Tevbe Suresi 53. Ayette “İster Gönüllü İster İsteksiz Olarak Harcayın, Sizden Asla Kabul Edilmeyecektir; Çünkü Siz Yoldan Çıkmış Bir Topluluksunuz” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Tevbe Suresi 53. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“De ki: İster gönüllü olarak harcayın, ister istemeyerek; sizden asla kabul edilmeyecektir. Çünkü siz yoldan çıkmış bir topluluk oldunuz.”
Bu ayet, Tebük Seferi bağlamında anlatılan münafık karakterin başka bir yönünü ortaya koymaktadır.
Önceki ayetlerde onların:
sefere katılmaktan kaçtıkları,
mazeret ürettikleri,
müminlerin başına kötü bir şey gelmesini bekledikleri
ve içten bir bağlılık taşımadıkları
anlatılmıştı.
Şimdi ise onların maddi katkılarının neden Allah katında değer kazanmadığı açıklanmaktadır.
“İster Gönüllü İster İsteksiz Harcayın” Ne Demektir
Ayet iki farklı harcama biçimini yan yana getirir:isteyerek vermek
ve
istemeden vermek.
İlk bakışta insan şöyle düşünebilir:
“İsteyerek verirse neden kabul edilmesin?”
Fakat burada mesele yalnızca harcamanın dış görünüşü değildir.
Bir kişi görünürde gönüllü biçimde para verebilir ama bunu:
gösteriş,
çıkar,
siyasi hesap,
toplumsal baskı
veya kendisini iyi göstermek
için yapabilir.
Bu yüzden dışarıdaki gönüllülük, içerideki samimiyetle aynı şey olmayabilir.
Ayetteki “Harcama” Ne Tür Bir Harcamadır
Buradaki ifade özellikle Allah yolunda yapılan maddi katkılarla ilişkilidir.Tebük gibi büyük bir sefer:
yiyecek,
binek,
silah,
lojistik,
maddi destek
ve çeşitli kaynaklar
gerektiriyordu.
Bazı insanlar sefere bedenleriyle katılmasalar bile maddi katkı sunabiliyorlardı.
Fakat Kur’an burada şunu hatırlatır:
Allah katındaki kabul yalnızca miktara bağlı değildir.
Bir İnsan Çok Para Verdiği Hâlde Sevap Kazanmayabilir mi
Evet, ayetin temel mesajlarından biri budur.İslam’da bir davranışın değeri:
ne yapıldığı
kadar
neden yapıldığıyla
da ilgilidir.
Bir kişi büyük miktarda para verebilir.
Ama amacı:
insanların övgüsünü kazanmak,
itibar oluşturmak,
çıkar sağlamak
veya gerçek inançsızlığını örtmek
ise Allah katındaki değerlendirme farklı olabilir.
Büyük miktar, büyük samimiyet anlamına gelmez.
Peki Bir Münafığın Verdiği Para Topluma Fayda Sağlamaz mı
Sağlayabilir.Bu çok önemli bir ayrımdır.
Bir kişi samimiyetsiz bir niyetle para verir.
O para:
bir yoksulun ihtiyacını karşılayabilir,
bir toplumsal hizmete katkı sağlayabilir,
somut bir fayda üretebilir.
Dolayısıyla dünyevi fayda ile Allah katındaki manevi kabul aynı şey değildir.
Bir davranış toplum açısından faydalı olabilir ama failinin niyeti nedeniyle ona ahiret sevabı kazandırmayabilir.
“Kabul Edilmemek” Ne Anlama Gelir
Buradaki kabul:Allah katında ibadet ve sevap olarak kabul edilme
anlamıyla ilgilidir.
Yani yapılan harcama fiziksel olarak yok olmuyor.
Para gerçekten verilebilir.
İnsanlar gerçekten faydalanabilir.
Ama Allah katında bu davranış:
samimi ibadet,
itaat
veya makbul bir infak
olarak değerlendirilmez.
Bu ayrım çok önemlidir:
Gerçekleşen davranış başka, Allah katında kabul edilen ibadet başka olabilir.
Allah Neden Böyle Bir Harcamayı Kabul Etmiyor
Ayet sebebini açıkça söyler:“Çünkü siz fâsık bir topluluk oldunuz.”
Buradaki problem tek bir bağışın teknik biçimi değildir.
Daha derin bir ahlaki ve inanç problemi vardır.
Bu kişiler:
Allah’a samimi biçimde bağlı değiller,
Peygamber’in çağrısından kaçıyorlar,
yalan mazeret üretiyorlar,
müminlerin zararına seviniyorlar
ve ibadeti içten bir teslimiyetle gerçekleştirmiyorlar.
Dolayısıyla sorun birkaç lira eksik vermek değil, temel yönelişin bozulmuş olmasıdır.
“Fâsık” Ne Demektir
“Fısk” kelimesi genel olarak:itaatin sınırından çıkmak, yoldan sapmak ve Allah’ın emrine bilinçli biçimde karşı gelmek
anlamlarında kullanılır.
Her hata yapan insana aynı ağırlıkta “fâsık” etiketi yapıştırmak doğru değildir.
Çünkü insanlar:
hata yapabilir,
pişman olabilir,
tövbe edebilir.
Buradaki kişiler ise tekrarlayan bir samimiyetsizlik ve itaatsizlik tablosu içinde anlatılmaktadır.
Fısk burada süreklilik kazanan bir yönelişi ifade eder.
İyilik Yapmak İçin İman Şart mıdır
Bu sorunun iki farklı boyutu vardır.Birincisi:
Bir davranış dünyada gerçekten iyi ve faydalı olabilir mi?
Evet.
İnancı farklı olan veya hiç inanmayan bir insan da:
yardım edebilir,
hayat kurtarabilir,
adaletli davranabilir,
bilime katkı sağlayabilir,
yoksulu doyurabilir.
Bunların dünyadaki gerçek faydasını inkâr etmek doğru değildir.
İkinci soru ise:
Bu davranış Allah katında ibadet ve ahiret sevabı olarak nasıl değerlendirilir?
Bu, iman ve niyetle ilgili teolojik bir meseledir.
Tevbe 53 özellikle münafıkların ibadet niyetiyle sundukları harcamanın kabulünü konuşmaktadır.
Ayet “Müslüman Olmayanın Yaptığı Her İyilik Değersizdir” mi Diyor
Hayır, ayeti bu kadar geniş biçimde kullanmak doğru değildir.Burada belirli bir tarihsel bağlam ve belirli bir grup vardır:
Müslüman toplumun içinde görünmesine rağmen iman ve bağlılık konusunda samimiyetsiz davranan münafıklar.
Bir doktorun hayat kurtarması gerçektir.
Bir insanın aç bir çocuğu doyurması gerçektir.
Bir bilim insanının insanlığa katkısı gerçektir.
Tevbe 53 bunların toplumsal değerini reddeden bir ayet değildir.
Ayetin ana meselesi Allah katında ibadetin kabulü ve niyetin samimiyetidir.
İsteksiz Yapılan Her İbadet Kabul Edilmez mi
Hayır.İnsan her ibadeti her zaman aynı duygusal coşkuyla yapamaz.
Bazen:
yorulur,
canı istemez,
uykusu gelir,
zihni dağılır.
Ama buna rağmen:
“Allah emrettiği için yapacağım.”
diyebilir.
Bu durumda nefis istemese bile insanın iradesi Allah’a yönelmiş olabilir.
Tevbe 53’teki isteksizlik bundan farklıdır.
Burada insanın temel yönelişinde iman ve samimiyet problemi vardır.
Yani:
“Canım istemiyor ama görevimi yapacağım.”
ile
“Buna inanmıyorum, fakat görüntüyü korumak için yapacağım.”
aynı şey değildir.
Zorlanarak Yapılan İyilik Değerli Olabilir mi
Elbette.Hatta bazen insanın zorlandığı hâlde doğruyu seçmesi büyük bir ahlaki değer taşıyabilir.
Bir kişi parasını vermek istemeyebilir ama:
“Bu insanın hakkı var.”
diyerek nefsine rağmen verir.
Bu samimiyetsizlik değildir.
Tam tersine iradenin nefsin isteğini aşmasıdır.
Bu yüzden ayette geçen “istemeyerek” ifadesini:
“İçinden hiçbir coşku gelmeyen bütün ibadetler geçersizdir.”
şeklinde anlamamak gerekir.
Niyet Neden İslam’da Bu Kadar Önemlidir
Çünkü aynı dış hareket farklı niyetlerle yapılabilir.İki kişi aynı miktarda para verir.
Birincisi:
Allah rızası ve ihtiyaç sahibine yardım için verir.
İkincisi:
fotoğraf çektirmek,
alkış almak
veya insanları etkilemek
için verir.
Dışarıdan hareket aynı olabilir.
Ama ahlaki anlamı aynı değildir.
Niyet, davranışın görünmeyen yönüdür.
Bu yüzden İslam ahlakında insan yalnızca ne yaptığına değil, neden yaptığına da bakar.
Gösteriş İçin Yapılan Hayır Tamamen Boşa mı Gider
Manevi kabul açısından gösteriş ciddi bir problemdir.Fakat dünyevi sonuç açısından yardım yine fayda sağlayabilir.
Örneğin bir kişi yalnızca reklam için bir okul yaptırmış olsun.
Çocuklar o okulda okuyabilir.
Bu gerçek bir toplumsal faydadır.
Fakat kişinin:
“Ben bunu sırf Allah rızası için yaptım.”
iddiası doğru olmayabilir.
Kur’an’ın burada öğrettiği önemli ayrım şudur:
Bir eylemin sonucu ile failin manevi kazancı aynı şey değildir.
İnsan Kendi İbadetinin Kabul Edildiğini Kesin Olarak Bilebilir mi
Hayır.İnsan:
namaz kılar,
sadaka verir,
oruç tutar,
yardım eder.
Ama:
“Allah bunu kesin kabul etti.”
diye kendi adına mutlak hüküm veremez.
Müminin tavrı:
iyiliği yapmak,
samimiyetini korumaya çalışmak
ve Allah’ın kabulünü ummaktır.
Bu nedenle ibadet sonrası sadece:
“Yaptım.”
değil,
“Rabbim kabul etsin.”
denilir.
Çünkü yapılmış olmak ile kabul edilmiş olmak aynı şey değildir.
Bir İyiliği İnsanlar Görsün Diye Yapmak Her Zaman Riyâ mıdır
Her görünür iyilik riyâ değildir.Bazen yardımın açık yapılması:
başkalarını teşvik etmek,
şeffaflık sağlamak,
kampanyaya güven oluşturmak
veya toplumsal farkındalık yaratmak
için gerekli olabilir.
Asıl mesele niyettir.
İnsan kendi kalbine şu soruyu sorabilir:
Kimse görmeyecek olsaydı yine yapar mıydım?
Bu soru niyetimizi anlamada güçlü bir ölçü olabilir.
Ama başkalarının niyetini kesin olarak yargılamak doğru değildir.
Tevbe 52 ile Tevbe 53 Nasıl Birbirini Tamamlıyor
Tevbe 52’de müminlerin:zafer veya şehitlik
şeklinde iki güzel sonuçtan birini beklediği anlatılmıştı.
Tevbe 53 ise samimiyetsiz kişilere döner ve onların maddi katkılarının kabul edilmeyeceğini bildirir.
Böylece çok önemli bir karşıtlık ortaya çıkar:
Bir tarafta imanla yapılan fedakârlık vardır.
Diğer tarafta ise dışarıdan fedakârlık gibi görünen ama içinde samimiyet bulunmayan katkı vardır.
Kur’an böylece fedakârlığın sadece miktarını değil, ahlaki kaynağını da sorgular.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Bugün iyilik de görünür hâle geldi.Bağışlar paylaşılabiliyor.
Sosyal medyada yardım videoları yayınlanabiliyor.
İnsanlar ne kadar verdiklerini gösterebiliyor.
Bütün bunların tamamının kötü olduğunu söylemek doğru değildir.
Ama Tevbe 53 bize çok önemli bir iç soru bırakır:
İnsanlar bilmeseydi yine yapar mıydım?
Eğer cevap:
“Evet.”
ise bu samimiyet açısından güzel bir işaret olabilir.
Ama bütün motivasyon:
alkış,
beğeni,
imaj
ve çıkar
ise insanın niyetini yeniden düşünmesi gerekir.
Sonuç: Tevbe Suresi 53. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Tevbe Suresi 53. ayet, iyiliğin yalnızca dış görünüşle değerlendirilmediğini çok güçlü biçimde anlatmaktadır.Ayet:
“İster gönüllü ister istemeyerek harcayın, sizden kabul edilmeyecektir.”
der.
İlk bakışta insan:
“Para verilmişse neden kabul edilmesin?”
diye düşünebilir.
Fakat Kur’an burada paranın miktarını değil, parayı veren insanın Allah ile ilişkisindeki samimiyeti sorgular.
Çünkü ibadet sadece hareket değildir.
İbadet:
niyet,
iman,
teslimiyet
ve yöneliş
taşır.
Bir insan milyonlar verebilir.
Ama sırf:
alkış,
çıkar,
güç
veya görüntü
için veriyorsa yaptığı işin manevi anlamı değişir.
Buna karşılık çok az imkânı olan başka biri küçük bir şey verebilir.
Ama içinde büyük bir samimiyet taşıyabilir.
Bu nedenle Allah katındaki ölçü yalnızca:
“Ne kadar verdin?”
değildir.
Aynı zamanda:
“Neden verdin?”
sorusudur.
Fakat bu ayeti yanlış kullanıp:
“İnancı farklı olan insanların yaptığı bütün iyilikler değersizdir.”
demek de doğru değildir.
İnsanlara yapılan gerçek yardımın dünyevi değeri vardır.
Bir insanı doyurmak gerçekten onu doyurur.
Bir hayatı kurtarmak gerçekten hayat kurtarmaktır.
Tevbe 53’ün özel konusu, münafıkların Allah yolunda ibadet görüntüsü taşıyan harcamalarının ilahî kabulüdür.
Ayet ayrıca önemli bir gerçeği daha hatırlatır:
İstememek ile samimiyetsizlik aynı değildir.
İnsan bazen iyiliği yapmakta zorlanabilir.
Nefsi istemeyebilir.
Ama yine de doğru olduğu için yapabilir.
Bu değerli olabilir.
Asıl problem, insanın Allah’a teslim olmadığı hâlde dışarıdan teslim olmuş gibi görünmeye çalışmasıdır.
Ve belki de bu ayetin bugünkü insan için en güçlü mesajı şudur:
İyiliğin fotoğrafından önce niyetine bak.
Çünkü insanlar:
ne kadar verdiğini,
hangi kampanyaya katıldığını,
ne yaptığını
görebilir.
Ama Allah:
neden yaptığını da bilir.
Tevbe 53 bize belki de şu soruyu yöneltmektedir:
Yaptığımız iyiliklerin hiç kimse tarafından görülmeyeceğini, adımızın yazılmayacağını, alkışlanmayacağımızı ve karşılığında hiçbir dünya menfaati elde etmeyeceğimizi bilsek, aynı iyiliği yine de yapar mıydık?
