazen konfor alanından çıkarabilir.
Rehber, yalnız duymak istediğimizi söyleyen kişi değildir.
Bazen doğru yolu göstermek için istemediğimiz şeyi de söyler.
Bu nedenle Kur’an’la olgun ilişki:
“Bana ne kazandırıyor?”
kadar:
“Bende neyi değiştiriyor?”
sorusunu da içerir.
Hicr 91’in devamında çok güçlü bir hesap vurgusu gelecektir.
Hicr 92:
“Rabbine yemin olsun ki onların hepsini mutlaka sorgulayacağız.”
Hicr 93:
“Yapmakta oldukları şeylerden.”
Bu sıralama rastgele değildir.
Kur’an’ı parçalayan tavır anlatılıyor.
Ardından:
Hesap.
Yani vahye yaklaşım da sorumluluğun parçasıdır.
İnsan:
“Ben ayeti istediğim gibi kullanırım.”
deyip bunun tamamen sonuçsuz olduğunu düşünmemelidir.
Din adına yanlış bilgi üretmek de sorumluluk taşıyabilir.
Kur’an’a söylemediğini söyletmek ciddi bir meseledir.
Bu yüzden özellikle dinî içerik üreten kişinin sorumluluğu büyüktür.
Bir hata yapılabilir.
Herkes hata yapabilir.
Önemli olan hata görülünce düzeltmektir.
Ama bile bile:
“Daha çok tıklanıyor.”
diye ayeti çarpıtmak başka bir şeydir.
Niyet ve bilgi düzeyi sorumluluğun değerlendirilmesinde önemlidir.
Hicr Suresi 91. ayetin bütün mesajı bu çerçevede şöyle özetlenebilir: **“Kur’an’ı parça parça etmek” ifadesini mushafı bölümlere ayırmak, belirli ayeti araştırmak veya farklı makul tefsir görüşüne sahip olmak şeklinde anlama. Tefsirlerde tarihsel muhataplar konusunda farklı açıklamalar bulunduğunu kabul et. Asıl tehlike vahyi küçültücü etiketlerle dağıtmak, bağlamından koparmak, bir kısmını çıkar için kullanıp diğer kısmını susturmak ve kitabı kendi düşüncemizin propaganda malzemesine dönüştürmektir. Çünkü ayetin büyük mesajı şudur: Kur’an bir bütün olarak rehberdir. Onu yalnız başkasını yargılamak için değil, kendimizi de düzeltmek için okumalı; rahmetini adaletinden, ibadetini ahlaktan, hakkımızı sorumluluğumuzdan koparmamalıyız. Vahyin gerçek gücü seçtiğimiz parçaların bizi onaylamasında değil, bütün mesajın bizi dönüştürebilmesindedir.”
Bir sonraki ayet olan Hicr Suresi 92. ayette, son derece güçlü bir ilahî yemin ve hesap vurgusu gelecek ve şöyle buyurulacaktır: “Rabbine yemin olsun ki onların hepsini mutlaka sorgulayacağız.” Bu ayeti ele alırken özellikle Allah’ın Hz. Peygamber’in Rabbine yemin etmesi ifadesinin anlamı, “hepsini” vurgusu, hesap gününde bireysel sorumluluk, Allah’ın zaten her şeyi bildiği hâlde neden sorgulama olduğu, sorgunun bilgi edinmek için değil adaletin ortaya konulmasıyla ilişkisi, hiçbir grubun kimliği nedeniyle otomatik hesap dışı olmadığı ve insanların başkalarının nihai ahiret hükmünü dağıtamayacağı üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Ve belki Hicr Suresi 91. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur: Kur’an’ın tamamının bizi eğitmesine izin veriyor muyuz, yoksa yalnız bize avantaj sağlayan ayetleri mi seçiyoruz? Kendi hakkımızı anlatan ayetleri bilip kendi sorumluluğumuzu anlatanları unutuyor muyuz? Rakibimizin yanlışına dair ayeti hemen paylaşırken kendi yanlışımıza dokunan ayeti görmezden mi geliyoruz? Sosyal medyada ayetin öncesini ve sonrasını okumadan hüküm mü veriyoruz? Kendi siyasi, mezhebî veya kişisel görüşümüzü Kur’an’a onaylatmaya mı çalışıyoruz? Ve en önemlisi, Kur’an bizi değiştirmek için gelmişse, biz gerçekten vahyin önünde değişmeye mi hazırız; yoksa vahyi kendi değişmez fikirlerimize göre parçalayıp yeniden mi kuruyoruz?
