Nahl Suresi 90. Ayette “Allah Adaleti, İyiliği ve Yakınlara Yardım Etmeyi Emreder” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Nahl Suresi 90. Ayetin Anlamı Nedir
Nahl Suresi'nin 90. ayeti, Kur'an'ın insan hayatına ilişkin en kapsamlı ahlak ilkelerinden bazılarını son derece kısa fakat güçlü ifadelerle bir araya getirir.Ayetin anlamı şöyledir:
Bu ayetin dikkat çekici yönü, insanın hem yapması gerekenleri hem de uzak durması gerekenleri aynı bütünlük içerisinde açıklamasıdır.
Allah önce üç büyük değeri emreder: adalet, ihsan ve yakınlara yardım.
Ardından üç büyük kötülüğü yasaklar: hayasızlık, münker ve haddi aşma.
Böylece yalnızca “kötülük yapma” denilmemekte, aynı zamanda insanın aktif biçimde iyilik üretmesi, hakkı koruması ve çevresine fayda sağlaması istenmektedir.
Bu yönüyle ayet, sadece bireysel ahlakı değil; aile hayatını, ticareti, yönetimi, toplumsal ilişkileri ve insanlar arasındaki bütün güven bağlarını ilgilendiren evrensel bir ölçü ortaya koymaktadır.
İyi insan olmak yalnızca kötülükten uzak durmak değildir; iyiliğin gerçekleşmesi için sorumluluk almaktır.
Ayette Emredilen Adalet Ne Anlama Gelir
Adalet, en temel anlamıyla hak sahibine hakkını vermek, insanlar arasında hakkaniyetli davranmak ve kişisel çıkarların gerçeğin önüne geçmesine izin vermemektir.İnsan çoğu zaman kendisine karşı yapılan haksızlığı kolaylıkla fark eder. Fakat gerçek adalet, kişinin kendisinin başkasına yaptığı haksızlığı da görebilmesini gerektirir.
Bir insanın kendi ailesini, arkadaşını veya çıkarını korumak istemesi doğal olabilir. Ancak bu bağlılık, başka insanların haklarını çiğnemeye dönüştüğünde adaletten uzaklaşılmış olur.
Adaletin gerçek sınavı, kararın kendi çıkarımıza olmadığı zaman ortaya çıkar.
Örneğin sevmediğimiz bir insanın hakkını teslim etmek, bize karşı hata yapan bir kişinin maruz kaldığı başka bir haksızlığa karşı çıkmak veya kendi yakınımız yanlış yaptığında yalnızca akrabalık nedeniyle onu savunmamak adalet anlayışının önemli örnekleridir.
Adalet, toplumun güven içerisinde yaşayabilmesinin temel şartlarından biridir.
Çünkü insanların hakkın korunacağına inanmadığı bir yerde güven zayıflar. Güvenin zayıfladığı yerde ise insanlar birbirlerine karşı daha fazla kuşku duymaya başlar.
Adalet yalnızca mahkemelerin görevi değildir; insanın günlük hayatındaki bütün ilişkilerinde taşıması gereken ahlaki bir sorumluluktur.
Allah Neden Adaleti İlk Sırada Emretmektedir
Ayette önce adaletin zikredilmesi son derece anlamlıdır.Çünkü birçok iyiliğin yaşayabilmesi için önce insanların temel haklarının korunması gerekir.
Bir toplumda yardım faaliyetleri çok olabilir. İnsanlar birbirlerine çeşitli iyiliklerde bulunabilirler. Ancak sistematik haksızlıklar devam ediyorsa yalnızca yardımseverlik, adalet eksikliğini tamamen ortadan kaldıramaz.
İyilik adaletin yerine geçmez; adalet iyiliğin sağlam zemini olmalıdır.
Örneğin bir işveren çalışanının hakkı olan ücreti vermeyip daha sonra ona hediye verirse, bu hediye adaletsizliği ortadan kaldırmaz.
Önce hak sahibinin hakkı verilmelidir.
Bir insan başkasının hakkını gasp edip ardından yardımsever görünmeye çalışıyorsa, yapılan iyilikler önceki haksızlığı otomatik olarak silmez.
Bu nedenle adalet, toplumun ahlaki omurgasıdır.
Adalet, kimseye lütuf olarak verilen bir şey değil, insanın zaten sahip olduğu hakkın teslim edilmesidir.
İhsan ise bunun ötesine geçerek gönüllü iyiliği temsil eder.
Bu ayrım, ayetin neden önce adaleti, ardından ihsanı zikrettiğini anlamamıza yardımcı olur.
İhsan Nedir ve Adaletten Farkı Nedir
İhsan, yalnızca “iyilik yapmak” şeklinde anlaşılmaması gereken çok derin bir kavramdır.İhsan; güzel davranmak, yapılan işi en güzel şekilde yapmak, karşılık beklemeden iyilik etmek ve insanlara gerektiğinden daha güzel davranabilmek gibi anlamlar taşır.
Adalet bir insanın hakkını vermeyi gerektirir.
İhsan ise hakkını verdikten sonra gönüllü biçimde fazlasını yapabilmektir.
Örneğin borcunu zamanında ödemek adalettir. Borç verdiğimiz kişinin gerçekten zor durumda olduğunu görüp ona kolaylık göstermek ise ihsan olabilir.
Bir çalışanın emeğinin karşılığını eksiksiz vermek adalettir. Başarısını takdir etmek ve zor zamanında destek olmak ise ihsanın örneklerinden biri olabilir.
Adalet “Hakkını sana veriyorum” der; ihsan “İmkânım varsa sana daha güzel davranmak istiyorum” diyebilir.
Ancak ihsan hiçbir zaman adaletsizliği kabul etmek anlamına gelmez.
Bir başkasının hakkını bağışlama yetkimiz yoksa “iyilik yapıyorum” diyerek o hakkı yok sayamayız.
Bu nedenle ihsan, adaletin üzerinde yükselen gönüllü güzelliktir; adaletin yerine geçen bir kavram değildir.
İnsan Neden Sadece Adaletle Yetinmemelidir
İnsan ilişkileri yalnızca hakların hesaplandığı mekanik bir sistemden ibaret değildir.İnsanların sevgiye, anlayışa, merhamete, affediciliğe ve yardımlaşmaya da ihtiyacı vardır.
Adalet toplumu ayakta tutar; fakat ihsan, insanların birbirleriyle daha insani ilişkiler kurmasına katkı sağlar.
Bir insanın görevi olmadığı hâlde yaşlı birine yardım etmesi, maddi karşılık beklemeden bir başkasının işini kolaylaştırması veya kendisine yapılan küçük bir hatayı büyütmeden bağışlaması ihsan ruhuyla ilişkilendirilebilir.
Her insan yalnızca hakkını isteyenlerden oluşan bir toplumda yaşayabilir; fakat insanların birbirlerine gönüllü olarak iyilik yaptığı toplum çok daha güçlü bağlar kurabilir.
Bununla birlikte iyilik yaparken insanın kendisini üstün görmemesi gerekir.
Gerçek ihsan, iyilik yapılan kişiyi küçültmek veya sürekli yapılan iyiliği hatırlatmak değildir.
İyiliğin güzelliği, karşı tarafın onurunu koruyarak yapılmasında ortaya çıkar.
Bu nedenle Kur'an'ın ihsan anlayışı yalnızca ne yaptığımızla değil, bunu hangi niyet ve üslupla yaptığımızla da ilgilidir.
Yakınlara Yardım Etmek Neden Ayrıca Emredilmiştir
Ayet, adalet ve ihsanın ardından yakınlara yardım etmeyi ayrıca zikretmektedir.Bu durum, insanın en yakın çevresindeki sorumluluklarını ihmal etmemesi gerektiğine dikkat çeker.
İnsan bazen uzak insanlara yardım etmeyi önemserken kendi ailesindeki veya yakın çevresindeki ihtiyaçları göremeyebilir.
Oysa anne baba, kardeşler, çocuklar, akrabalar ve kişinin sorumluluk taşıdığı diğer yakınları da ilgi ve yardıma ihtiyaç duyabilir.
İyilik en uzaktan değil, çoğu zaman insanın gözünün önündeki sorumlulukları fark etmesiyle başlar.
Ancak yakınlara yardım yalnızca maddi destek anlamına gelmez.
Bazen yaşlı bir yakını aramak, yalnız yaşayan bir akrabanın yanında bulunmak, sorun yaşayan bir aile üyesini sabırla dinlemek veya zor gününde destek olmak da çok değerli olabilir.
Yakınlık, insanın başkalarına karşı adaletsiz davranmasını gerektirmez.
Akrabamız yanlış yaptığında onu körü körüne savunmak, başka bir insanın hakkını çiğnemesine yardımcı olmak veya haksız davranışlarını gizlemek gerçek anlamda iyilik değildir.
Akrabalık sevgiyi güçlendirmelidir; adaleti ortadan kaldırmamalıdır.
Ayette Geçen Hayasızlık Ne Anlama Gelir
Ayette yasaklanan ilk kötülük, fahşâ kavramıyla ifade edilen hayasızlık ve ağır ahlaki çirkinliktir.Bu kavram, insanın ahlaki sınırları aşan ve açık biçimde çirkin kabul edilen davranışlarıyla ilişkilidir.
Özellikle iffet ve cinsel ahlak konusunda kullanıldığı yerler bulunmakla birlikte anlamı yalnızca bu alanla sınırlı değildir.
Fahşâ, insanın vicdanını, onurunu ve toplumun ahlaki yapısını bozan ağır davranışları ifade eden geniş bir kavramdır.
Allah insanın yalnızca dışarıdan düzgün görünmesini değil, davranışlarının ahlaki sınırlar içerisinde olmasını istemektedir.
Ancak hayâ kavramı yanlış anlaşılmamalıdır.
Hayâ, insanların birbirini utandırması, aşağılaması veya toplum baskısıyla susturması değildir.
Gerçek hayâ, insanın kendi onurunu ve başkalarının onurunu koruyabilmesidir.
Başkasının mahremiyetini araştırmamak, insanları küçük düşürmemek ve kendi davranışlarında ölçüyü gözetmek bu anlayışla ilişkilidir.
Ahlak, insanları utandırmak değil; insan onurunu koruyacak sınırlar oluşturmaktır.
Münker Nedir
Münker, dinî ve ahlaki ölçüler bakımından kötü, yanlış ve kabul edilemez davranışları ifade eden geniş kapsamlı bir kavramdır.Yalan, dolandırıcılık, haksızlık, emanete ihanet, insanları bilerek yanıltmak ve başkalarının haklarını çiğnemek münker kapsamındaki davranışlara örnek olabilir.
Ancak kişisel olarak hoşumuza gitmeyen her şeyi “münker” olarak nitelendirmek doğru değildir.
İnsanların kültürleri, alışkanlıkları ve yaşam tercihleri farklı olabilir.
Bir davranışın gerçekten ahlaki açıdan yanlış olup olmadığı değerlendirilirken adalet, doğruluk ve dinin temel ilkeleri dikkate alınmalıdır.
Aksi takdirde insan kendi kişisel tercihlerini dinin kesin hükmü gibi sunabilir.
Bu da başkalarına karşı haksızlığa yol açabilir.
Münkerden uzaklaşma çağrısı, önce başkalarının hayatını denetlemek için değil, insanın kendi davranışlarını sorgulaması için bir ölçü olmalıdır.
Çünkü başkalarının yanlışlarını kolaylıkla gören insan, kendi davranışlarındaki benzer yanlışları fark etmeyebilir.
Kur'an'ın ahlak anlayışı insanı önce kendi sorumluluğuyla yüzleştirir.
Ayette Geçen Bağy Yani Azgınlık Ne Anlama Gelir
Ayette yasaklanan üçüncü davranış bağy kavramıdır.Bağy; haddi aşmak, zulmetmek, başkalarının hakkına saldırmak, zorbalık yapmak ve sahip olunan gücü haksız biçimde kullanmak gibi anlamlar taşır.
Bu kavram özellikle güç ilişkileri bakımından son derece önemlidir.
İnsan bazen kendisini güçlü hissettiğinde başkalarının haklarını önemsememeye başlayabilir.
Makam, para, fiziksel güç, bilgi veya toplumsal etki kişiye belirli imkânlar verebilir.
Ancak hiçbir güç insana sınırsız hak sağlamaz.
Güç sahibi olmak, haklı olmak anlamına gelmez.
Bir yöneticinin yetkisini kötüye kullanması, bir işverenin çalışanını ezmesi, bir kişinin kendisinden güçsüz olanlara baskı yapması veya herhangi bir insanın başkasının hakkını zorla alması bağy kavramıyla ilişkilendirilebilecek davranışlardır.
Allah'ın bu davranışı yasaklaması, gücün ahlaki sınırları olması gerektiğini gösterir.
Gerçek güç, insanın yapabildiği her şeyi yapması değil; yapmaya gücü yettiği hâlde haksızlıktan uzak durabilmesidir.
Adalet ile Zulüm Arasındaki Sınır Nasıl Belirlenir
Adalet ve zulüm birbirinin karşıtı iki temel kavramdır.Adalet hakkı korurken zulüm hakkı ihlal eder.
Ancak insan kendi davranışlarını değerlendirirken bazen yanılabilir.
Kişisel çıkarlarımız, duygularımız veya önyargılarımız bazı davranışları bize haklı gösterebilir.
Bu nedenle insan kendisine yalnızca “Ben haklı mıyım?” sorusunu değil, “Karşımdaki kişinin hakkını gerçekten gözetiyor muyum?” sorusunu da yöneltmelidir.
Bir insan kendisine yapılan bir haksızlığı düzeltmek isterken başka bir haksızlık yapmamalıdır.
İntikam duygusu adaletin yerine geçmemelidir.
Adalet, yapılan kötülüğe sınırsız kötülükle karşılık verme hakkı değildir.
Hak aramak başka, öfkeyi sınırsızlaştırmak başkadır.
Bu nedenle Allah'ın adaleti emretmesi, insanın kendi davranışlarını ölçülü ve hakkaniyetli biçimde değerlendirmesini gerektirir.
Adaletin en önemli özelliklerinden biri, insanın duygularının değişmesine rağmen hakkın ölçüsünü koruyabilmesidir.
Nahl Suresi 90. Ayet Aile Hayatına Ne Öğretir
Aile, bu ayetteki ilkelerin uygulanabileceği en önemli alanlardan biridir.Bir evde adalet yoksa sevgi zaman içerisinde zarar görebilir.
Anne baba çocukları arasında haksız ayrım yaptığında, eşlerden biri diğerinin haklarını sürekli görmezden geldiğinde veya aile içerisinde güç sahibi olan kişi diğerlerini baskı altında tuttuğunda sağlıklı bir ilişki ortamı zayıflar.
Aile sevgisi, adaletsizliği meşru hâle getirmez.
Aynı zamanda aile hayatında yalnızca hakları hesaplamak da yeterli olmayabilir.
İhsan, aile üyelerinin birbirlerine karşı anlayışlı davranması, zor zamanlarda destek olması ve yalnızca mecbur oldukları şeyleri değil, gönüllü iyilikleri de yapabilmesidir.
Bir eşin diğerine yardımcı olması, anne babanın çocuklarına sevgiyle yaklaşması veya çocukların yaşlanan anne babalarını yalnız bırakmaması ihsan ve yakınlara yardım anlayışıyla ilişkilidir.
Ancak hiçbir aile ilişkisi zulmü veya sürekli haksızlığı kabul etme zorunluluğu oluşturmaz.
Akrabalık bağı insanı iyiliğe yaklaştırmalıdır; haksızlığa mahkûm etmemelidir.
Ticaret Hayatında Bu Ayet Nasıl Uygulanmalıdır
Nahl Suresi'nin 90. ayeti ticaret ve iş hayatı açısından da güçlü ilkeler ortaya koymaktadır.Adalet, alışverişte doğru bilgi vermeyi, çalışanların haklarını korumayı, anlaşmalara sadık kalmayı ve haksız kazançtan uzak durmayı gerektirir.
Bir satıcının ürünündeki önemli bir kusuru bilinçli biçimde gizlemesi, işverenin çalışanın emeğinin karşılığını vermemesi veya ortakların birbirlerinden bilgi saklayarak haksız kazanç elde etmesi adalet anlayışıyla bağdaşmaz.
Kazanç meşru olabilir; fakat kazanca ulaşmak için kullanılan yöntem de ahlaki olmak zorundadır.
İhsan ise ticarette yalnızca zorunlu şartları yerine getirmekle yetinmeyip insanlara kolaylık sağlayabilmektir.
Örneğin gerçek anlamda ödeme güçlüğü yaşayan birine mümkünse süre tanımak veya müşteriye sırf daha fazla para kazanmak için ihtiyacı olmayan bir ürünü satmaya çalışmamak güzel ahlakın örnekleri olabilir.
İş hayatında başarı, yalnızca elde edilen kârla ölçülmemelidir.
İnsan ne kadar kazandığından önce, nasıl kazandığını da düşünmelidir.
Çünkü haram veya haksız yöntemle elde edilen maddi büyüme, ahlaki başarı anlamına gelmez.
Yönetimde Adalet Neden Vazgeçilmezdir
Yönetim gücü, insanların hayatını doğrudan etkileyen önemli bir sorumluluktur.Bir yöneticinin verdiği karar, binlerce hatta milyonlarca insanı etkileyebilir.
Bu nedenle yönetimde adalet, kişisel ilişkilerdeki adaletten daha geniş sonuçlar doğurabilir.
Yönetici, yalnızca kendisini destekleyen insanların değil, sorumluluğu altındaki herkesin hakkını gözetmekle yükümlüdür.
Adalet, güçlülerin çıkarlarını koruyan bir araç değil, güçsüzlerin de hakkını güvence altına alan bir ölçüdür.
Bir insanın kendisini eleştirenlere karşı haksız davranması, yakınlarını kayırması veya kamuya ait imkânları kişisel çıkarları için kullanması adalet anlayışıyla bağdaşmaz.
Nahl Suresi'nin 90. ayeti, makam sahibi olan kişilere de aynı temel mesajı verir:
Yetki emanettir, sınırsız güç değildir.
İnsan sahip olduğu makamı ne kadar büyük görürse görsün, sonuçta yaptığı davranışlardan sorumludur.
Adil yönetim, insanların yöneticiden korktuğu bir düzen değil, haklarının korunacağına güvenebildiği bir düzen oluşturmayı amaçlamalıdır.
İnsanlara İyilik Yaparken Karşılık Beklemek Doğru Mudur
İnsan yaptığı iyiliğin takdir edilmesini isteyebilir. Bu doğal bir duygudur.Ancak iyiliğin sürekli karşılık beklentisine bağlanması, zamanla onun samimiyetini zayıflatabilir.
İhsanın önemli yönlerinden biri, insanın her güzel davranışını bir borç ilişkisine dönüştürmemesidir.
Birine yardım ettikten sonra yıllarca o yardımı hatırlatmak, karşı tarafı sürekli minnet altında bırakmak veya yapılan iyiliği insan üzerinde baskı aracına dönüştürmek güzel ahlakla bağdaşmaz.
Gerçek iyilik, karşı tarafın özgürlüğünü satın almaya çalışmaz.
Bununla birlikte insanın teşekkür beklemesi veya gördüğü iyiliğe karşılık vermesi de başlı başına yanlış değildir.
Sorun, iyiliğin yalnızca bir çıkar yatırımı hâline gelmesidir.
İnsan yaptığı güzelliğin karşılığını her zaman insanlardan alamayabilir.
Ancak Allah'ın hiçbir iyiliği bilmediği düşünülemez.
Bu düşünce, insanın iyilik yaparken daha samimi olmasına yardımcı olabilir.
İyiliğin en güzel hâli, karşılık görülmediğinde bile insanın yaptığı doğru davranıştan pişman olmamasıdır.
Bu Ayet İnsan Hakları Açısından Nasıl Değerlendirilebilir
Nahl Suresi'nin 90. ayetindeki adalet ilkesi, insanların temel haklarının korunması açısından son derece önemli bir ahlaki temel sunmaktadır.İnsanların malı, canı, onuru ve emekleri keyfî biçimde ihlal edilmemelidir.
Bir insanın farklı düşünmesi, farklı bir aileden gelmesi veya toplum içerisinde daha az güçlü olması onun hakkını değersiz hâle getirmez.
Hak, sahibinin gücüne göre değişmez.
Bu nedenle güçlü birinin hakkıyla güçsüz birinin hakkı arasında adalet bakımından temel bir ayrım yapılamaz.
İnsanların toplum içerisindeki konumları farklı olabilir; fakat haksızlığa uğramama hakları güçlerine göre belirlenmemelidir.
Ayetin bağy yani zorbalığı yasaklaması da bu açıdan son derece önemlidir.
Çünkü insan haklarının en büyük tehditlerinden biri, gücün hukukun ve ahlakın üzerinde görülmesidir.
Adaletin olmadığı yerde haklar ayrıcalığa dönüşür; yalnızca güçlü olanların korunabildiği bir düzen ortaya çıkar.
Nahl Suresi'nin 90. ayeti bunun karşısına açık bir ilke koyar: Adalet.
Günümüz İnsanının Bu Ayetten Çıkarması Gereken Dersler Nelerdir
Bugünün dünyası teknolojik açıdan geçmiş dönemlerden çok farklıdır.İnsanlar saniyeler içerisinde dünyanın diğer ucuyla iletişim kurabilir, büyük miktarda bilgiye ulaşabilir ve çok daha geniş ekonomik imkânlar oluşturabilir.
Ancak teknolojinin gelişmesi, insanın temel ahlaki sorunlarını kendiliğinden çözmemiştir.
Haksızlık, aldatma, zorbalık, insanların emeğini sömürme ve başkalarının onurunu çiğneme gibi sorunlar farklı biçimlerde varlığını sürdürebilir.
Bu nedenle Nahl Suresi'nin 90. ayetindeki ilkeler günümüzde de büyük önem taşımaktadır.
Teknoloji ilerleyebilir; fakat adalet olmadan insanlık ilerlemiş sayılmaz.
Sosyal medyada bir insan hakkında doğruluğu bilinmeyen bilgileri yaymak, bir kişiyi kalabalıkların önünde aşağılamak veya bilinçli biçimde itibarını zedelemek de ahlaki sorumluluk açısından değerlendirilmelidir.
İnternet insanlara büyük bir özgürlük sunmuştur. Ancak özgürlük, başkalarının haklarını yok sayma yetkisi değildir.
İnsan ekranın arkasında da aynı vicdanı taşımak zorundadır.
Bu nedenle ayetin adalet ve kötülükten uzak durma çağrısı, dijital dünyanın ahlakı açısından da güçlü bir ölçü sunmaktadır.
Nahl Suresi 89 ve 90. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
Nahl Suresi'nin 89. ayetinde Kur'an'ın açıklayıcı, hidayet kaynağı, rahmet ve müjde olarak indirildiği bildirilmektedir.Hemen ardından gelen 90. ayette ise bu rehberliğin insan hayatındaki en önemli ahlaki karşılıklarından bazıları açıklanmaktadır.
Bu sıralama son derece anlamlıdır.
Önce Kur'an'ın rehber olduğu bildirilir.
Ardından “Bu rehberliğin temel ahlaki yönlerinden biri nedir?” sorusuna cevap verircesine adalet, ihsan ve yardımlaşma emredilir; hayasızlık, kötülük ve zorbalık yasaklanır.
89. ayet rehberin ne olduğunu, 90. ayet ise bu rehberliğin insan hayatına nasıl yansıması gerektiğini göstermektedir.
Bu durum, Kur'an'ı yalnızca okunacak bir metin olarak görmenin eksik olacağını düşündürmektedir.
Kur'an'ın insan üzerinde gerçek bir etkisi olması, onun öğrettiği değerlerin davranışlara da yansımasıyla mümkündür.
Bir insan adalet hakkında yüzlerce ayet okuyabilir.
Fakat kendi hayatında başkalarının hakkını çiğniyorsa, öğrendiği bilginin davranışlarına aktarılması konusunda sorun bulunmaktadır.
Kur'an'ı anlamanın en önemli göstergelerinden biri, onun öğrettiği güzel ahlakı yaşayabilmek için çaba göstermektir.
Nahl Suresi 90. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Bu ayetin en büyük manevi mesajlarından biri, imanın ahlaktan ayrı düşünülemeyeceğidir.İnsan Allah'a inandığını söyleyebilir.
İbadetlerini yerine getirebilir.
Dinî kavramlar hakkında geniş bilgi sahibi olabilir.
Ancak bütün bunların yanında insanlara karşı nasıl davrandığı da son derece önemlidir.
Bir insan sürekli haksızlık yapıyor, insanları aldatıyor ve sahip olduğu gücü başkalarını ezmek için kullanıyorsa, kendi davranışlarını ciddi biçimde sorgulaması gerekir.
Allah'a kulluk yalnızca insanın Rabbiyle olan ilişkisini değil, Allah'ın kullarına nasıl davrandığını da ilgilendirir.
Nahl Suresi'nin 90. ayeti bu gerçeği son derece güçlü biçimde ortaya koymaktadır.
Adalet insanın başkalarının hakkını gözetmesini sağlar.
İhsan, hakkın ötesinde güzellik üretmeye yöneltir.
Yakınlara yardım, insanın sorumluluklarını en yakın çevresinden başlayarak yerine getirmesini teşvik eder.
Fahşâdan uzaklaşmak ahlaki sınırları korur.
Münkerden kaçınmak kötülüğün normalleşmesini engeller.
Bağyi terk etmek ise insanın gücünü zulme dönüştürmemesi gerektiğini hatırlatır.
Bu altı kavram, insanın hem iç dünyasını hem de toplumla ilişkisini düzenleyen güçlü bir ahlak haritası oluşturmaktadır.
Nahl Suresi 90. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
Nahl Suresi'nin 90. ayeti, insanlığa kısa fakat son derece kapsamlı bir hayat ölçüsü sunmaktadır.Allah adaleti, ihsanı ve yakınlara yardımı emretmekte; hayasızlığı, kötülüğü ve zorbalığı yasaklamaktadır.
Bu emir ve yasaklar yalnızca belirli bir döneme veya belirli bir topluluğa ait ahlaki kurallar değildir.
İnsanların birbirleriyle ilişki kurduğu her yerde bu değerlere ihtiyaç vardır.
Ailede adalet gerekir.
Ticarette dürüstlük gerekir.
Yönetimde hakkaniyet gerekir.
Dostlukta güven gerekir.
Güç sahibi olan kişinin zulümden uzak durması gerekir.
İmkân sahibi olan kişinin ise iyiliği ve yardımlaşmayı hatırlaması gerekir.
Ayetin bize öğrettiği en önemli gerçeklerden biri, iyi bir toplumun yalnızca yasaklarla kurulamayacağıdır.
İnsanların kötülükten uzak durması gereklidir; fakat bunun yanında adalet ve iyilik üretmeleri de gerekir.
Bir insan “Kimseye zarar vermiyorum” diyebilir.
Bu değerlidir.
Fakat imkânı bulunduğunda bir haksızlığı gidermek, ihtiyaç sahibine yardım etmek veya bir insanın hayatını kolaylaştırmak daha ileri bir ahlaki sorumluluk olabilir.
Allah'ın istediği insan, yalnızca kötülük yapmayan değil, imkânı ölçüsünde iyiliği çoğaltmaya çalışan insandır.
Ayet aynı zamanda insanın güç karşısındaki davranışını da sorgulatmaktadır.
İnsan güçsüz olduğu zaman adalet isteyebilir.
Fakat önemli olan, güç kendisine geçtiğinde de aynı adaleti sürdürebilmesidir.
Bir insan haksızlığa uğradığında hakkını savunabilir. Fakat başka birine karşı güçlü hâle geldiğinde onun hakkını görmezden geliyorsa, adalet anlayışında ciddi bir tutarsızlık ortaya çıkar.
Adalet, yalnızca bize lazım olduğunda savunduğumuz bir değer olmamalıdır.
Aynı şekilde iyilik de yalnızca insanların bizi görüp takdir ettiği zamanlarda yapılmamalıdır.
Yakınlara yardım da yalnızca karşılık beklenen bir ilişki hâline gelmemelidir.
Ahlaki değerlerin gerçek anlamı, insanın onları samimiyetle yaşamasında ortaya çıkar.
Nahl Suresi'nin 90. ayeti, insanın kendi hayatına dönüp bakmasını gerektiren güçlü sorular ortaya koymaktadır:
Ben gerçekten adaletli miyim?
Başkalarının hakkını kendi hakkım kadar önemseyebiliyor muyum?
Gücüm olduğunda merhamet gösterebiliyor muyum?
Bir insanın ihtiyacını gördüğümde imkânım ölçüsünde yardım ediyor muyum?
Kendi çıkarım uğruna başkasına haksızlık yapıyor muyum?
İyiliği yalnızca anlatıyor muyum, yoksa yaşayabiliyor muyum?
Bu soruların cevabı insanın başkalarının gözündeki görüntüsünden daha önemlidir.
Çünkü güzel ahlak, yalnızca insanların bizi nasıl gördüğüyle değil, gerçekte nasıl davrandığımızla ilgilidir.
Nahl Suresi'nin 90. ayeti bu nedenle insanın hayatı boyunca tekrar tekrar dönüp düşünmesi gereken büyük bir ahlak çağrısıdır.
Adalet hakkı korur. İhsan kalpleri güzelleştirir. Yardımlaşma insanları birbirine yaklaştırır. Hayasızlık değerleri aşındırır. Kötülük güveni yok eder. Zorbalık ise insan onurunu çiğner.
Allah insana hangi tarafta durması gerektiğini açık biçimde göstermektedir.
Sonuç olarak Nahl Suresi'nin 90. ayeti bize şunu öğretir: Güçlü olabilirsin ama zulmetme. Haklı olabilirsin ama ölçüyü aşma. İmkân sahibi olabilirsin ama ihtiyaç sahibini unutma. İbadet edebilirsin ama insanlara karşı adaleti terk etme. Çünkü güzel ahlak, insanın Allah'a olan inancının günlük hayatında bıraktığı en değerli izlerden biridir.
⠀
Son Söz
Son düzenleme:
