Nâziât Suresi 28. Ayette “Onun Boyunu Yükseltti Ve Ona Düzen Verdi” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Göğün Kusursuz Düzeni Nasıl Açıklanır 
Nâziât Suresi 28. Ayet Ne Söyler
Nâziât Suresi’nin 28. ayetinde:
“Rafe‘a semkehâ fe sevvâhâ.”
buyrulur.
Bu ifade genel olarak:
“Onun boyunu yükseltti ve ona düzen verdi.”
veya:
“Göğü yükseltti, sonra onu düzenledi.”
şeklinde anlamlandırılır.
Bir önceki ayette:
“Sizi yaratmak mı daha zordur, yoksa göğü yaratmak mı?”
diye sorulmuştu.
- ayette ise göğün yaratılışındaki yükseklik ve düzen üzerinde durulur.
“Semkehâ” Kelimesi Ne Anlama Gelir
Ayette geçen “semk” kelimesi:
yükseklik, boy, üst yapı
anlamları taşır.
Dolayısıyla:
“Rafe‘a semkehâ”
ifadesi göğün yüksekliğinin yükseltilmesi şeklinde anlaşılır.
Burada insanın üzerinde uzanan devasa gök düzenine dikkat çekilmektedir.
İnsan başını kaldırdığında kendisini aşan bir büyüklükle karşılaşır.
“Fe Sevvâhâ” Ne Anlama Gelir
“Sevvâ” kelimesi:
düzene koymak, uygun biçime getirmek, ölçülü ve uyumlu hâle getirmek
anlamlarını taşır.
Bu nedenle ayet sadece:
“Göğü yarattı.”
demekle yetinmez.
Aynı zamanda:
“Onu düzenledi.”
der.
Yani yaratılışla birlikte düzen fikri özellikle vurgulanır.
Göğün “Yükseltilmesi” Fiziksel Olarak Ne Anlama Gelir
Ayet modern astronominin teknik diliyle göğün fiziksel yapısını açıklamaz.
Buradaki anlatım insanın gözlemlediği dünyanın diliyle konuşur.
İnsan yukarı baktığında:
yeryüzünün üzerinde yükselen muazzam bir gök
görür.
Kur’an bu görünümü Allah’ın yaratıcı kudretine yönelten bir işaret olarak kullanır.
Dolayısıyla ayetin amacı kozmik mesafeleri ölçmek değil:
yaratılışın büyüklüğüne dikkat çekmektir.
Göğün Düzeni Nedir
İnsan gökyüzüne baktığında ilk bakışta düzensiz dağılmış sayısız yıldız görebilir.
Fakat evrende:
yörüngeler,
çekim ilişkileri,
dönüşler,
galaksiler,
yıldız sistemleri
gibi son derece karmaşık yapılar vardır.
Kur’an’ın “düzen verme” ifadesini modern bilimsel kavramlarla birebir eşitlemek doğru olmaz.
Ancak ayetin temel düşüncesi açıktır:
Kozmik varlık başıboş bir düzensizlik olarak sunulmaz.
Kusursuz Düzen Demek Evrende Hiç Kaos Yok Demek Midir
Hayır.
Evrende:
yıldız patlamaları,
çarpışmalar,
kara delikler,
gezegen oluşumları
gibi son derece güçlü ve yıkıcı süreçler bulunabilir.
Fakat fiziksel süreçlerin güçlü veya kaotik görünmesi onların tamamen kuralsız olduğu anlamına gelmez.
Modern bilim de doğadaki olayları belirli fiziksel yasalarla açıklamaya çalışır.
Kur’an’ın teolojik bakışında ise bu yasallık ve düzen:
yaratılışın ölçülü oluşuyla
ilişkilendirilir.
Ayet Bilimsel Bir Kozmoloji Anlatıyor Mu
Hayır.
Nâziât 28:
evrenin yaşını, oluşum aşamalarını, galaksilerin meydana gelişini veya kozmik genişlemeyi
teknik biçimde açıklamaz.
Ayetin amacı bilimsel model kurmak değildir.
Asıl amacı:
insanı gözlemlediği gök üzerinden Allah’ın kudretini düşünmeye çağırmaktır.
Bu ayrımı korumak önemlidir.
Neden Göğün Büyüklüğünden Sonra Düzenine Dikkat Çekiliyor
Çünkü yalnızca büyük olmak tek başına yeterli değildir.
Bir şey çok büyük fakat tamamen işlevsiz olabilir.
Ayet ise iki özelliği birleştirir:
Yükseklik ve düzen.
Yani gök yalnızca devasa değildir.
Aynı zamanda:
bir yapıya ve ölçüye sahip olarak
tasvir edilir.
Bu da yaratılışın büyüklüğünün yanında uyumunu gündeme getirir.
Bu Düzen Allah’ın Varlığının Kesin Kanıtı Mıdır
Din felsefesinde evrendeki düzen, Tanrı’nın varlığı lehine kullanılan önemli argümanlardan biridir.
Buna genellikle:
düzen, amaç veya tasarım argümanı
gibi isimler verilir.
Fakat bunun felsefi bir çıkarım olduğunu belirtmek gerekir.
Bir inanan evrendeki düzeni Allah’ın yaratıcı kudretinin göstergesi olarak yorumlayabilir.
Başka biri aynı düzeni doğa yasaları çerçevesinde açıklamayı yeterli görebilir.
Nâziât Suresi ise açık biçimde bu düzeni Allah’ın yaratmasıyla ilişkilendirir.
Doğa Yasaları İle Allah’ın Yaratması Birbirine Rakip Midir
Teolojik açıdan zorunlu olarak değil.
Örneğin:
“Bir gezegen neden yörüngesinde hareket ediyor?”
sorusuna fizik:
çekim ve hareket yasalarıyla
cevap verebilir.
Dinî düşünce ise daha temel düzeyde:
“Bu düzen ve yasallık neden vardır?”
sorusunu sorabilir.
Böylece biri mekanizmayı, diğeri varlığın nihai anlamını açıklamaya çalışabilir.
Bu iki açıklama düzeyini zorunlu olarak birbirinin alternatifi görmek gerekmez.
Gökyüzünün Düzeni İnsan İçin Neden Önemlidir
Çünkü insanın hayatı kozmik düzenden tamamen bağımsız değildir.
Dünya’nın hareketleri,
Güneş’le ilişkisi,
gece ve gündüz,
mevsimler
insan hayatının temel koşullarını oluşturur.
Bir sonraki ayetlerde Nâziât Suresi de doğrudan:
gece ve gündüz düzenine
geçecektir.
Yani göğün düzeni yalnızca uzak yıldızların meselesi değildir.
İnsan hayatının da temelidir.
Ayetin Yeniden Dirilişle Bağlantısı Nedir
- ayette başlayan temel düşünce devam etmektedir.
İnkârcılar:
“Çürümüş kemikler nasıl yeniden dirilecek?”
diye soruyordu.
Kur’an ise göğün yaratılışını ve düzenlenmesini göstererek:
“Böylesine büyük bir sistemi yaratan kudret, insanı yeniden yaratamaz mı?”
düşüncesini ortaya koyar.
Dolayısıyla kozmoloji anlatısı aslında:
diriliş tartışmasının bir parçasıdır.
“Düzen Verdi” İfadesi Tesadüf Kavramını Reddediyor Mu
Kur’an’ın teolojik dünya görüşünde yaratılış:
amaçsız ve yaratıcısız bir tesadüfün sonucu
olarak sunulmaz.
Allah yaratıcı ve düzenleyici olarak anlatılır.
Ancak bilimde kullanılan “rastlantısal süreç” kavramı ile felsefî anlamdaki “amaçsızlık” aynı şey değildir.
Örneğin bazı doğal süreçlerde olasılık bulunması, bunların zorunlu olarak:
“Tanrı yoktur.”
anlamına geldiğini göstermez.
Ayetin mesajı bilimsel olasılık tartışmasından daha geniştir:
Varlık nihai olarak ilâhî yaratılışa bağlanır.
Firavun Kıssasının Ardından Göğün Düzeni Neden Daha Anlamlıdır
Firavun:
“Ben sizin en yüce rabbinizim.”
demişti.
Hemen birkaç ayet sonra okuyucunun bakışı göğe çevrilir.
Bu çok güçlü bir karşıtlık oluşturur.
Firavun’un hükmettiği alan:
bir ülke ve sınırlı bir dönemdir.
Göğün ölçeği ise insanın bütün siyasi iktidarlarının çok ötesindedir.
Sanki ayet insanın büyüklenmesine karşı:
evrenin büyüklüğünü
öne çıkarır.
Ayet İnsana Tevazuyu Nasıl Öğretir
İnsan kendi hayatının merkezinde olduğu için kendisini çok büyük hissedebilir.
Fakat göğe baktığında:
Dünya’nın bile kozmik ölçekte ne kadar küçük olduğunu
düşünebilir.
Bunun insanı değersizleştirmesi gerekmez.
Tam tersine:
değerli fakat sınırlı
olduğunu hatırlatabilir.
Tevazu:
“Ben hiçbir şeyim.”
demek değildir.
“Ben her şey değilim.”
diyebilmektir.
Ayetin Felsefi Mesajı Nedir
Nâziât 28 şu soruyu düşündürür:
Düzen nedir ve neden vardır?
İnsan bir odada sistematik biçimde yerleştirilmiş nesneler gördüğünde çoğu zaman bir düzenleyici düşünür.
Evrene baktığında ise çok daha karmaşık bir yapı görür.
Buradan:
“Bu düzenin nihai açıklaması nedir?”
sorusu doğar.
Bilim fiziksel düzenin nasıl işlediğini araştırır.
Felsefe ve din ise bunun neden var olduğu sorusunu daha ileri götürebilir.
İnsan Kendi Hayatında Bu Ayetten Nasıl Ders Çıkarabilir
Ayet doğrudan kişisel hayat düzeni hakkında konuşmaz.
Fakat güçlü bir çağrışım vardır.
Eğer insan evrende:
ölçü ve düzen
görüyorsa kendi hayatında da:
zamanını,
sorumluluklarını,
ilişkilerini,
ahlâkî tercihlerini
tamamen başıboş bırakmaması gerektiğini düşünebilir.
Dışarıdaki düzen, insanın içindeki düzen ihtiyacını da düşündürebilir.
27. Ve 28. Ayetler Birlikte Ne Söylüyor
- ayette:
“Sizi yaratmak mı daha zor, yoksa göğü yaratmak mı?”
diye sorulur.
- ayette:
“Onun boyunu yükseltti ve ona düzen verdi.”
buyrulur.
Yani önce:
göğün büyüklüğü
öne çıkar.
Sonra:
göğün düzeni.
Bu iki özellik birlikte yeniden diriliş için güçlü bir teolojik kıyas oluşturur:
Büyüğü yaratıp düzenleyen, küçüğü yeniden yaratmaya da kadirdir.
Sonuç: “Göğü Yükseltti Ve Ona Düzen Verdi” Ne Anlama Gelir
Nâziât Suresi 28. ayette:
“Rafe‘a semkehâ fe sevvâhâ.”
buyrulur.
Bu ifade, Allah’ın göğü:
yüksek ve düzenli bir yapı hâlinde yarattığını
anlatır.
Ayet modern astronominin teknik ayrıntılarını vermeyi amaçlamaz.
Asıl mesele:
büyüklük, ölçü, düzen ve yaratıcı kudrettir.
Bir önceki ayette insan:
“Göğü mü yaratmak daha büyük, sizi mi?”
sorusuyla karşılaşmıştı.
Şimdi o göğün yalnızca yaratılmadığı:
düzenlendiği
de belirtilir.
Bu nedenle ayetin yeniden diriliş tartışmasındaki mesajı çok açıktır:
İnsan çürümüş kemiklerine bakıp yeniden yaratılmayı imkânsız görmeden önce, başının üzerindeki büyük yaratılışa bakmalıdır.
Ve Firavun kıssasıyla bağlantılı daha derin bir ders de ortaya çıkar:
İnsan kendisini ne kadar yüceltirse yüceltsin:
göğü yükselten kendisi değildir.
Güneşi hareket ettiren kendisi değildir.
Geceyi getiren kendisi değildir.
Hayatı var eden kendisi değildir.
Belki insanın gerçek bilgeliği de tam burada başlar:
Evrenin merkezinde olmadığını fark ettiği anda, evrendeki yerini daha doğru anlamaya başlar.
