Tevbe Suresi 57. Ayette “Bir Sığınak, Mağaralar veya Girilecek Bir Yer Bulsalardı Oraya Doğru Koşarak Kaçarlardı” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Tevbe Suresi 57. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Eğer sığınacak bir yer, mağaralar veya girilecek bir yer bulsalardı, oraya doğru süratle yönelip giderlerdi.”
Bu ayet, bir önceki ayetin doğrudan devamıdır.
Tevbe 56’da bazı kimselerin:
“Biz de sizdeniz.”
diye Allah’a yemin ettikleri, fakat gerçekte korku içinde oldukları bildirilmişti.
Tevbe 57 ise bu korkunun ne kadar güçlü olduğunu gösterir:
Güvenli bir kaçış yolu bulabilseler, hızla oraya yönelmek isteyeceklerdir.
Ayette Kimlerden Söz Ediliyor
Bağlamdaki kişiler, önceki ayetlerde davranışları ayrıntılı biçimde anlatılan münafık ve samimiyetsiz kimselerdir.Bunlar:
Müslüman toplumun içinde görünmekte,
“Biz de sizdeniz.” demekte,
hatta bunu yeminle güçlendirmektedirler.
Fakat Kur’an onların gerçek bağlılığının sağlam olmadığını bildirir.
Tevbe 57’de de mesele belirli bir tarihsel grubun korkuya dayalı tutumudur.
“Bir Sığınak Bulsalardı” Ne Demektir
Ayette geçen “melce’” kelimesi:sığınılacak yer,
korunak,
güvenli bölge
anlamlarını taşır.
Yani bu kişiler kendilerini tamamen güvende hissedebilecekleri başka bir yer bulsalar oraya kaçmak isteyeceklerdir.
Bu da önceki ayetin mesajını güçlendirir:
Onların Müslüman toplumun içinde kalmaları, her zaman samimi aidiyetlerinin göstergesi değildir.
Bazen insan bulunduğu yerde inandığı için değil, başka güvenli seçeneği olmadığı için bulunabilir.
“Mağaralar” Neden Özellikle Zikrediliyor
Ayette ikinci olarak “mağârât”, yani mağaralar zikredilir.Mağara:
saklanılabilecek,
gözden uzak kalınabilecek,
tehlikeden korunulabilecek
bir yerdi.
Kur’an böylece onların psikolojisini çok canlı bir görüntüyle anlatır:
Açık ve rahat bir yer bulamazlarsa mağaraya bile razı olacak kadar kaçmak istiyorlar.
Buradaki vurgu mağaranın kendisinden çok kaçış isteğinin şiddetidir.
“Girilecek Bir Yer” Ne Anlama Gelir
Ayette geçen üçüncü ifade “muddahalen” kelimesidir.Tefsirlerde bu kelime:
dar bir giriş,
yeraltı geçidi,
tünel,
gizlenilebilecek bir oyuk
veya zor da olsa içine girilebilecek korunaklı bir yer
şeklinde açıklanmıştır.
Yani ayet üç farklı kaçış ihtimalini yan yana getirir:
sığınak, mağara, dar bir gizlenme yeri.
Mesaj açıktır:
Yeter ki kaçabilecek bir yer olsun.
“Oraya Doğru Koşarlardı” İfadesi Ne Kadar Güçlüdür
Ayetin sonunda geçen ifade sıradan bir yürüyüşü anlatmaz.“Yecmehûn” kelimesi güçlü biçimde:
hızla yönelmek,
kontrolsüzce atılmak,
dizginlenemez şekilde koşmak
anlamları taşır.
Bu, korkunun boyutunu gösterir.
Yani:
“Bir seçenek bulsalar düşüneceklerdi.”
denmiyor.
Buldukları anda hızla kaçacakları anlatılıyor.
Bu Ayetin Temel Konusu Korku mudur
Evet, fakat yalnızca doğal korku değildir.Önceki ayette açıkça:
“Onlar korkan bir topluluktur.”
denilmişti.
Bu ayet o korkunun davranışa dönüşmesini anlatır.
Buradaki problem:
korku hissetmek değil,
korku nedeniyle sahte bir aidiyet görüntüsü oluşturmak ve ilk fırsatta kaçmayı istemektir.
İnsan korkabilir.
Ama korku ile samimiyetsizlik aynı şey değildir.
Korkmak Neden Tek Başına Nifak Sayılamaz
Çünkü korku insanın doğal duygularından biridir.Mümin de korkabilir.
Sahâbîler de zor zamanlarda korkmuştur.
Hz. Muhammed de tehlikeler karşısında tedbir almıştır.
Dolayısıyla:
“Korktu, demek ki imanı yok.”
şeklinde bir hüküm kurulamaz.
Tevbe 57’de korku, zaten sure boyunca:
yalan,
fitne,
sahte mazeret,
çıkarcılık
ve samimiyetsizlik
gösteren belirli insanların davranışının parçasıdır.
Kaçmak Her Zaman Yanlış mıdır
Hayır.Bu da çok önemli bir ayrımdır.
İnsan gerçek bir tehlikeden kaçabilir.
Canını koruyabilir.
Güvenli bir yere sığınabilir.
Hatta hicret de bazı durumlarda zulümden korunmak için yer değiştirmektir.
Dolayısıyla Kur’an:
“Tehlikeden kaçmak ahlaken kötüdür.”
dememektedir.
Sorun, sorumluluk ve aidiyet iddiasında bulunurken ilk güvenli fırsatta bütün bağlılığı terk etmeye hazır olmaktır.
Bu Ayet Hicrette Sevr Mağarasıyla Çelişiyor mu
Hayır.Hz. Muhammed ve Hz. Ebû Bekir’in hicret sırasında mağaraya sığınması tedbirdi.
Amaç:
sorumluluktan kaçmak değil,
tehlikeyi aşarak görevi sürdürebilmekti.
Tevbe 57’deki kişiler ise mağara veya sığınağı görevlerini sürdürmek için değil, bağlı olduklarını söyledikleri topluluktan kaçmak için aramaktadırlar.
Bu nedenle:
Tedbir amacıyla sığınmak başka, sorumluluktan kaçmak için sığınmak başkadır.
Tevbe 56 ile Tevbe 57 Nasıl Birbirini Tamamlıyor
Tevbe 56 şöyle diyordu:“Allah’a yemin ederek sizden olduklarını söylerler; oysa sizden değildirler. Onlar korkan bir topluluktur.”
Tevbe 57 ise şöyle devam eder:
“Bir sığınak bulsalar oraya koşarlardı.”
Yani birinci ayet iç durumu açıklar:
Korku.
İkinci ayet ise bu korkunun muhtemel davranışını gösterir:
Kaçış.
Böylece söz ile gerçek yöneliş arasındaki fark daha açık hâle gelir.
Gerçek Aidiyet Nasıl Anlaşılır
Gerçek aidiyet sadece:“Ben sizdenim.”
demek değildir.
Asıl sınav bazen şartlar değiştiğinde gelir.
Bir insan:
işler iyi giderken yanında olabilir.
Güç varken seni destekleyebilir.
Kazanç sürerken bağlı görünebilir.
Ama risk çıktığında ne olur?
Aidiyetin gerçekliği çoğu zaman bedel ortaya çıktığında daha görünür hâle gelir.
Bir İnsan Mecbur Olduğu İçin Bir Grubun İçinde Kalabilir mi
Evet.İnsan:
ekonomik sebeplerle,
güvenlik için,
sosyal baskı nedeniyle,
yalnız kalmamak için
veya başka seçeneği bulunmadığından
bir yapının içinde kalabilir.
Bu her durumda kötü niyet anlamına gelmez.
Fakat insan dışarıdan çok güçlü bir sadakat iddiasında bulunup içeride ilk fırsatta kaçmayı planlıyorsa söz ile gerçeklik arasında bir sorun oluşur.
Tevbe 57’nin bağlamında eleştirilen budur.
“Başka Yer Bulursam Hemen Giderim” Psikolojisi Ne Gösterir
Bu psikoloji bazen insanın bulunduğu yere gerçekten bağlı olmadığını gösterebilir.Kişi yalnızca:
daha güvenli,
daha avantajlı,
daha kazançlı
bir seçenek beklemektedir.
Böyle bir kişi bir topluluğun yanında görünürken aslında alternatif kapıları izliyor olabilir.
Bu durum iş hayatında, arkadaşlıkta ve çeşitli sosyal ilişkilerde de görülebilir.
Fakat yine de insanların kalpleri hakkında kesin hüküm değil, gözlemlenebilen davranışlar üzerinden değerlendirme yapmak gerekir.
Bu Ayet İnsanlara Güvenmemeyi mi Öğretiyor
Hayır.Kur’an paranoya öğretmez.
Herkese:
“Bu kesin kaçacak.”
“Bu kesin hain.”
“Bu aslında bizden değil.”
diye bakmak sağlıklı değildir.
Ayette belirli insanların iç durumu Allah tarafından bildirilmektedir.
Biz ise vahiy almıyoruz.
Bu nedenle insanları değerlendirirken:
somut davranış,
tekrarlanan tutum,
verilen sözler
ve yapılan işler
dikkate alınabilir.
Ama kalbin nihai hükmü Allah’a bırakılmalıdır.
İnsan Neden Güvenli Bir Yeri Her Şeyden Üstün Tutabilir
Çünkü güvenlik insanın temel ihtiyaçlarından biridir.İnsan:
hayatını,
malını,
ailesini,
statüsünü
ve rahatını
kaybetmekten korkabilir.
Bu doğal bir eğilimdir.
Fakat güvenlik tek ve mutlak değer hâline gelirse insan:
doğruyu terk edebilir,
sözünden dönebilir,
haksızlığa sessiz kalabilir,
güçlü tarafa geçebilir.
Güvenlik önemlidir; fakat her değerin üzerinde tutulduğunda insanın karakterini satın alabilir.
Bu Ayet “Konfor Alanı” Açısından Nasıl Düşünülebilir
Ayetin doğrudan konusu tarihsel ve siyasidir.Fakat daha geniş ahlaki düzeyde insanın zorlandığı anda kaçış noktası araması üzerine düşünülebilir.
Bir sorun çıkar:
hemen ilişkiyi bırakır.
İş zorlaşır:
hemen görevden kaçar.
Sorumluluk ağırlaşır:
hemen başka bahane arar.
Bazen uzaklaşmak gerçekten doğru olabilir.
Ama bazen insan sorun çözmek yerine her defasında kaçmayı alışkanlığa dönüştürür.
Tevbe 57 bu açıdan da insanın kaçış refleksini sorgulatır.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Bugün bağlılıklar çok hızlı değişebiliyor.İnsan:
çıkar varken bir grubun içinde,
güç başka tarafa geçince başka bir grubun yanında
görünebilir.
Bir şirket iyi giderken herkes:
“Biz bir aileyiz.”
diyebilir.
Kriz başladığında ise ilk fırsatta herkes kendi yoluna bakabilir.
Bir dostluk eğlenceli günlerde çok güçlü görünebilir.
Zor zamanda ise ortadan kaybolabilir.
Tevbe 57 insana şu soruyu sordurur:
Ben gerçekten bağlı mıyım, yoksa daha iyi bir çıkış kapısı henüz bulamadığım için mi burada kalıyorum?
Sonuç: Tevbe Suresi 57. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Tevbe Suresi 57. ayet, korkuya dayalı sahte aidiyetin ne kadar kırılgan olabileceğini güçlü bir görüntüyle anlatmaktadır.Bir önceki ayette bazı kimseler:
“Biz de sizdeniz.”
diye yemin ediyordu.
Kur’an ise:
“Onlar sizden değildir; korkan bir topluluktur.”
diyordu.
Şimdi bu korkunun sonucu gösteriliyor:
Bir sığınak...
Bir mağara...
Hatta daracık bir giriş...
bulabilseler:
oraya doğru hızla kaçacaklardır.
Ayetin anlatımındaki sıralama çok dikkat çekicidir.
Rahat bir sığınak yoksa mağara...
Mağara yoksa dar bir giriş...
Yeter ki uzaklaşabilecek bir yer bulunsun.
Bu görüntü onların kaçma isteğinin yoğunluğunu gösterir.
Fakat bu ayetten:
“Tehlikeden kaçmak yanlıştır.”
sonucu çıkarılamaz.
Kur’an’da hayatın korunması önemlidir.
Peygamberler de tedbir almıştır.
Hz. Muhammed hicrette mağaraya sığınmıştır.
Asıl fark niyettedir:
Tedbir, sorumluluğu sürdürebilmek için alınır.
Kaçış ise sorumluluğu terk etmek için kullanılabilir.
Tevbe 57 ayrıca çok önemli bir aidiyet ölçüsü verir:
Bir insanın yanında kalması her zaman sana bağlı olduğunu göstermez.
Belki başka seçeneği yoktur.
Gerçek bağlılık bazen seçenek ortaya çıktığında anlaşılır.
Bir insan:
daha fazla para teklif edildiğinde,
risk başladığında,
güç dengesi değiştiğinde,
çıkar sona erdiğinde
ne yapıyor?
İşte sözün gerçeği bazen burada ortaya çıkar.
Ancak ayeti kullanarak herkesi şüpheyle izlemek de yanlış olur.
Çünkü Tevbe 57’de Allah belirli kişilerin iç dünyasını açıklamaktadır.
Biz insanların kalplerini okuyamayız.
Bu nedenle ayetin en sağlıklı kullanımı:
başkalarına “Sen sahtekârsın.” demekten önce kendi bağlılığımızı sorgulamaktır.
Ben gerçekten inandığım için mi buradayım?
Gerçekten sevdiğim için mi yanındayım?
Gerçekten doğru bulduğum için mi destekliyorum?
Yoksa daha güvenli, daha kârlı veya daha rahat bir kapı açıldığında hızla oraya koşmaya hazır mıyım?
Çünkü insanın gerçek yönü bazen gidecek bir yeri olmadığında değil, bütün kapılar açık olduğunda yaptığı seçimde belli olur.
Tevbe 57 bize belki de şu soruyu yöneltmektedir:
Bir insana, değere veya topluluğa bağlı olduğumuzu söylerken gerçekten özgürce onu mu seçiyoruz, yoksa daha güvenli bir sığınak bulamadığımız için orada kalıp ilk açık kapıda koşarak gitmeye mi hazırlanıyoruz?
