Tevbe Suresi 69. Ayette “Sizden Öncekiler Gibi… Onlar Sizden Daha Güçlü, Malları ve Çocukları Daha Çoktu; Paylarından Yararlanıp Batıla Daldılar, Siz de Onlar Gibi Daldınız” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Tevbe Suresi 69. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Sizden öncekiler gibi… Onlar sizden daha güçlü, malları ve çocukları daha çok kimselerdi. Dünyadaki paylarından yararlandılar; sizden öncekilerin kendi paylarından yararlandıkları gibi siz de payınızdan yararlandınız. Onların daldıkları gibi siz de boş ve bâtıl şeylere daldınız. İşte onların dünyada ve ahirette amelleri boşa gitmiştir. İşte onlar hüsrana uğrayanların ta kendileridir.”
Bu ayet, Tevbe 68’de münafıklar ve inkârcılar için bildirilen ağır sonucun tarihsel bir benzerliğini ortaya koyar.
Mesaj oldukça açıktır:
Sizden önce de güç, servet ve kalabalık sahibi insanlar vardı. Fakat bunların hiçbiri yanlışta ısrar ettiklerinde onları kurtarmadı.
“Sizden Öncekiler Gibi” İfadesi Ne Anlama Gelir
Kur’an burada muhataplarını geçmiş toplumlarla karşılaştırır.Bu ifade:
insan karakterinin,
güç tutkusunun,
dünya nimetlerine aşırı bağlanmanın
ve hakikate karşı direnmenin
yeni şeyler olmadığını hatırlatır.
Yani münafıkların davranışları tarihte ilk kez ortaya çıkmamıştır.
Aynı ahlaki yanlışlar farklı çağlarda, farklı isimlerle yeniden görülebilir.
Ayette Hangi Önceki Toplumlardan Söz Ediliyor
Ayet bu noktada belirli bir kavmin adını vermez.Genel olarak geçmişte:
peygamberlere karşı çıkan,
nimet içinde yaşadığı hâlde şükretmeyen,
gücüne güvenen
ve hakikati reddeden
toplumlara işaret eder.
Nitekim takip eden ayette bazı geçmiş kavimlerin isimleri ayrıca zikredilecektir.
Bu nedenle Tevbe 69’daki karşılaştırmayı tek bir topluma indirgemek yerine genel tarihsel bir uyarı olarak okumak daha uygundur.
“Onlar Sizden Daha Güçlüydüler” Ne Demektir
Kur’an çok dikkat çekici biçimde geçmiş toplumların zayıf değil güçlü olduklarını söyler.Bu önemlidir.
Çünkü insan bazen şöyle düşünebilir:
“Güçlüysek güvendeyiz.”
“Ordumuz varsa sorun yok.”
“Ekonomimiz iyiyse her şey yolunda.”
Kur’an ise geçmişten örnek vererek şunu hatırlatır:
Güç, insanı sonuçlardan muaf tutmaz.
Bir toplum:
askerî,
ekonomik,
teknolojik
veya siyasi
bakımdan güçlü olabilir.
Ama adalet ve ahlak çökerse güç tek başına kurtarıcı değildir.
Güçlü Olmak Kötü Bir Şey midir
Hayır.Kur’an güç sahibi olmayı kendiliğinden kötülemez.
Güç:
adaleti korumak,
mazlumu savunmak,
toplumu geliştirmek,
üretmek
ve güvenliği sağlamak
için kullanılabilir.
Sorun güç değil, gücün insanı hesap vermez olduğuna inandırmasıdır.
Güç:
hizmet aracına dönüşürse nimet,
zulüm aracına dönüşürse sınavdır.
“Malları ve Çocukları Daha Çoktu” Neden Özellikle Söyleniyor
Çünkü mal ve çocuklar eski toplumlarda önemli güç göstergeleriydi.Mal:
ekonomik kapasiteyi,
çocuk ve geniş aile ise:
toplumsal destek,
nesil,
insan gücü
ve statüyü
temsil edebiliyordu.
Kur’an şunu hatırlatır:
Geçmişte de:
“Paramız çok, çevremiz geniş, bize bir şey olmaz.”
diyebilecek insanlar vardı.
Ama bunların hiçbiri ahlaki sorumluluğun yerini tutmadı.
Mal ve Çocuk Çokluğu Allah’ın Rızasının İşareti midir
Hayır.Bu surede daha önce de aynı düşünce düzeltilmişti.
Bir insanın:
çok parası,
çok çocuğu,
geniş çevresi,
güçlü ailesi
olması Allah’ın ondan kesinlikle razı olduğunun kanıtı değildir.
Aynı şekilde az mala sahip olmak da kişinin otomatik olarak üstün olduğu anlamına gelmez.
Kur’an’ın ölçüsü:
servet miktarı değil, insanın nimetle kurduğu ahlaki ilişkidir.
“Paylarından Yararlanıp Geçtiler” Ne Demektir
Ayette geçen “halâk” kelimesi pay, nasip veya dünyadan alınan bölüm anlamında açıklanır.Yani önceki insanlar:
dünya nimetlerinden faydalandılar.
Yediler.
İçtiler.
Kazandılar.
Aile kurdular.
Hayatın nimetlerini yaşadılar.
Kur’an bunların varlığını inkâr etmiyor.
Sorun şudur:
Dünya payını hayatın tamamı sanmak.
İnsan dünyadan yararlanabilir.
Ama yalnızca bunun için yaşamaya başladığında daha büyük anlamı kaybedebilir.
“Siz de Payınızdan Yararlandınız” Neden Eleştiri İçeriyor
Çünkü burada yalnızca normal biçimde dünyadan faydalanmak anlatılmıyor.Bağlamda bir benzerlik kuruluyor.
Öncekiler:
dünya nimetlerini merkeze aldı,
sorumluluğu unuttu
ve sonunda yanlış yola girdi.
Şimdiki kişiler de aynı modeli tekrarlıyor.
Dolayısıyla sorun:
yemek,
kazanmak,
evlenmek,
çocuk sahibi olmak
değildir.
Sorun:
bütün hayatı yalnızca dünya payına indirgemektir.
İslam Dünya Nimetlerinden Yararlanmayı Yasaklıyor mu
Hayır.Kur’an:
helal kazancı,
aileyi,
güzel nimetleri
ve insanın dünyadaki payını
kendi başına kötü saymaz.
İslam’ın eleştirisi dünyaya sahip olmak değil, dünyanın insana sahip olmasıdır.
Bir insan çok kazanabilir.
Ama adaleti koruyabilir.
Güzel yaşayabilir.
Ama şükredebilir.
Servet sahibi olabilir.
Ama paylaşabilir.
Zenginlik ile ahlaksızlık arasında zorunlu bir bağ yoktur.
“Onların Daldıkları Gibi Siz de Daldınız” Ne Demektir
Ayette kullanılan ifade, boş, bâtıl ve yanlış konuşmalara veya davranışlara dalmak anlamında açıklanmıştır.Bu sadece sohbet etmek değildir.
İnsan:
hakikati küçümseyen,
dini alaya alan,
bozgunculuğu besleyen
ve yanlışın içinde sürüklenen
bir ortamın parçası hâline gelebilir.
Önceki ayetlerde de:
alay,
gizli konuşmalar,
iftira,
mazeretler
ve fitne
anlatılmıştı.
Tevbe 69 bunların tamamını daha geniş tarihsel bir modele bağlar.
İnsan Yanlışa Nasıl “Dalar”
Çoğu zaman bir anda değil.Önce küçük bir şey normalleşir.
Sonra biraz daha ileri gidilir.
Bir yalan söylenir.
Sonra onu korumak için başka yalan gerekir.
Bir kişi alay eder.
Başkaları güler.
Bir yanlış tekrar edilir.
Sonra:
“Herkes böyle yapıyor.”
denilir.
Bir süre sonra insan ilk başta yanlış bulduğu şeyin tam ortasında olabilir.
Ahlaki düşüş bazen büyük bir sıçrayış değil, küçük kabullerin toplamıdır.
“Herkes Yapıyor” Bir Davranışı Doğru Hâle Getirir mi
Hayır.Tevbe 69 tam tersine geçmişte çok sayıda insanın aynı yanlışa düşmesinin o yanlışı doğru hâle getirmediğini gösterir.
Bir toplumun tamamı bir davranışı normal görebilir.
Ama çoğunluk:
hakikatin otomatik ölçüsü değildir.
Tarih boyunca:
zulüm,
kölelik,
ayrımcılık,
sömürü
ve başka birçok haksızlık
uzun süre toplumlar tarafından normal kabul edilmiştir.
Normalleşmiş olmak, doğru olmak değildir.
Geçmiş Toplumların Hatalarını Bilmek Bizi Otomatik Olarak Korur mu
Hayır.Tarih bilmek önemlidir.
Ama insan geçmişi yalnızca:
“Onlar ne kadar kötüymüş.”
diye okuyorsa ders tam alınmamış olabilir.
Asıl soru şudur:
Onların hatasının bugünkü karşılığı ne?
Geçmişte:
kabile gururu vardı.
Bugün başka bir kimlik üstünlüğü olabilir.
Geçmişte servet kibri vardı.
Bugün statü veya teknoloji kibri olabilir.
Geçmişte propaganda vardı.
Bugün sosyal medya manipülasyonu olabilir.
Biçim değişir.
İnsan zaafı aynı kalabilir.
“Amelleri Boşa Gitmiştir” Ne Anlama Gelir
Ayet onların:“amellerinin boşa çıktığını”
bildirir.
Burada temel mesele, iman ve ahlaki yöneliş bakımından bütün hayatlarını yanlış bir temel üzerine kurmuş olmalarıdır.
İnsan dışarıdan bazı işler yapabilir.
Güçlü bir toplum kurabilir.
Maddi başarı elde edebilir.
Fakat Kur’an açısından bunlar insanı ahiret hesabından otomatik olarak kurtarmaz.
Dünya başarısı ile ahiret kurtuluşu aynı şey değildir.
Dünyada Yaptıkları Her Şeyin Hiçbir Değeri Yok muydu
Bu ifadeyi dikkatli anlamak gerekir.Bir insanın dünyada yaptığı faydalı bir iş gerçekten fayda sağlayabilir.
Bir yol yaptıysa insanlar o yoldan geçer.
Birini doyurduysa o insan doyar.
Bir bilgi ürettiyse insanlık bundan yararlanabilir.
“Amellerin boşa çıkması” özellikle ilahî kabul, iman ve ahiret sonucu bağlamında değerlendirilir.
Bu nedenle:
dünyevi sonuç ile ahiretteki manevi değer birbirinden ayrılmalıdır.
“İşte Onlar Hüsrana Uğrayanlardır” Ne Demektir
“Hüsran” sadece para kaybetmek değildir.Kur’an'da çok daha derin bir kaybı ifade eder:
İnsanın nihai anlamda kendisini kaybetmesi.
Bir kişi dünyada:
zengin,
güçlü,
ünlü
ve başarılı
olabilir.
Fakat bütün hayatını yanlış bir yön üzerinde kurmuşsa Kur’an açısından gerçek kayıp yaşayabilir.
Bu nedenle kazanç ve kayıp kavramları yeniden tanımlanır.
Her çok kazanan kazanmış değildir.
Her dünyada kaybeden de gerçek anlamda kaybetmiş değildir.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Bugün insanlık geçmişte hiçbir toplumun sahip olmadığı büyüklükte:teknolojiye,
sermayeye,
iletişime,
bilgiye
ve askerî güce
sahip olabilir.
Ama Tevbe 69’un sorusu hâlâ geçerlidir:
Daha güçlü olmak, daha doğru olduğumuz anlamına geliyor mu?
Teknoloji büyüdü diye adalet otomatik büyümez.
Servet arttı diye merhamet otomatik artmaz.
Bilgi çoğaldı diye hikmet otomatik oluşmaz.
İnsanlığın araçları gelişebilir; fakat ahlakı aynı hızla gelişmeyebilir.
Bu yüzden ayet yalnızca eski toplumlara bakmaz.
Bugünkü insana da ayna tutar.
Sonuç: Tevbe Suresi 69. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Tevbe Suresi 69. ayet, insanlığın tekrar eden en büyük yanılgılarından birini ortaya koymaktadır:“Biz güçlüyüz, zenginiz ve kalabalığız; dolayısıyla bize bir şey olmaz.”
Kur’an buna geçmişi göstererek cevap verir:
Sizden öncekiler sizden daha güçlüydü.
Malları daha çoktu.
Çocukları ve toplumsal imkânları daha fazlaydı.
Onlar da dünyadan kendi paylarını aldılar.
Yaşadılar.
Kazandılar.
Güçlendiler.
Ama sonra:
“Onların daldıkları gibi siz de daldınız.”
denilir.
İşte ayetin merkezindeki uyarı budur.
Tarih sadece:
krallar,
savaşlar,
devletler
ve tarihler
listesi değildir.
Tarih aynı zamanda insan karakterinin tekrar eden hikâyesidir.
Kibir tekrar eder.
Çıkarcılık tekrar eder.
Gücün sarhoşluğu tekrar eder.
İyiliğin küçümsenmesi tekrar eder.
Hakikati alaya alma tekrar eder.
Ve insanlar çoğu zaman:
“Ama bizim durumumuz farklı.”
diyerek aynı hatayı yeni bir isimle yeniden yaşayabilir.
Tevbe 69 bunun için çok güçlü bir ayna tutar:
Öncekiler de böyle düşünmüştü.
Ayet dünya nimetlerini yasaklamaz.
Servet sahibi olmak günah değildir.
Çocuk sahibi olmak günah değildir.
Güçlü olmak günah değildir.
Dünyadan pay almak da günah değildir.
Asıl soru şudur:
Bu nimetler seni neye dönüştürüyor?
Daha adil mi?
Daha şükreden mi?
Daha paylaşan mı?
Yoksa:
daha kibirli,
daha doyumsuz,
daha hesap vermez
bir insana mı?
Ayet ayrıca geçmişi öğrenmenin gerçek amacını da gösterir.
Geçmiş insanlara bakıp:
“Ne büyük hata yapmışlar.”
demek kolaydır.
Daha zor olan:
“Aynı hatanın bende hangi biçimi yaşıyor?”
diye sormaktır.
Çünkü eski toplumların putları taş olabilir.
Bugünün putu:
para,
güç,
şöhret,
statü
veya insanın kendi egosu
olabilir.
İsim değişebilir.
Fakat insanın hakikati ikinci plana atıp dünyadaki payını hayatın tamamı hâline getirmesi aynı kalabilir.
Ve ayet sonunda onların:
dünyada ve ahirette amellerinin boşa çıktığını
ve hüsrana uğrayanlardan olduklarını bildirir.
Bu da bize çok güçlü bir başarı ölçüsü verir:
Hayatta ne kadar topladığımız kadar, topladığımız şey uğruna neyi kaybettiğimize de bakmalıyız.
Tevbe 69 bize belki de şu soruyu yöneltmektedir:
Geçmiş toplumların güçlerine, servetlerine ve kalabalıklarına güvenerek düştükleri hataları okurken yalnızca onları mı eleştiriyoruz, yoksa aynı kibri, aynı doyumsuzluğu ve aynı “bize bir şey olmaz” duygusunu bugünkü hayatımızda taşıyıp taşımadığımızı da dürüstçe sorgulayabiliyor muyuz?
