Nâziât Suresi 17. Ayette “Firavun’a Git Çünkü O Azdı” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Firavun’un Sınırı Aşması Hangi Davranışları İfade Eder 
Nâziât Suresi 17. Ayet Ne Söyler
Nâziât Suresi’nin 17. ayetinde:
“İzheb ilâ Fir‘avne innehû tağâ.”
buyrulur.
Bu ifade:
“Firavun’a git; çünkü o azdı.”
şeklinde anlamlandırılır.
Bir önceki ayette Hz. Mûsâ’nın kutsal Tuvâ Vadisi’nde Allah tarafından çağrıldığı belirtilmişti.
Şimdi ise bu çağrının amacı açıklanır:
Firavun’un karşısına çıkmak.
“Tağâ” Kelimesi Ne Anlama Gelir
Ayetteki temel kelime **“tağâ”**dır.
Bu kelime:
sınırı aşmak, taşkınlık yapmak, ölçüyü kaybetmek, azgınlaşmak
anlamları taşır.
Aynı kökten gelen “tuğyan” kavramı da Kur’an’da insanın kendisine çizilen ahlâkî ve ilâhî sınırları aşmasını ifade eder.
Dolayısıyla Firavun’un problemi yalnızca bazı kötü işler yapması değildir.
O, insan olarak sahip olduğu sınırı aşmıştır.
Firavun Hangi Sınırı Aşmıştır
Firavun’un sınırı aşması birçok boyuta sahiptir.
O:
iktidarını mutlaklaştırmış,
insanları baskı altında tutmuş,
İsrâiloğullarını ezmiş,
erkek çocuklarını öldürtmüş,
kendisini insanların üzerinde olağanüstü bir konuma yerleştirmiştir.
Bütün bunlar birlikte değerlendirildiğinde “tağâ” kelimesinin neden seçildiği daha iyi anlaşılır.
Firavun’un En Büyük Tuğyanı Ne Olmuştur
Nâziât Suresi’nin ilerleyen ayetlerinde Firavun’un:
“Ben sizin en yüce rabbinizim.”
anlamına gelen bir iddiada bulunduğu aktarılacaktır.
Bu, insanın sınırı aşmasının en uç örneklerinden biridir.
Çünkü artık mesele:
“Ben güçlü bir hükümdarım.”
demek değildir.
İnsan kendisini insanların üzerindeki en yüksek otorite gibi sunmaya başlamıştır.
Bu, siyasi kibirden varoluşsal kibre geçiştir.
Allah Neden Hz. Mûsâ’yı Doğrudan Firavun’a Gönderiyor
Çünkü Firavun toplumdaki zulmün merkezinde bulunan kişidir.
Sorun yalnızca aşağıdaki insanların davranışlarında değildir.
Sistemin başında:
zulmü üreten ve sürdüren bir iktidar
vardır.
Bu nedenle Hz. Mûsâ’ya:
“Firavun’a git.”
denir.
Mesajın doğrudan gücün merkezine ulaştırılması istenir.
Hz. Mûsâ Böyle Güçlü Bir Hükümdarın Karşısına Nasıl Çıkacaktır
İnsan gözüyle bakıldığında bu son derece zor bir görevdir.
Firavun’un:
ordusu,
sarayı,
görevlileri,
siyasi otoritesi
vardır.
Hz. Mûsâ ise ona ilâhî mesajı ulaştırmakla görevlendirilen bir peygamberdir.
Burada Kur’an’ın önemli bir ilkesi ortaya çıkar:
Hakikatin değeri, onu söyleyen kişinin dünyevî gücüyle ölçülmez.
“Git” Emri Neden Bu Kadar Önemlidir
Çünkü hakikati bilmek ile hakikat adına harekete geçmek aynı şey değildir.
Hz. Mûsâ Tuvâ Vadisi’nde yalnızca bilgi almamıştır.
Ona:
görev verilmiştir.
“Git” kelimesi:
bilginin sorumluluğa dönüşmesini
temsil eder.
İnsan doğruyu bildiğinde bazen onu söylemesi veya ona göre hareket etmesi gerekir.
Firavun Neden Önce Uyarılıyor
Bu çok önemli bir ayrıntıdır.
Firavun büyük zulümler işlemiş olsa bile ona doğrudan ceza gönderilmeden önce:
peygamber gönderilir ve uyarı yapılır.
Bu durum Kur’an’ın ilâhî adalet anlayışında uyarının önemini gösterir.
İnsan önce gerçeğe çağrılır.
Değişme fırsatı sunulur.
Sonuç ise onun verdiği cevaba göre şekillenir.
Firavun Gibi Birine Bile Değişme Fırsatı Verilmesi Ne Anlama Gelir
Bu, son derece dikkat çekicidir.
Firavun Kur’an’da zulmün ve kibrin büyük sembollerinden biridir.
Buna rağmen Hz. Mûsâ ona:
hakikati anlatmak için gönderilir.
Bu da insanın kötülüğü ne kadar büyümüş olursa olsun, uyarı gelmeden önce onun değişme ihtimalinin tamamen yok sayılmadığını gösterir.
Kapı önce:
davetle
açılır.
Tuğyan Sadece Hükümdarlara Özgü Bir Problem Midir
Hayır.
Firavun tuğyanın en uç örneğidir.
Fakat insan çok daha küçük alanlarda da sınırı aşabilir.
Bir kişi:
ailesinde,
iş yerinde,
arkadaş çevresinde,
maddi gücünde
kendisine verilen imkânları başkalarını ezmek için kullanabilir.
Bu nedenle “Firavunlaşmak” yalnızca bir ülkenin hükümdarı olmakla başlamaz.
Gücün insanın ahlâkını bozmasıyla başlayabilir.
Güç İnsan Neden Sınırlarını Unutturabilir
Çünkü güç arttıkça insanın karşısına çıkan engeller azalabilir.
Kimse itiraz etmiyorsa,
her emir yerine getiriliyorsa,
ceza alma ihtimali ortadan kalkıyorsa,
insan zamanla kendisini:
dokunulmaz
hissedebilir.
Bu durum büyük bir psikolojik tehlikedir.
İnsan güç sahibi olmaktan:
gücün kendisine ait ve sınırsız olduğu yanılgısına
geçebilir.
Firavun’un Tuğyanı Siyasi Mi Dinî Mi
Her ikisini de içerir.
Siyasi açıdan:
insanları baskı altında tutar ve zulmeder.
Dinî ve metafizik açıdan:
kendisini haddinden fazla yüceltir.
Dolayısıyla Firavun kıssasında siyaset ile ahlâk birbirinden ayrılmaz.
İktidarın nasıl kullanıldığı aynı zamanda:
ahlâkî bir mesele
hâline gelir.
Neden Allah Firavun’u Hemen Yok Etmedi
Kur’an anlatısında Firavun’un önüne önce Hz. Mûsâ çıkarılır.
Ona:
mesaj, mucizeler ve uyarılar
gösterilir.
Böylece onun tercihi açık hâle gelir.
Bu anlatı ilâhî cezanın keyfî değil:
uyarı ve sorumluluk sürecinin ardından
geldiğini gösterir.
Firavun’un sonu, kendisine hiçbir fırsat verilmeden gerçekleşen bir sonuç değildir.
Firavun’un Zulmü İle Kibri Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Kibir çoğu zaman yalnızca insanın kendisini beğenmesi değildir.
İnsan kendisini diğerlerinden üstün gördüğünde:
başkalarının haklarını daha az önemli görmeye
başlayabilir.
Firavun örneğinde bu uç noktaya ulaşır.
Kendini büyüttükçe başkalarının hayatını değersizleştirir.
Bu nedenle kibir yalnızca kişisel bir karakter kusuru değil, zulüm üretebilen toplumsal bir tehlike hâline gelir.
Ayetin Ahlâkî Mesajı Nedir
Ayet insanı kendi sınırlarını tanımaya çağırır.
İnsan:
çok zengin,
çok güçlü,
çok bilgili,
çok tanınmış
olabilir.
Fakat bunların hiçbiri ona:
başka insanların üzerinde sınırsız hak
vermez.
Gerçek ahlâk, insan güç kazandığında ortaya çıkar.
Çünkü güç:
kişiliğin gizli taraflarını görünür hâle getirebilir.
Ayetin Felsefi Mesajı Nedir
Nâziât 17 çok temel bir soruya götürür:
İnsan gücünün sınırı nedir?
Bir hükümdar yasalar çıkarabilir.
Ordular yönetebilir.
Milyonlarca insan üzerinde etkili olabilir.
Ama bunların hiçbiri onu:
varlığın mutlak sahibi
yapmaz.
Firavun’un hatası siyasi gücünü metafizik üstünlük gibi algılamasıdır.
Böylece sahip olduğu yetki ile gerçekte olduğu varlık arasındaki farkı kaybeder.
“Firavun’a Git” Emri Hakikat Karşısında Cesaretin Sembolü Müdür
Evet, kıssanın en güçlü yönlerinden biri budur.
Hz. Mûsâ’ya:
güçlünün hoşuna gidecek şeyleri söylemesi
emredilmez.
Tam tersine, onu değişmeye çağırması istenir.
Bu nedenle peygamberlik yalnızca manevî öğüt vermek değildir.
Gerektiğinde:
zulmün karşısında hakikati söylemek
de peygamberlik görevinin parçasıdır.
16. Ve 17. Ayetler Birlikte Nasıl Bir Geçiş Oluşturur
- ayette:
kutsal Tuvâ Vadisi
vardır.
- ayette:
Firavun’un sarayına doğru başlayan görev
vardır.
Bir tarafta ilâhî çağrı,
diğer tarafta dünyevî güç.
Bir tarafta:
“Rabbi ona seslendi.”
diğer tarafta:
“Firavun’a git.”
Bu iki ayet birlikte peygamberliğin çok önemli bir yönünü gösterir:
Allah’tan alınan mesaj, insanların yaşadığı gerçek dünyanın içine taşınmalıdır.
Sonuç: “Firavun’a Git Çünkü O Azdı” Ne Anlama Gelir
Nâziât Suresi 17. ayette:
“İzheb ilâ Fir‘avne innehû tağâ.”
buyrulur:
“Firavun’a git; çünkü o azdı.”
Buradaki “azmak”, yalnızca günah işlemek anlamında dar bir kavram değildir.
Firavun:
gücünün sınırını aşmış,
insanları ezmiş,
kendisini aşırı yüceltmiş,
ilâhî otoriteye karşı büyüklenmiş
bir insan tipini temsil eder.
Fakat ayetin en dikkat çekici taraflarından biri, böyle bir insana bile önce uyarı gönderilmesidir.
Hz. Mûsâ’nın görevi onu yalnızca suçlamak değildir.
Bir sonraki ayette göreceğimiz üzere ona:
“Arınmak ister misin?”
diye soracaktır.
Yani Firavun’un karşısına bile önce:
bir dönüş ihtimali
çıkarılır.
Bu da ayetin çok derin bir ahlâkî gerçeğini ortaya koyar:
Bir insanın büyüklüğü ne kadar güce sahip olduğuyla değil, gücünü hangi sınırlar içinde kullandığıyla ölçülür.
Çünkü güç sınırı unutunca:
otorite tuğyana,
özgüven kibre,
liderlik zulme
dönüşebilir.
Ve Firavun kıssası insanlığa şu büyük soruyu bırakır:
İnsanın eline daha fazla güç geçtiğinde karakteri büyür mü, yoksa egosu mu?
