Tevbe Suresi 34. Ayette “Hahamlardan ve Rahiplerden Birçoğu İnsanların Mallarını Haksız Yollarla Yerler ve Allah’ın Yolundan Alıkoyarlar; Altın ve Gümüşü Biriktirip Allah Yolunda Harcamayanları Acı Bir Azapla Müjdele” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Tevbe Suresi 34. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Ey iman edenler! Hahamlardan ve rahiplerden birçoğu insanların mallarını haksız yollarla yerler ve onları Allah’ın yolundan alıkoyarlar. Altın ve gümüşü biriktirip de Allah yolunda harcamayanları ise acı bir azapla müjdele.”
Bu ayet iki büyük tehlikeyi yan yana getirmektedir:
Dinin maddi çıkar için kullanılması...
Ve
servetin insanı bencilleştirecek biçimde yığılması...
Bir tarafta dini otoritesini kullanarak başkalarının malını haksız biçimde alan kişiler vardır.
Diğer tarafta ise servetini toplumdaki sorumluluklarından kopararak yalnızca biriktiren insanlar bulunmaktadır.
Ayette Neden “Hahamlardan ve Rahiplerden Birçoğu” Deniliyor
Buradaki “birçoğu” kelimesi son derece önemlidir.Kur’an:
“Bütün hahamlar ve bütün rahipler böyledir.”
dememektedir.
Eleştiri belirli davranışları sergileyen çok sayıdaki dini otoriteye yöneltilmiştir.
Bu ayrımı kaybetmek doğru değildir.
Çünkü herhangi bir dini topluluğun içinde:
dürüst insanlar,
samimi din adamları,
çıkarcı kişiler
ve kötü niyetli kişiler
bulunabilir.
Ayetin hedefi kimlik değil, davranıştır.
“Hahamlar” ve “Rahipler” Kimlerdir
Ayette geçen “ahbâr” kelimesi Yahudi dini bilginleriyle ilişkilendirilir.“Ruhbân” ise Hristiyan dini hayatındaki rahip ve ruhban sınıfını ifade eder.
Bu kişiler toplumlarında dini bilgi ve otorite sahibi insanlardı.
İnsanlar onlara:
dinlerini öğrenmek,
dini hükümleri sormak,
manevi rehberlik almak
ve kutsal metinleri anlamak
için başvurabiliyordu.
Böyle bir otorite çok değerli olabilir.
Ama aynı zamanda kötüye kullanılırsa büyük bir sömürü aracına dönüşebilir.
“İnsanların Mallarını Haksız Yollarla Yerler” Ne Demektir
Kur’an’da “malı yemek” ifadesi her zaman kelimenin gerçek anlamında yemek değildir.Bir kişinin malını:
haksız biçimde almak,
zimmete geçirmek,
dolandırmak,
rüşvetle elde etmek
veya meşru olmayan yollarla sahiplenmek
anlamına gelebilir.
Buradaki temel kavram “bâtıl”dır.
Yani haklı bir karşılığı ve meşru temeli bulunmayan kazanç.
Din adına alınan her para haksız değildir.
Fakat dini otoritenin insanları kandırmak için kullanılması ağır bir haksızlıktır.
Din Adamının Geçimini Dinden Sağlaması Otomatik Olarak Yanlış mıdır
Hayır.Bir din görevlisinin:
maaş alması,
öğretmenlik yapması,
kitap yazması,
dini hizmet karşılığında geçimini sağlaması
tek başına bu ayetin kapsamına girmez.
Sorun para kazanılması değildir.
Sorun:
insanların inancının sömürülmesi,
korkularının paraya çevrilmesi,
dini hükümlerin çıkar karşılığında değiştirilmesi
veya kutsal otoritenin kişisel zenginleşme aracı yapılmasıdır.
Kazanç ile sömürü birbirinden ayrılmalıdır.
Din Nasıl Para Kazanma Aracına Dönüştürülebilir
İnsanların manevi duyguları çok güçlüdür.Bir kişi dini otoriteye güvenerek:
parasını verebilir,
malını bağışlayabilir,
vasiyet bırakabilir
veya yardım yapabilir.
Eğer dini otorite:
“Bana bunu verirsen günahın kesin affedilir.”
“Şu kadar para verirsen cennetin garanti.”
“Allah adına bana malını vermek zorundasın.”
gibi dayanağı olmayan iddialarla insanları sömürüyorsa ayetin eleştirdiği zihniyete çok yaklaşılmış olur.
Dini güven, maddi manipülasyon aracına çevrilmemelidir.
Bu Ayet Sadece Yahudi ve Hristiyan Din Adamlarını mı Eleştiriyor
Doğrudan tarihsel muhataplar arasında Yahudi ve Hristiyan dini otoriteleri bulunmaktadır.Fakat ayetin ahlaki uyarısı Müslüman için de son derece açıktır.
Müslüman bir:
imam,
hoca,
şeyh,
tarikat lideri,
dini vakıf yöneticisi
veya başka bir dinî kanaat önderi
de insanların dini güvenini maddi çıkar için kullanabilir.
Müslüman:
“Bu ayet başkalarını anlatıyor.”
deyip kendi toplumundaki dini sömürüyü görmezden gelmemelidir.
“Allah’ın Yolundan Alıkoyarlar” Ne Anlama Gelir
Dini otoritenin yanlış davranışının zararı yalnızca parasal değildir.Bir insan dini temsil eden bir kişinin:
dolandırıcılığını,
ikiyüzlülüğünü,
lüks düşkünlüğünü
veya adaletsizliğini
gördüğünde dinden de uzaklaşabilir.
Şöyle düşünebilir:
“Eğer din buysa ben istemiyorum.”
Böylece kötü temsil insanların Allah’ın yoluna karşı soğumasına sebep olabilir.
Bu nedenle dini otoritenin ahlaki sorumluluğu daha büyüktür.
Bir Din Adamının Hatası Dinin Yanlış Olduğunu Gösterir mi
Hayır.Bir doktor hata yaptığında tıp bütünüyle yanlış olmaz.
Bir hâkim rüşvet aldığında adalet fikri değersizleşmez.
Aynı şekilde bir din adamının yolsuzluğu da Allah’ın mesajının yanlış olduğunu kanıtlamaz.
Fakat insanların bunu ayırması her zaman kolay olmayabilir.
Bu yüzden dini temsil eden kişinin davranışı çok önemlidir.
Kötü temsil, hakikatin önüne büyük bir perde koyabilir.
“Altın ve Gümüşü Biriktirenler” Kimlerdir
Ayetin ikinci kısmı artık yalnızca din adamlarından söz etmez.Genel bir servet problemine geçer.
Altın ve gümüş o dönemde:
para,
birikim,
servet
ve ekonomik güç
anlamına geliyordu.
Bu nedenle ifade bugünkü dünyada yalnızca fiziksel altın ve gümüşle sınırlı düşünülemez.
Para,
yatırım,
mal varlığı
ve biriktirilmiş ekonomik güç
de aynı ahlaki soruyu doğurabilir.
İslam Para Biriktirmeyi Tamamen Yasaklıyor mu
Hayır.Bu ayeti:
“İnsan hiç birikim yapamaz.”
şeklinde anlamak doğru değildir.
İnsan:
geleceği için para biriktirebilir,
ailesine güvence sağlayabilir,
ev alabilir,
yatırım yapabilir,
iş kurabilir
ve servet sahibi olabilir.
Kur’an’ın eleştirdiği şey servetin varlığı değil, servetin Allah’ın koyduğu mali sorumluluklardan koparılmasıdır.
Yani sorun:
Sahip olmak değil, paylaşılması gereken hakkı vermemektir.
“Kenz” Yani Yığılmış Servet Tam Olarak Nedir
Ayette kullanılan kavram “kenz”dir.Klasik tefsir ve fıkıh geleneğinde bunun kapsamı hakkında farklı açıklamalar bulunmaktadır.
Yaygın yorumlardan birine göre zekâtı ve gerekli mali hakları ödenmiş servet, sırf biriktirilmiş olması nedeniyle ayette kınanan “kenz” kapsamında görülmez.
Bazı erken dönem yorumcular ise servet biriktirilmesine karşı daha sert bir yaklaşım benimsemiştir.
Bu konuda özellikle sahabi Ebû Zer’in oldukça güçlü bir servet eleştirisiyle tanındığı aktarılır.
Dolayısıyla klasik gelenekte ayrıntılar konusunda farklı görüşler vardır.
Zekât Vermek Bu Ayet Açısından Neden Önemlidir
Çünkü İslam serveti yalnızca bireyin özel hakkı olarak görmez.Servetin içinde toplumdaki ihtiyaç sahiplerinin de belirli hakları bulunmaktadır.
Zekât bunun temel örneklerinden biridir.
İnsan:
çok büyük bir servete sahip olabilir.
Bu servetin zekâtını verir,
haklarını gözetir,
haram kazançtan uzak durur
ve malını sorumlu biçimde kullanırsa
zenginliği tek başına ahlaki bir suç değildir.
Kur’an zenginliği değil, sorumsuz zenginliği eleştirir.
Sadece Zekât Vermek Bütün Sosyal Sorumluluğu Bitirir mi
Her durumda bunu bu kadar basit söylemek doğru değildir.Zekât temel ve zorunlu mali ibadettir.
Ancak insanın:
ailesine bakması,
borçlarını ödemesi,
kul hakkını gözetmesi
ve ağır ihtiyaç durumlarında yardım etmesi
gibi başka sorumlulukları da olabilir.
Bir insan:
“Zekâtımı verdim, bundan sonra çevremde kim aç kalırsa kalsın beni ilgilendirmez.”
şeklinde tamamen duyarsız bir anlayışa sürüklenirse Kur’an’ın merhamet ve sosyal sorumluluk ruhundan uzaklaşabilir.
Zenginlik İslam’da Kötü Bir Şey midir
Hayır.Kur’an’da mal:
nimet,
imtihan
ve sorumluluk
olarak karşımıza çıkar.
Zengin insan çok büyük iyilikler yapabilir.
İş kurabilir.
İnsanlara istihdam sağlayabilir.
Yoksulu destekleyebilir.
Bilime ve eğitime yatırım yapabilir.
Ailesini koruyabilir.
Topluma fayda sağlayabilir.
Dolayısıyla mesele:
“Ne kadar paran var?”
sorusundan önce:
“Paran seni nasıl bir insana dönüştürüyor?”
sorusudur.
Neden Altın ve Gümüşe Bu Kadar Sert Bir Uyarı Yapılıyor
Çünkü servet insana güçlü bir güven duygusu verebilir.İnsan düşünmeye başlayabilir:
“Param varsa kimseye ihtiyacım yok.”
Servet arttıkça:
cimrilik,
kibir,
güç tutkusu
ve kaybetme korkusu
da artabilir.
Bir noktadan sonra insan paraya sahip olmaktan çıkar, para insana sahip olmaya başlar.
Kur’an servetin bu psikolojik gücüne karşı ciddi bir uyarıda bulunmaktadır.
“Allah Yolunda Harcamamak” Sadece Savaş İçin Para Vermemek midir
Hayır.“Allah yolunda” ifadesi bağlama göre farklı alanları kapsayabilir.
Tevbe Suresi’nin savaş bağlamı nedeniyle mücadele için maddi destek de bunun içindedir.
Fakat Kur’an’ın daha geniş mali öğretisinde:
yoksullar,
muhtaçlar,
yetimler,
yolcular,
toplumsal ihtiyaçlar
ve hayırlı işler
için harcamak da önemli bir yer tutar.
Allah yolunda harcamayı yalnızca savaş harcamasına indirgemek ayetin ahlaki alanını gereksiz biçimde daraltır.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Bugün altın ve gümüşün yerini çoğu zaman:banka hesapları,
şirket hisseleri,
gayrimenkuller,
yatırım fonları,
dijital varlıklar
ve başka sermaye biçimleri
almıştır.
Birikim yapmak yanlış değildir.
Ama servet büyürken insanın vicdanı küçülüyorsa sorun vardır.
Bir kişinin milyonları varken:
çalışanının hakkını vermemesi,
vergi kaçırması,
borcunu ödememesi,
insanları sömürmesi
ve dini kullanarak daha fazla para toplaması
ayet açısından çok ciddi ahlaki sorular doğurur.
Mesele servetin rakamı değil, servetin sorumluluğudur.
Sonuç: Tevbe Suresi 34. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Tevbe Suresi 34. ayet iki farklı görünen ama aslında birbirine çok yakın insan zaafını ele almaktadır:Dini kullanarak para kazanma hırsı...
Ve
Parayı biriktirirken sorumluluğu unutma hırsı...
İlk bölümde haham ve rahiplerden birçoğunun insanların mallarını haksız biçimde aldığı belirtilir.
“Birçoğu” kelimesini unutmamak gerekir.
Kur’an bütün Yahudi ve Hristiyan din adamlarını aynı şekilde suçlamamaktadır.
Eleştirinin hedefi belirli bir davranıştır:
İnancı sömürmek.
İnsanların Allah korkusunu kendi çıkarına kullanmak.
Dini otoriteyi zenginleşme aracına dönüştürmek.
Daha da kötüsü, bu davranış insanların dinden uzaklaşmasına sebep olabilir.
Bu yüzden ayet:
“Allah’ın yolundan alıkoyarlar.”
der.
Ardından konu servete geçer.
Altın ve gümüş...
Yani dönemin para ve zenginlik sembolleri...
Kur’an servet sahibi olmayı yasaklamaz.
Fakat servetin:
zekâtını,
insanların hakkını,
sosyal sorumluluğu
ve Allah yolunda harcamayı
unutturan bir yığına dönüşmesini ağır biçimde eleştirir.
Burada önemli bir denge vardır:
İslam fakirliği kutsallaştırmaz.
Zenginliği de kutsallaştırmaz.
Mesele insanın malıyla kurduğu ilişkidir.
Mal elinde olabilir.
Ama kalbini ele geçirmemelidir.
İnsan para biriktirebilir.
Ama başkasının hakkını biriktiremez.
Geleceğini güvenceye alabilir.
Ama bütün toplumun acısına:
“Beni ilgilendirmez.”
diyemez.
Daha da önemlisi, dini kullanarak kazanılan haksız servet iki kat tehlikelidir.
Çünkü orada yalnızca ekonomik sömürü yoktur.
Allah’ın adı da çıkar için kullanılmaktadır.
Tevbe 34 bize belki de şu soruyu yöneltmektedir:
Kazandığımız ve biriktirdiğimiz şeylere gerçekten biz mi sahibiz, yoksa onları kaybetme korkumuz yüzünden adaleti, paylaşmayı ve vicdanımızı terk etmeye başladığımız anda fark etmeden servetimiz mi bize sahip olmaya başlıyor?
