Nâziât Suresi 24. Ayette Firavun’un “Ben Sizin En Yüce Rabbinizim” Demesi Ne Anlama Gelir Ve Firavun Gerçekten Tanrılık İddiasında Mı Bulunmuştur 
Nâziât Suresi 24. Ayet Ne Söyler
Nâziât Suresi’nin 24. ayetinde Firavun’un:
“Ene rabbukumu’l-a‘lâ.”
dediği aktarılır.
Bu ifade:
“Ben sizin en yüce rabbinizim.”
anlamına gelir.
Bir önceki ayette Firavun’un insanları topladığı ve seslendiği belirtilmişti.
Şimdi ne söylediği açıklanır.
Ve bu söz, onun kibrinin artık yalnızca siyasi sınırlar içinde kalmadığını gösterir.
“Rab” Kelimesi Burada Ne Anlama Gelir
“Rab” kelimesi:
sahip, yönetici, terbiye eden, düzenleyen, hükmeden ve efendi
gibi anlamlar taşıyabilir.
Allah için kullanıldığında bütün varlığın gerçek sahibi ve yöneticisi anlamındadır.
Firavun’un:
“Ben sizin rabbinizim.”
demesi ise kendisini halkın üzerinde nihai otorite olarak konumlandırdığını gösterir.
“En Yüce Rabbinizim” Demesi Neden Çok Daha Ağırdır
Firavun sadece:
“Ben sizin hükümdarınızım.”
demiyor.
“En yüce rabbinizim.”
diyor.
Bu ifade, kendi otoritesinin üzerinde başka hiçbir otorite kabul etmediğini düşündürür.
Yani mesele artık yalnızca krallık değildir.
Firavun:
siyasi gücünü mutlaklaştırmaktadır.
İnsanların üzerinde nihai söz sahibinin kendisi olduğunu ilan etmektedir.
Firavun Gerçekten Tanrılık İddiasında Mı Bulunmuştur
Kur’an’ın anlatımında Firavun’un iddiaları güçlü biçimde tanrısal veya rablik seviyesine yükseltilmiş otorite iddiası olarak sunulur.
Başka bir Kur’an pasajında da Firavun’un çevresindeki ileri gelenlere:
“Sizin için benden başka bir ilâh bilmiyorum.”
dediği aktarılır.
Bu ifadeler birlikte değerlendirildiğinde Firavun’un kendisini sıradan bir hükümdarın çok ötesinde konumlandırdığı açıktır.
Ancak bunun tarihsel olarak hangi Mısır teolojisi veya krallık ideolojisiyle tam olarak örtüştüğü ayrı bir tarih araştırması konusudur.
Firavun Kendisini Gerçekten Evrenin Yaratıcısı Mı Sanıyordu
Ayet bunu ayrıntılı biçimde açıklamaz.
Bu nedenle Firavun’un:
“Ben gökleri ve yeri yarattım.”
şeklinde açık bir kozmolojik iddiası olduğunu kesin olarak söylemek gerekmez.
Daha güçlü görünen anlam şudur:
Halk üzerinde benden daha yüksek bir otorite yoktur.
Yani tanrısallık iddiası özellikle:
otorite, hüküm ve itaat
alanında ortaya çıkmaktadır.
Neden Firavun Böyle Bir İddiada Bulunma İhtiyacı Hissetti
Çünkü Hz. Mûsâ’nın mesajı onun iktidarının temelini sarsmaktadır.
Hz. Mûsâ:
“Rab Allah’tır.”
dediğinde bunun siyasi sonucu da vardır:
Firavun mutlak değildir.
Firavun ise buna karşı:
“En yüce rab benim.”
diyerek kendi otoritesini yeniden ilan eder.
Bu nedenle ayet iki farklı egemenlik anlayışının çatışmasını gösterir.
Hz. Mûsâ’nın Mesajı Firavun İçin Neden Bu Kadar Tehlikeliydi
Çünkü eğer halk gerçek Rabbin Allah olduğuna inanırsa Firavun’un:
sınırsız itaat talebi
sorgulanabilir.
İnsanlar:
“Firavun her şeyi emredebilir mi?”
diye sormaya başlayabilir.
Bu durum otoriter bir sistem açısından çok ciddi bir tehdit oluşturur.
Firavun bu nedenle dinî mesajın siyasi sonuçlarını da görmektedir.
Firavun’un Sorunu Sadece İnanç Sorunu Mudur
Hayır.
Kur’an’daki Firavun eleştirisi sadece yanlış bir metafizik görüşe sahip olmasıyla sınırlı değildir.
Firavun aynı zamanda:
zulmeden, insanları sınıflara ayıran, baskı uygulayan ve gücünü kötüye kullanan
bir hükümdar olarak tasvir edilir.
Dolayısıyla onun rablik iddiası davranışlarından ayrı değildir.
Kendisini mutlak görmesi, zulmünün ideolojik temelini oluşturur.
İnsan Neden Kendisini “Mutlak Otorite” Olarak Görmek İster
Çünkü mutlak otorite fikrinde:
hesap verme zorunluluğu yoktur.
İnsan:
“Benim üzerimde kimse yok.”
dediği anda kendi davranışlarının sınırını da kendisi belirlemeye başlar.
Bu çok tehlikeli bir durumdur.
Çünkü kişi hem:
kanunu koyan,
hem:
uygulayan,
hem de:
kendini yargılayan
kişi hâline gelir.
Firavun’un tuğyanı tam olarak bu noktada derinleşir.
Firavun’un “Ben” Vurgusu Neden Önemlidir
Ayette:
“Ene”
yani:
“Ben”
kelimesi özellikle dikkat çekicidir.
“Ben sizin en yüce rabbinizim.”
İnsan egosunun en uç ifadesi burada görülür.
Her şey:
benim iktidarım,
benim otoritem,
benim hükmüm
etrafında toplanır.
Bu nedenle Firavun kıssasının merkezinde yalnızca siyasi zulüm değil, devasa bir ego da vardır.
“En Yüce” İfadesi Başka Otoritelerin Varlığını Da İma Eder Mi
Dil açısından “en yüce” ifadesi hiyerarşik üstünlüğü vurgular.
Ancak ayetin temel mesajı, Firavun’un kendisini insanların üzerinde aşılması mümkün olmayan nihai otorite olarak sunmasıdır.
Dolayısıyla ayrıntılı bir Mısır tanrılar hiyerarşisi çıkarmak ayetin ana maksadı değildir.
Kur’an burada Firavun’un:
kendisini haddinin üzerine çıkarmasını
öne çıkarır.
Bu İddia Neden “Tuğyan”ın Zirvesidir
Daha önce Firavun için:
“O azdı.”
denilmişti.
Şimdi azgınlığın en uç noktası gösterilir.
İnsan:
yaratılmış bir varlık olduğunu unutmuş,
gücünü mutlaklaştırmış,
başkalarından sınırsız itaat istemiş
ve kendisini rablik makamına yükseltmiştir.
Bu nedenle 24. ayet, 17. ayetteki “tağâ” kelimesinin ne kadar ileri gidebildiğini gösterir.
Firavun’un Sözü Sadece Dinî Bir İddia Mı, Politik Bir Slogan Mıydı
İkisini birbirinden ayırmak zor olabilir.
Kur’an anlatısında bu söz hem:
dinî
hem de:
siyasi
bir iddiadır.
Çünkü “rablik” burada yalnızca ibadet konusu değildir.
Kimin sözü nihai olacak?
sorusudur.
Firavun:
“Benim.”
der.
Hz. Mûsâ ise:
“Allah’ın.”
der.
İşte çatışmanın temeli budur.
Firavun Halkı Neden Önce Topladı Sonra Bu Sözü Söyledi
Çünkü böyle bir iddia yalnızca kendi zihninde kalırsa siyasi işlevi sınırlı olur.
Onu:
halka duyurması
gerekir.
İnsanların önünde:
“Ben sizin en yüce rabbinizim.”
demesi bir propaganda ve egemenlik ilanıdır.
Mesaj şudur:
“Başka hiçbir otoritenin sözünü benden üstün görmeyin.”
Bu nedenle toplama ve seslenme eylemi, rablik iddiasının toplumsal zemini olur.
İnsanların Firavun’a Boyun Eğmesi Onu Gerçekten Rab Yapar Mı
Hayır.
Bir iddianın çok kişi tarafından kabul edilmesi onu gerçek hâle getirmez.
Binlerce insan Firavun’a boyun eğebilir.
Milyonlarca insan onun emirlerine uyabilir.
Ama bu:
onun gerçekten ilâhî veya mutlak bir varlık olduğunu
kanıtlamaz.
Burada yine aynı ilke ortaya çıkar:
Kalabalık hakikati üretmez.
Ayetin Felsefi Mesajı Nedir
Bu ayet şu büyük soruyu ortaya koyar:
İnsan üzerinde hiçbir nihai sınır kabul etmeyen iktidar neye dönüşür?
Cevap Firavun örneğinde görülür:
Kendisini tanrılaştıran iktidara.
Buradaki “tanrılaşma” yalnızca tapınma talep etmek değildir.
İnsan:
kendi kararlarını sorgulanamaz,
kendi otoritesini sınırsız
ve kendi iradesini nihai
gördüğünde benzer bir zihniyet oluşabilir.
Günümüzde “Firavunlaşmak” Ne Anlama Gelebilir
Bu ifade mecazî olarak, bir insanın:
gücünü mutlaklaştırması,
eleştiriyi reddetmesi,
kendisini hesap vermez görmesi,
başkalarını yalnızca kendisine hizmet eden varlıklar gibi değerlendirmesi
anlamında kullanılabilir.
Bunun için kişinin gerçekten:
“Ben tanrıyım.”
demesi gerekmez.
Zihniyet davranışlarda da ortaya çıkabilir.
23. Ve 24. Ayetler Birlikte Ne Söylüyor
- ayette:
Firavun insanları toplar ve seslenir.
- ayette:
“Ben sizin en yüce rabbinizim.”
der.
Bu iki ayet birlikte çok güçlü bir sahne oluşturur.
Önce:
kalabalık hazırlanır.
Sonra:
büyük iddia ilan edilir.
Bu da Firavun’un kişisel kibrinin artık kamusal ve siyasi bir doktrine dönüştüğünü gösterir.
Sonuç: Firavun Gerçekten Tanrılık İddiasında Mı Bulundu Ve Bu Sözün Büyük Mesajı Nedir
Nâziât Suresi 24. ayette Firavun:
“Ene rabbukumu’l-a‘lâ.”
yani:
“Ben sizin en yüce rabbinizim.”
der.
Kur’an’ın anlatımında bu, Firavun’un kendisini halk üzerinde mutlak ve aşılmaz bir otorite olarak konumlandırmasının en uç ifadesidir.
Bunun açık bir tanrısallık/rablik iddiası taşıdığı söylenebilir.
Fakat ayetin en büyük mesajı yalnızca eski Mısır’daki bir hükümdarın ne söylediği değildir.
Asıl mesele şudur:
İnsan gücüne sınır koyacak hiçbir otorite kabul etmediğinde, sonunda kendisini kendi dünyasının tanrısı gibi görmeye başlayabilir.
Firavun’un düşüşü bu noktada başlar.
Çünkü kendisini:
en yukarıya
yerleştirir.
Fakat Nâziât Suresi hemen sonraki ayetlerde ona çok daha büyük bir gerçek gösterecektir:
İnsan ne kadar yükselirse yükselsin, hesap vermekten daha yükseğe çıkamaz.
Ve belki bu ayetin çağlar boyunca yaşayan sorusu şudur:
İnsan elindeki gücü yönetebilir mi, yoksa bir süre sonra güç insanın kendisini mi yönetmeye başlar?
