Nâziât Suresi 12. Ayette “Öyleyse Bu Zararlı Bir Dönüş Olur” Demeleri Ne Anlama Gelir Ve İnkârcılar Yeniden Dirilişi Neden Kayıp Olarak Görmüşlerdir 
Nâziât Suresi 12. Ayet Ne Söyler
Nâziât Suresi’nin 12. ayetinde:
“Kâlû tilke izen kerratun hâsirah.”
buyrulur.
Bu ifade genel olarak:
“Dediler ki: Öyleyse bu zararlı bir dönüş olur.”
veya:
“O takdirde bu, bizim için büyük bir kayıp olur.”
şeklinde anlamlandırılır.
Bir önceki ayetlerde inkârcılar, çürümüş kemikler hâline geldikten sonra yeniden diriltilmelerini küçümseyerek sorguluyorlardı.
Şimdi ise bir an için bunun gerçekleştiğini varsayıyorlar ve sonucunun kendileri açısından felaket olacağını söylüyorlar.
“Kerratun” Kelimesi Ne Anlama Gelir
Ayette geçen “kerrah” kelimesi:
geri dönüş, yeniden dönme, tekrar eski bir duruma gelme
anlamları taşır.
Burada kastedilen dönüş dünya hayatına sıradan bir geri dönüş değildir.
Asıl konu:
ölümden sonra yeniden diriltilmek
ve hesap için ayağa kaldırılmaktır.
Dolayısıyla inkârcıların:
“Bu nasıl bir dönüş olacak?”
sorusu aslında ahiret hayatına dönüşü hedef almaktadır.
“Hâsirah” Ne Anlama Gelir
“Hâsirah” kelimesi:
zarara uğratan, kaybettiren, hüsrana götüren
anlamlarını taşır.
Buradan “hüsran” kavramıyla aynı anlam alanı ortaya çıkar.
İnkârcılar adeta şöyle demektedir:
“Eğer gerçekten yeniden dirileceksek işimiz kötü.”
Çünkü onların açısından diriliş, ödüllendirici bir haber değil:
hesabın başladığı anlamına gelen korkutucu bir gerçektir.
İnkârcılar Neden Dirilişi “Kayıp” Olarak Görüyorlar
Çünkü yeniden diriliş doğruysa:
inkâr ettikleri hesap da doğrudur.
Hesap doğruysa:
dünya hayatındaki davranışlarının sonuçları olacaktır.
Dolayısıyla sorun yalnızca yeniden yaşamak değildir.
Asıl sorun:
yeniden dirilip yaptıklarıyla yüzleşmektir.
Bu yüzden dönüşü kazanç değil, kayıp olarak görürler.
Buradaki Söz Alaycı Bir İfade Midir
Tefsirlerde bu sözün alaycı ve küçümseyici bir üslup taşıdığı da düşünülmüştür.
Yani inkârcılar:
“Öyleyse gerçekten çok kötü bir dönüşmüş!”
dercesine peygamberin anlattığı yeniden dirilişle alay ediyor olabilirler.
Fakat sözün ilginç tarafı şudur:
Alay etmek isterken aslında doğru bir gerçeği de dile getirirler.
Eğer inkâr içinde ölür ve yeniden dirilirlerse:
o dönüş gerçekten onlar açısından hüsran olacaktır.
Neden Yeniden Dirilmek Tek Başına Kötü Bir Şey Değildir
Çünkü Kur’an’a göre yeniden diriliş herkes için aynı sonucu doğurmaz.
Diriliş:
hesaba çıkışın başlangıcıdır.
İnsan dünya hayatında iyilik ve doğruluk içinde yaşamışsa yeniden diriliş onun açısından yalnızca korkulacak bir olay olarak değerlendirilmez.
Dolayısıyla sorun:
dirilmek değil, nasıl bir hayatın ardından dirilmektir.
Bu ayrım ayetin anlaşılması açısından önemlidir.
Asıl Hüsran Nedir
Kur’an düşüncesinde gerçek kayıp yalnızca:
para kaybetmek,
makam kaybetmek,
servet kaybetmek
değildir.
Bunların hepsi dünya hayatının sınırları içindedir.
Asıl hüsran:
insanın bütün hayatını yanlış bir temel üzerine kurduğunu, bunu değiştirme imkânı kalmadığında anlamasıdır.
Bu nedenle ahiret hüsranı dünyevî kayıplardan çok daha derin bir anlam taşır.
İnsan Neden Hesap Gününü Kayıp Olarak Görebilir
Çünkü hesap düşüncesi insanın özgürlüğünü değil, sorumsuzluğunu sınırlar.
Eğer hiçbir hesap yoksa insan:
“Kimse öğrenmezse yaptığım şey kaybolur.”
diye düşünebilir.
Fakat hesap varsa:
gizli olan da,
unutulan da,
kimsenin görmediği de
nihai olarak önemsiz hâle gelmez.
Bu nedenle hesap fikri, sorumluluktan kaçmak isteyen insan için rahatsız edici olabilir.
Ayette Bir İtiraf Gizli Midir
Bir anlamda evet.
Çünkü:
“Eğer geri dönersek kaybederiz.”
demek, aslında dünya hayatındaki konumlarından çok da emin olmadıklarını düşündürür.
Eğer insan yaptıklarından tamamen emin olsaydı:
“Dirilmek neden zararlı olsun?”
sorusu ortaya çıkardı.
Bu yüzden ayet, inkârın arkasında bazen ahlâkî bir endişe de bulunabileceğini düşündürür.
İnsan Ölümün Her Şeyi Bitirmesini Neden İsteyebilir
Çünkü mutlak son düşüncesinde ikinci bir yüzleşme yoktur.
İnsan ölür ve artık:
hesap,
geri dönüş,
sorgulama
olmadığını düşünebilir.
Bu bakış özellikle sorumluluk açısından rahatlatıcı görünebilir.
Ahiret inancı ise:
ölümün insanın yaptıklarıyla arasına sonsuz bir perde çekmediğini
söyler.
Bu nedenle ölüm bir kaçış kapısı olmaktan çıkar.
“Hüsran” Sadece Cehennem Anlamına Mı Gelir
Hayır.
Hüsran daha geniş bir kavramdır.
Kelime:
kaybetmek, zarara uğramak, büyük fırsatı kaçırmak
anlamlarını taşır.
Ahiret bağlamında bunun en ağır sonucu azap olabilir.
Fakat hüsranın psikolojik tarafı da vardır:
İnsan hakikati çok geç anlamıştır.
Belki de en ağır kayıplardan biri, doğruyu gördüğü anda artık geri dönme imkânının bulunmamasıdır.
Dünya Hayatında Kaybetmek İle Ahirette Kaybetmek Arasında Ne Fark Vardır
Dünyadaki birçok kayıp telafi edilebilir.
Para kaybedilir, yeniden kazanılabilir.
Bir sınav kaybedilir, tekrar denenebilir.
Bir hata yapılır, özür dilenebilir.
Fakat Kur’an’ın ahiret tasvirinde dünya hayatı sona erdiğinde:
imtihanın kendisi sona ermiştir.
Bu nedenle ahiretteki hüsranın ağırlığı:
telafi imkânının ortadan kalkmasından
kaynaklanır.
İnkârcılar Neden Önce Dirilişi İmkânsız Görüp Sonra Sonucunu Konuşuyorlar
Bu, ayetlerdeki çok dikkat çekici psikolojik akıştır.
Önce:
“Gerçekten geri mi döndürüleceğiz?”
derler.
Sonra:
“Çürümüş kemikler olduğumuzda bile mi?”
diye itiraz ederler.
Ardından:
“Öyleyse bu bizim için zararlı bir dönüş olur.”
derler.
Yani kısa süre içinde:
inkâr → alay → olası sonucu fark etme
şeklinde bir düşünce zinciri görülür.
Kur’an Bu İtiraza Uzun Bir Cevap Verecek Mi
Hayır.
İşte Nâziât Suresi’nin en çarpıcı noktalarından biri budur.
İnsanlar:
“Çürümüş kemikler nasıl yeniden dirilecek?”
diye uzun bir problem ortaya koyarlar.
Kur’an ise hemen sonraki ayette son derece kısa bir cevap verir.
Diriliş için:
yalnızca tek bir büyük seslenişin yeterli olacağı
bildirilir.
Bu anlatım Allah’ın kudreti açısından insanların çok zor gördüğü olayın aslında zor olmadığını vurgular.
Ayetin Ahlâkî Mesajı Nedir
Ayet insanı şu soruyla karşılaştırır:
“Eğer bugün ölsem ve yeniden dirilsem, bu benim için kazanç mı olurdu yoksa hüsran mı?”
Bu soru insanı doğrudan:
davranışlarına,
ilişkilerine,
adaletine,
vicdanına
bakmaya yöneltir.
Çünkü ahiret düşüncesinde insanın asıl sermayesi yalnızca sahip oldukları değil:
ne yaptığıdır.
Ayetin Felsefi Mesajı Nedir
İnsan “kazanmak” kelimesini çoğunlukla dünyadaki başarılarla ilişkilendirir.
Daha çok para,
daha yüksek makam,
daha fazla güç,
daha fazla tanınma…
Fakat ayet kazanç ve kayıp kavramlarını tamamen başka bir ölçeğe taşır.
Şu soruyu ortaya çıkarır:
Bütün dünyayı kazanan fakat sonunda kendisini kaybeden biri gerçekten kazanmış mıdır?
İşte “hâsirah” kelimesinin derinliği burada ortaya çıkar.
Gerçek Kazanç Nasıl Ölçülmelidir
Nâziât Suresi’nin perspektifinde bir insanın başarısını yalnızca dünya hayatındaki konumuyla değerlendirmek eksiktir.
Bir kişi çok güçlü olabilir fakat ahlâken kaybedebilir.
Bir başkası dünyada az şeye sahip olabilir fakat insanlığını koruyabilir.
Bu nedenle nihai kazanç:
insanın sahip olduğu şeylerin miktarından çok, nasıl bir insan olduğuyla
ilişkilidir.
Ahiret inancı bu ölçüyü sonsuzluğa taşır.
10, 11 Ve 12. Ayetler Birlikte Ne Söylüyor
Üç ayeti peş peşe okuduğumuzda şu konuşma ortaya çıkar:
“Gerçekten yeniden eski hâlimize döndürülecek miyiz?”
“Çürümüş kemikler olduğumuz hâlde mi?”
“Öyleyse bu zararlı bir dönüş olur.”
Bu üç cümle insanın ölüm karşısındaki üç aşamasını düşündürür:
Şüphe.
İmkânsız görme.
Sonuçtan korkma.
Ardından Kur’an, bütün bu itirazlara şaşırtıcı derecede kısa bir cevap verecektir.
Sonuç: “Öyleyse Bu Zararlı Bir Dönüş Olur” Ne Anlama Gelir
Nâziât Suresi 12. ayette inkârcılar:
“Öyleyse bu zararlı bir dönüş olur.”
derler.
Bu söz yeniden dirilişi küçümseyen alaycı bir ifade olarak anlaşılabileceği gibi, onların açısından ortaya çıkacak gerçek sonucu da farkında olmadan dile getirir.
Çünkü eğer yeniden diriliş gerçekse:
hesap da gerçektir.
Hesap gerçekse:
dünya hayatı sonuçsuz değildir.
Ve insan bütün seçimlerinin karşısına yeniden çıkacaktır.
Belki ayetin en güçlü tarafı burada ortaya çıkar:
İnsanlar yeniden dirilmeyi:
“hüsran”
olarak adlandırmaktadır.
Fakat asıl hüsran dirilişin kendisi değildir.
Asıl hüsran, yeniden dirildiğinde keşke başka türlü yaşasaydım demek zorunda kalacak bir hayat yaşamaktır.
Çünkü dünya hayatında kaybedilen birçok şey yeniden kazanılabilir.
Ama Kur’an’ın anlattığı hesap günü geldiğinde insanın en ağır cümlesi belki de:
“Keşke…”
ile başlayan cümle olacaktır.
