A‘râf Suresi 13. Ayette “Öyleyse İn Oradan; Orada Büyüklük Taslamak Sana Düşmez. Çık! Çünkü Sen Aşağılananlardansın” İfadesi Ne Anlama Gelir 
A‘râf Suresi'nin 12. ayetinde İblis’in Âdem’e secde etmeme gerekçesi açıklanmıştı:
“Ben ondan üstünüm. Beni ateşten, onu çamurdan yarattın.”
- ayette ise Allah’ın İblis’e verdiği karşılık gelir:
Bu ayet, İblis’in düşüşünün temel nedenini açıkça ortaya koyar:
Kibir.
İblis yükselmek isterken düşer.
Kendisini üstün ilan ederken aşağılananlardan olur.
Kur’an böylece insanın önüne çok çarpıcı bir paradoks koyar:
Kibir insanı büyütmez; küçültür.
“Öyleyse İn Oradan” Ne Demektir
Ayetin başlangıcındaki:“İn oradan!”
ifadesi İblis’in bulunduğu yüksek makamdan uzaklaştırılmasını anlatır.
Bu yalnızca mekânsal bir iniş olarak düşünülmemelidir.
Aynı zamanda:
itibardan,
yakınlıktan,
şereften
düşüş anlamı da taşır.
İblis kendisini yükseltmeye çalışırken:
aslında kendi düşüşünü hazırlamıştır.
İblis Neden Kovuldu
İblis’in problemi yalnızca bir emri yerine getirmemesi değildir.Onun davranışının arkasında:
kibir,
üstünlük iddiası,
Allah’ın emrine karşı direnme
vardır.
Üstelik İblis yanlışını kabul etmek yerine:
kendisini haklı çıkarmaya çalışmıştır.
Bu nedenle mesele basit bir hata değil:
bilinçli bir başkaldırıdır.
“Orada Büyüklük Taslamak Sana Düşmez” Ne Anlama Gelir
Bu ifade kibirin Allah’ın huzurunda hiçbir meşruiyetinin olmadığını gösterir.İblis:
“Ben daha üstünüm.”
demişti.
Allah ise ona:
“Burada büyüklük taslamak sana düşmez.”
buyurur.
Yani yaratılmış bir varlığın:
kendi değerini mutlaklaştırması,
kendisini diğerlerinden üstün ilan etmesi
ve Allah’ın hükmünün üzerine çıkmaya çalışması kabul edilmez.
Kibir Neden Bu Kadar Ağır Bir Hata Sayılır
Çünkü kibir insanın veya varlığın hakikatle ilişkisini bozar.Kibirli kişi:
yanlışını kabul etmek istemez,
başkasını küçümser,
kendisini olduğundan büyük görür,
eleştiriyi reddeder.
Bu nedenle kibir yalnızca:
kötü bir davranış
değil;
başka birçok kötülüğün kapısını açabilecek bir ruh hâlidir.
İblis Kendini Yükseltmek İsterken Neden Düştü
Ayetin en güçlü ironilerinden biri budur.İblis:
“Ben ondan üstünüm.”
der.
Sonuçta ise Allah:
“İn oradan.”
buyurur.
Yani:
üstünlük iddiası yükseliş değil,
düşüş getirir.
Kur’an burada çok temel bir ahlaki ilke ortaya koyar:
Gerçek büyüklük kendini büyük ilan etmekle elde edilmez.
“Çık!” Emri Ne Anlama Gelir
“Çık” emri İblis’in bulunduğu konumdan uzaklaştırılmasını ifade eder.Bu bir:
dışlanma,
itibar kaybı,
Allah’ın rahmetinden uzaklaşma
durumudur.
İblis’in yaptığı tercih böylece doğrudan sonucunu doğurur.
Kendisine verilen konumu:
kibri nedeniyle kaybeder.
“Çünkü Sen Aşağılananlardansın” İfadesi Ne Demektir
İblis kendisini:yüksek
görüyordu.
Allah ise onu:
aşağılananlardan
ilan eder.
Bu karşıtlık bilinçlidir.
İblis’in içindeki düşünce:
“Ben üstünüm.”
Sonuç:
“Sen aşağılananlardansın.”
Böylece Kur’an kibirin sonunda gerçek bir yücelik değil:
manevi küçülme
olduğunu gösterir.
İnsan Kendisini Büyük Görerek Gerçekten Küçülebilir mi
Evet.Bir insan sürekli:
başkalarını küçümsüyor,
kimseyi dinlemiyor,
özür dilemiyor,
hatasını kabul etmiyorsa
dışarıdan güçlü görünse bile ahlaki olarak küçülebilir.
Çünkü gerçek büyüklük:
başkalarının üzerinde durmak değil, kendi nefsinin üzerinde durabilmektir.
Tevazu İnsanın Kendini Değersiz Görmesi midir
Hayır.Tevazu:
“Ben değersizim.”
demek değildir.
Tevazu:
“Ben değerliyim ama diğer insanlar da değerlidir.”
diyebilmektir.
İnsan yeteneklerinin farkında olabilir.
Başarılarıyla mutlu olabilir.
Fakat bunları:
başkasını aşağılamak için
kullandığında sorun başlar.
Kibir ile Gurur Arasında Fark Var mıdır
Türkçede “gurur” kelimesi farklı anlamlarda kullanılabilir.İnsan yaptığı güzel bir işten memnun olabilir.
Çocuğunun başarısıyla gurur duyabilir.
Bu başlı başına kibir değildir.
Kibir ise:
kendisini diğerlerinden üstün görmeye
başladığında ortaya çıkar.
Yani sağlıklı öz değer:
“Ben de değerliyim.”
der.
Kibir:
“Ben senden daha değerliyim.”
der.
Makam İnsanı Kibirli Yapabilir mi
Makamın kendisi insanı zorunlu olarak kibirli yapmaz.Fakat güç:
insanın karakterini sınayabilir.
Bir insan yetki sahibi olduğunda:
insanları dinlememeye,
kendini dokunulmaz görmeye,
eleştiriyi düşmanlık saymaya
başlarsa makam kibri besleyebilir.
Gerçek olgunluk ise:
güç arttıkça tevazuyu koruyabilmektir.
Para Kibri Besleyebilir mi
Evet.Servet insanın hayatını kolaylaştırabilir.
Fakat insan:
“Benim param var, dolayısıyla senden daha değerliyim.”
diye düşünmeye başladığında maddi imkân ahlaki üstünlük iddiasına dönüşür.
Oysa para:
insanın cebinin durumunu gösterir;
karakterinin değerini değil.
Bilgi de Kibre Dönüşebilir mi
Evet.Bilgi insanı yükseltebilir.
Fakat aynı bilgi:
“Ben herkesten daha iyi biliyorum.”
düşüncesine dönüşürse kişiyi hakikatten uzaklaştırabilir.
Gerçekten bilgili insan çoğu zaman:
bilmediklerinin de farkındadır.
Bu nedenle derin bilgi çoğu zaman:
tevazuyu artırır.
Dini Bilgiyle Kibirlenmek Daha mı Tehlikelidir
Özellikle tehlikeli olabilir.Çünkü kişi:
kendi kibirini
dindarlık görüntüsü altında fark etmeyebilir.
Bir insan:
“Ben daha dindarım, dolayısıyla diğerlerinden üstünüm.”
dediğinde ibadetin amacıyla çelişebilir.
Çünkü ibadet:
egoyu büyütmek için değil,
egoyu terbiye etmek için
vardır.
İblis’in En Büyük Yanılgısı Neydi
Kendisindeki bir özelliği:üstünlük sebebi
haline getirmesiydi.
Ateşten yaratılmış olmasını bir ayrıcalık gibi gördü.
Fakat Allah’ın değer ölçüsünün yalnızca yaratılış maddesi olmadığını gözden kaçırdı.
Böylece İblis:
Allah’ın verdiği ölçü yerine
kendi ölçüsünü koydu.
Kibir İnsanın Hatasını Görmesini Neden Engeller
Çünkü hata kabul etmek:“Ben yanılmış olabilirim.”
demeyi gerektirir.
Kibir ise bunu kabul etmekte zorlanır.
Bu nedenle kibirli kişi bazen açık bir yanlış karşısında bile:
bahane üretir,
suçu başkasına atar,
kendisini savunmaya devam eder.
Sonuçta hata büyür.
Çünkü düzelmenin ilk şartı:
yanlış yaptığını kabul edebilmektir.
İnsan Kendisindeki Kibri Nasıl Fark Edebilir
Şu sorular yardımcı olabilir:Eleştirildiğimde hemen öfkeleniyor muyum?
Özür dilemek bana zor geliyor mu?
Benden daha başarılı insanları küçümsüyor muyum?
Birinin fikrini yalnızca kim olduğu için değersiz mi görüyorum?
Kendimi belirli insanlar veya gruplardan doğal olarak üstün mü sayıyorum?
Bu sorulara verilen dürüst cevaplar:
kibrin gizli biçimlerini
görmeye yardımcı olabilir.
İblis’in Düşüşü İnsan İçin Neden Büyük Bir Ders Olmalıdır
Çünkü İblis bilgisiz değildir.Allah’ı bilir.
Emri bilir.
Âdem’in kim olduğunu bilir.
Fakat bütün bu bilgi:
kibrini engellemeye yetmez.
Bu yüzden kıssa insana çok önemli bir şey söyler:
Bilgi tek başına insanı kurtarmaz.
Bilginin yanında:
tevazu,
itaat,
ahlak,
samimiyet
de gerekir.
Sonuç: A‘râf Suresi 13. Ayet Bize Ne Öğretiyor
A‘râf Suresi 13. ayet, kibirin sonucunu son derece çarpıcı biçimde gösterir.İblis önce:
“Ben ondan üstünüm.”
der.
Ardından Allah:
“İn oradan.”
buyurur.
İblis kendisini yükseltmeye çalışırken:
düşer.
Kendisini değerli göstermek isterken:
aşağılananlardan olur.
Böylece Kur’an çok güçlü bir ahlaki denklem kurar:
Kibir yükseltiyor gibi görünür ama insanı aşağıya çeker.
İnsan:
servetiyle,
makamıyla,
bilgisiyle,
soyu ile,
görünüşüyle,
dindarlığıyla
başkasını küçümsemeye başladığı anda İblis’in kullandığı cümleye yaklaşır:
“Ben ondan üstünüm.”
Oysa gerçek büyüklük:
başkasını küçültmek değildir.
Gerçek büyüklük:
yanlış yaptığında özür dileyebilmek,
başkasının değerini kabul edebilmek,
gücüne rağmen adaletli kalabilmek,
bildikçe tevazu gösterebilmektir.
Belki de ayetin insanın kalbine bıraktığı en önemli uyarı şudur:
Yükselmek istiyorsan önce nefsinin “Ben daha üstünüm” diyen sesine dikkat et.
