Tevbe Suresi 50. Ayette “Sana Bir İyilik Dokunsa Bu Onları Üzer; Başına Bir Musibet Gelse ‘Biz Önceden Tedbirimizi Almıştık’ Der ve Sevinerek Dönüp Giderler” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Tevbe Suresi 50. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Sana bir iyilik dokunsa bu onları üzer. Başına bir musibet gelse, ‘Biz önceden tedbirimizi almıştık’ derler ve sevinerek dönüp giderler.”
Bu ayet, Tebük Seferi bağlamında anlatılan münafık karakterin iç dünyasını daha açık biçimde ortaya koymaktadır.
Önceki ayetlerde onların:
mazeret ürettikleri,
sefere katılmaktan kaçındıkları,
fitne aradıkları
ve işleri karıştırmaya çalıştıkları
anlatılmıştı.
Tevbe 50 ise şimdi çok daha derin bir ölçüye geçer:
Başkalarının başına gelen iyilik ve kötülük karşısında kalpleri ne hissediyor?
“Sana Bir İyilik Dokunsa Bu Onları Üzer” Ne Demektir
Buradaki “hasene” kelimesi bağlama göre:başarı, zafer, güvenlik, kazanç veya sevindirici bir gelişme
anlamına gelebilir.
Hz. Muhammed’in ve müminlerin başarılı olması, samimiyetsiz kişileri sevindirmemektedir.
Tam tersine bu başarı onları rahatsız etmektedir.
Bu son derece önemli bir karakter göstergesidir.
Bir kişi dışarıdan:
“Ben sizinleyim.”
diyebilir.
Ama sen başarılı olduğunda içinde rahatsızlık hissediyorsa, söz ile kalp arasında ciddi bir ayrılık olabilir.
Başkasının İyiliğine Üzülmek Neden Tehlikelidir
Çünkü bu duygu çoğu zaman:haset, rekabet, gizli düşmanlık veya çıkar çatışması
ile ilgilidir.
İnsan kendisine zarar verilmediği hâlde başkasının başarısından rahatsız olabilir.
Şöyle düşünebilir:
“Niye o kazandı?”
“Niye onu seviyorlar?”
“Niye onun işi iyi gidiyor?”
Bu noktada sorun başkasının başarısı değil, insanın kendi içindeki kıyaslama ve huzursuzluktur.
Başkasının ışığı, senin ışığını azaltmaz.
Bu Ayette Haset mi Anlatılıyor
Ayet doğrudan “haset” kelimesini kullanmaz.Fakat başkasına gelen iyilikten rahatsız olma hali hasetle çok yakından ilişkilidir.
Haset, çoğu zaman insanın sadece kendisinin nimet istemesi değil, diğer kişinin nimetinden rahatsız olmasıdır.
Hatta daha ağır hâlinde:
“Keşke onda olmasa.”
duygusuna dönüşebilir.
Tevbe 50’de anlatılan psikoloji de buna oldukça yakındır.
“Başına Bir Musibet Gelse Sevinirler” Ne Anlama Gelir
Bu, ayetin en sert ahlaki görüntülerinden biridir.Bir insanın:
yenilgisi,
zararı,
sıkıntısı
veya başına gelen kötü bir olay
başkasını sevindiriyorsa burada sıradan rekabetin ötesine geçen bir durum vardır.
Çünkü sağlıklı insan, rakibi bile olsa gereksiz acıya sevinmemelidir.
Kur’an burada başkasının felaketinden haz duyan kalbi eleştirmektedir.
Bir Rakibin Başarısızlığına Sevinmek Her Zaman Yanlış mıdır
Burada önemli bir ayrım gerekir.Bir zalimin zulmünün sona ermesine sevinmek başka şeydir.
Bir saldırganın durdurulmasına sevinmek başka şeydir.
Bir insanın sırf acı çektiği için sevinmek ise başka bir şeydir.
Tevbe 50’nin bağlamında, Hz. Muhammed’in ve müminlerin başına gelebilecek zarardan içtenlikle memnun olan bir samimiyetsizlik vardır.
Yani mesele adaletin gerçekleşmesine sevinmek değil, insanın başına gelen kötülüğün kendisinden keyif almaktır.
“Biz Önceden Tedbirimizi Almıştık” Ne Demektir
Bu kişiler sefere katılmamışlardı.Eğer seferde kötü bir gelişme yaşansaydı:
“Biz zaten başımıza böyle bir şey gelebileceğini öngörmüştük.”
diyebilirlerdi.
Yani kendi geri duruşlarını sonradan bilgelik gibi sunuyorlardı.
Bu çok tanıdık bir insan davranışıdır.
Bir şey kötü sonuçlandığında:
“Ben zaten demiştim.”
demek kolaydır.
Fakat olay gerçekleşmeden önce ne kadar bilgiye sahip olunduğu başka bir meseledir.
“Ben Zaten Demiştim” Tavrı Neden Problemli Olabilir
Çünkü insan sonucu gördükten sonra geçmişi kendisine avantaj sağlayacak biçimde yeniden yorumlayabilir.Bir risk gerçekleşir.
Sonra kişi:
“Bunun olacağı belliydi.”
der.
Oysa gerçekten belli olmayabilir.
Bu, bugün psikolojide “sonradan biliyormuş gibi görme” eğilimiyle de ilişkilendirilebilecek bir davranıştır.
Kur’an’ın burada eleştirdiği daha ahlaki boyuttur:
Başkasının başına gelen kötü sonucu kendi korkaklığının doğrulanması gibi kullanmak.
Tedbir Almak Yanlış mıdır
Hayır.Tam tersine tedbir çok önemlidir.
Tevbe Suresi boyunca da:
hazırlık,
plan,
sorumluluk
ve gerçekçi davranmak
önemsenmiştir.
Sorun tedbir almak değildir.
Sorun:
sorumluluktan kaçmayı tedbir diye sunmak
ve ardından başkasının başına kötü bir şey geldiğinde:
“Gördünüz mü, ben haklıydım.”
diye sevinmektir.
Tedbir ile korkaklık aynı şey değildir.
Tevekkül ile Tedbir Arasında Nasıl Bir Denge Vardır
İslam’da sağlıklı yaklaşım şudur:Tedbirini al, sonra sonucu Allah’a bırak.
İnsan:
risk değerlendirir,
hazırlık yapar,
gereksiz tehlikeden kaçınır.
Ama hiçbir risk kalmayana kadar sorumluluğu ertelemez.
Çünkü hayatta sıfır risk diye bir şey çoğu zaman yoktur.
Tevbe 50’deki kişiler ise tedbiri sorumluluktan kopuşun bahanesine dönüştürmektedir.
Başkasının Kötü Gününe Sevinmek İnsanın Kendi Kalbine Ne Yapar
Bu duygu ilk anda kişiye tatmin verebilir.Fakat uzun vadede insanın iç dünyasını bozar.
Çünkü insan sürekli:
kim düştü,
kim kaybetti,
kim başarısız oldu
diye bakmaya başlar.
Bu durumda kendi hayatını geliştirmek yerine başkasının kaybından beslenen bir psikoloji oluşur.
Bu ise huzur üretmez.
Haset ve gizli düşmanlık, önce onu taşıyan insanı yorar.
Gerçek Dost Başarımıza Nasıl Tepki Verir
Gerçek dost:senin iyiliğine gerçekten sevinebilir.
Başarının kendisinden bir şey eksiltmediğini bilir.
Sana:
“Tebrik ederim.”
dediğinde bunu sadece nezaketen değil, içtenlikle söyleyebilir.
Elbette insan bazen kendi hayatındaki eksiklikler nedeniyle başkasının başarısına bakıp hüzün hissedebilir.
Bu insani olabilir.
Fakat sağlıklı kişi bu duyguyu:
“Onun kaybetmesini istiyorum.”
noktasına dönüştürmez.
Gerçek Dost Zor Günümüzde Nasıl Belli Olur
Çoğu insan dostluğu yalnızca zor günle ölçer.Bu önemlidir.
Kim hastayken yanında?
Kim parasızken yanında?
Kim başarısız olduğunda seni küçümsemiyor?
Ama dostluğun başka bir sınavı daha vardır:
Sen başarılı olduğunda kim gerçekten seviniyor?
Bazı insanlar sen kötü durumdayken sana destek verir.
Ama sen yükseldiğinde rahatsız olabilir.
Bu nedenle dostluk hem acıyı paylaşmak hem sevinci taşıyabilmek demektir.
Ayet Bize İnsanların İçini Okumayı mı Öğretiyor
Hayır.Bu ayette belirli kişilerin iç durumu Allah tarafından vahiy ile bildirilmektedir.
Bizim böyle bir bilgimiz yoktur.
Bir insanın:
“Bana gülümsedi ama kesin beni kıskanıyor.”
diye herkes hakkında şüphe üretmesi doğru değildir.
İnsanların kalbini kesin olarak bilemeyiz.
Ancak tekrarlanan davranışlara bakabiliriz.
Sürekli başarını küçümsüyor,
kötü haberinde neşeleniyor,
iyi haberinde rahatsız oluyorsa
ilişki hakkında düşünmek gerekebilir.
Ama yine de nihai kalp hükmü Allah’a aittir.
Birinin Başarısını Küçümsemek de Bu Psikolojinin Parçası Olabilir mi
Evet.İnsan hasedini açıkça:
“Onun başarısından nefret ediyorum.”
diye ifade etmeyebilir.
Bunun yerine:
“Şanslıydı.”
“Zaten kolaydı.”
“Herkes yapardı.”
“O kadar da büyük bir şey değil.”
diyebilir.
Bazen bu değerlendirmeler gerçek olabilir.
Ama bazen de insan başkasının başarısını kabul etmekte zorlandığı için başarıyı küçülterek kendi iç huzursuzluğunu azaltmaya çalışır.
Kendi kalbimizi bu açıdan sorgulamak çok değerlidir.
Tevbe 49 ile Tevbe 50 Nasıl Birbirini Tamamlıyor
Tevbe 49’da bazı kişiler:“Beni fitneye düşürme.”
diyerek sefere katılmama bahanesi üretmişlerdi.
Tevbe 50’de ise onların geri plandaki tavrı daha açık görünür.
Hz. Muhammed’in başına iyi bir şey gelirse rahatsız oluyorlar.
Kötü bir şey gelirse:
“Biz önceden tedbirimizi almıştık.”
diyerek seviniyorlar.
Yani bir önceki ayetteki güzel mazeretin arkasında çok daha farklı bir kalp yönelimi ortaya çıkmaktadır.
Bu Ayet Bize Başarısızlık Sonrası Konuşmak Hakkında Ne Öğretiyor
Bir olay kötü sonuçlandığında insan hemen:“Ben zaten biliyordum.”
dememelidir.
Daha sağlıklı olan şunları sormaktır:
Ne yanlış gitti?
O günkü bilgilerle karar makul müydü?
Hangi ders çıkarılabilir?
Bir sonraki sefer ne değiştirilebilir?
Çünkü amaç haklı çıkmak değil, gerçeği anlamak olmalıdır.
Başkasının başarısızlığı bizim egomuzu besleyen bir sahneye dönüşmemelidir.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Sosyal medya çağında insanlar birbirlerinin hayatlarını sürekli görüyor.Birinin:
işi büyüyor,
ev alıyor,
seyahate çıkıyor,
başarı kazanıyor,
takdir görüyor.
Bunu gören kişi kendi hayatıyla karşılaştırma yapabilir.
Ve fark etmeden:
“Keşke o kadar iyi gitmese.”
duygusuna sürüklenebilir.
Tevbe 50 insanın dışarıdaki kişiden önce kendi kalbine bakmasını ister.
Başkasının nimetini azaltmak istemek yerine, kendi hayatını güzelleştirmek daha sağlıklı bir yoldur.
Sonuç: Tevbe Suresi 50. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Tevbe Suresi 50. ayet, insan karakterinin çok ince ama çok önemli bir yönünü açığa çıkarmaktadır:Başkalarının iyiliği ve kötülüğü karşısındaki gerçek duygumuz.
Ayet bazı samimiyetsiz kişiler için:
“Sana bir iyilik dokunsa onları üzer.”
der.
Bu tek cümle bile çok şey anlatır.
Çünkü insan dışarıdan:
dost,
destekçi,
aynı topluluğun üyesi
gibi görünebilir.
Ama başkasının başarısından rahatsız oluyorsa içinde başka bir hesap olabilir.
Sonra ayet tam tersini söyler:
Başına bir musibet geldiğinde:
“Biz zaten tedbirimizi almıştık.”
diyerek sevinirler.
Burada iki problem birleşmektedir:
Başkasının acısından sevinmek...
Ve
sonucu gördükten sonra kendi kaçışını bilgelik gibi sunmak...
Bu ayet tedbiri eleştirmez.
İslam insanın akıllıca davranmasını ister.
Ama sorumluluktan kaçıp sonra:
“Ben daha akıllıydım.”
diye başkasının zararına sevinmek, tedbir değildir.
Bu daha çok kibir ve gizli düşmanlığın birleşimidir.
Ayet bize dostluk hakkında da güçlü bir ölçü verir.
Gerçek dost sadece sen ağladığında yanında olan değildir.
Sen güldüğünde de içtenlikle sevinebilen kişidir.
Aynı şekilde kendi kalbimizi de ölçebiliriz.
Bir dostumuz başarı kazandığında ilk duygumuz ne?
Sevinç mi?
Kıyaslama mı?
Rahatsızlık mı?
Başına kötü bir şey geldiğinde:
“Geçmiş olsun.”
mu diyoruz?
Yoksa içimizden:
“İyi oldu.”
mu geçiyor?
Bu sorular insanın başkalarını yargılaması için değil, kendi kalbini temizlemesi için sorulmalıdır.
Ve belki de Tevbe 50’nin en evrensel dersi şudur:
İnsanın gerçek niyeti, bazen başkasının başına gelen olay karşısındaki ilk iç tepkisinde görünür.
Tevbe 50 bize belki de şu soruyu yöneltmektedir:
Sevdiğimizi ve desteklediğimizi söylediğimiz insanların başarısı bizi gerçekten mutlu ediyor mu, yoksa onların yükselmesi bizi küçültüyormuş gibi hissedip gizlice düşmelerini bekleyecek kadar kıyaslamanın esiri mi oluyoruz?
