Nâziât Suresi 19. Ayette “Seni Rabbine İleteyim De O’ndan Korkasın” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Allah’ı Tanımak İnsanda Neden Sorumluluk Ve Haşyet Oluşturur 
Nâziât Suresi 19. Ayet Ne Söyler
Nâziât Suresi’nin 19. ayetinde:
“Ve ehdiyeke ilâ rabbike fe tahşâ.”
buyrulur.
Bu ifade genel olarak:
“Seni Rabbine ileteyim de O’ndan korkasın.”
veya daha açıklayıcı biçimde:
“Sana Rabbini tanımanın yolunu göstereyim de O’na karşı derin bir saygı ve sorumluluk duygusu taşıyasın.”
şeklinde anlaşılabilir.
Bir önceki ayette Firavun’a:
“Arınmak ister misin?”
diye sorulmuştu.
- ayette ise bu arınmanın yolu gösterilir:
Rabbini tanımak.
“Seni Rabbine İleteyim” Ne Anlama Gelir
Burada fiziksel olarak bir yere götürmekten söz edilmez.
Hz. Mûsâ Firavun’a:
Allah’ı tanımanın, O’nun kudretini kavramanın ve kulluk gerçeğini anlamanın yolunu göstermek
istemektedir.
Yani Hz. Mûsâ’nın görevi:
kendisine bağlamak değil, Allah’a yöneltmektir.
Bu çok önemli bir ayrımdır.
Peygamber mesajın merkezi değil, mesajı taşıyan rehberdir.
Ayette Neden “Allah’a” Değil “Rabbine” Deniliyor
“Rab” kelimesi:
yaratan, yetiştiren, yöneten, sahip olan ve varlığı sürdüren
anlamlarını taşır.
Firavun kendisini başkalarının rabbi gibi göstermeye başlamıştı.
Hz. Mûsâ ise ona adeta şöyle der:
“Sen de bir Rabbin kulusun.”
Bu ifade Firavun’un bütün üstünlük iddiasını temelden sarsar.
Çünkü başkalarının üzerinde hükümdar olabilir.
Ama varoluşun sahibi değildir.
“Haşyet” Ne Anlama Gelir
Ayette geçen “tahşâ” kelimesi “haşyet” kökünden gelir.
Haşyet yalnızca:
korkmak
demek değildir.
Daha derin biçimde:
bir varlığın büyüklüğünü, kudretini ve kendi karşısındaki konumunu bilmekten doğan saygılı korku
anlamı taşır.
Dolayısıyla bu korku:
panik veya dehşet
değil;
bilgiyle birleşmiş derin saygı ve sorumluluk bilincidir.
Allah’ı Tanımak Neden Haşyet Oluşturur
Çünkü insan Allah’ı gerçekten tanıdığına inanıyorsa:
kendisinin sınırlı olduğunu,
hayatının kendisine ait mutlak bir mülk olmadığını,
gücünün geçici olduğunu,
yaptıklarının bir anlam ve sonucu bulunduğunu
da düşünmeye başlar.
Bu farkındalık insanın:
“İstediğimi yaparım.”
düşüncesini sınırlar.
Yerine:
“Yaptığım şeyden sorumluyum.”
düşüncesini getirir.
Firavun’un En Büyük Problemi Allah’ı Tanımamak Mıydı
Kur’an anlatısında temel problemlerinden biri budur.
Fakat mesele yalnızca zihinsel bir bilgi eksikliği değildir.
Firavun’un davranışları:
kibir, zulüm, tahakküm ve sınır tanımama
üzerine kuruludur.
Dolayısıyla Rabbini tanıması, bütün hayat anlayışını değiştirmesini gerektirecekti.
Çünkü Allah’ın rabliğini kabul ederse kendisinin mutlak rablik iddiasından vazgeçmek zorunda kalır.
İnsan Allah’ı Tanıdığı Hâlde Yine Zulmedebilir Mi
Teorik olarak bir insan Allah’ın varlığına inandığını söyleyebilir fakat davranışları bu inançla uyuşmayabilir.
Bu nedenle Kur’an açısından gerçek bilgi yalnızca zihinsel kabul değildir.
Bilginin:
ahlâka, davranışa ve sorumluluğa
yansıması beklenir.
Ayetin:
“Seni Rabbine ileteyim de haşyet duyasın.”
demesi de bu ilişkiye dikkat çeker.
Tanıma, davranışı değiştirmelidir.
Haşyet İnsanı Neden Zulümden Uzaklaştırabilir
Çünkü zulmün önemli kaynaklarından biri:
hesap vermeyeceğini düşünmektir.
Bir insan:
“Kimse bana bir şey yapamaz.”
dediğinde sınırları daha kolay aşabilir.
Fakat kendisinden daha büyük bir otoritenin bulunduğuna ve hesap vereceğine inanıyorsa:
gücünü sınırlamak için içsel bir neden
oluşur.
Bu nedenle haşyet, yalnızca dinî duygu değil aynı zamanda ahlâkî fren işlevi görebilir.
Firavun’un Allah’tan Korkması Ne Değiştirecekti
Gerçek anlamda haşyet duysaydı:
insanlara zulmetmemesi,
kendini ilâhlaştırmaması,
İsrâiloğullarına baskıyı bırakması,
kendi gücünün sınırlarını kabul etmesi
gerekecekti.
Yani Firavun’un Rabbini tanıması yalnızca özel hayatında bir inanç değişikliği olmayacaktı.
Siyasi ve toplumsal düzeni de değiştirecekti.
Hz. Mûsâ Firavun’a Neden Önce Allah’ı Tanıtmak İstiyor
Çünkü davranışın kökündeki dünya görüşü değişmeden kalıcı dönüşüm zor olabilir.
Firavun kendisini:
en büyük otorite
olarak görmektedir.
Hz. Mûsâ ise önce bu temel inancı hedef alır:
“Sen mutlak otorite değilsin.”
Bu kabul edilirse zulmün ideolojik zemini de çökmeye başlar.
Dolayısıyla ayet kökten bir dönüşüm teklif eder.
Allah Korkusu İnsanı Sürekli Korku İçinde Mi Yaşatmalıdır
Haşyeti yalnızca psikolojik korku olarak anlamak eksik olur.
Dinî bağlamda haşyet:
sevgi, saygı, sorumluluk ve sınır bilinciyle
birlikte düşünülür.
Örneğin insan sevdiği birine zarar vermekten de çekinebilir.
Bu çekinme nefret veya panik değildir.
İlişkinin değerini bilmekten kaynaklanır.
Allah’a yönelik haşyet de bu açıdan:
bilinçli sorumluluk
olarak anlaşılabilir.
Bilgi İle Haşyet Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
İnsan bir şeyin büyüklüğünü ne kadar iyi kavrarsa ona yaklaşımı da değişebilir.
Örneğin sıradan görünen bir doğa olayının gerçek büyüklüğünü öğrenmek insanda hayranlık oluşturabilir.
Dinî düşüncede Allah’ın:
kudretini,
bilgisini,
yaratıcılığını,
adaletini
kavramak da kişide derin bir saygı meydana getirir.
Bu nedenle haşyet:
bilgisizlikten doğan kör korku değil, bilginin doğurduğu farkındalık
olarak değerlendirilebilir.
Firavun Neden Bu Daveti Kabul Etmekte Zorlanmıştır
Çünkü kabul etmek büyük bir bedel gerektiriyordu.
Firavun:
“Ben yanılmışım.”
demek zorunda kalacaktı.
Üstelik yalnızca düşüncesini değil:
iktidarını kullanma şeklini,
kendisi hakkındaki iddialarını,
insanlara karşı davranışlarını
da değiştirmesi gerekecekti.
Kibirli insan için bazen hakikati kabul etmenin en zor tarafı:
yanlış olduğunu kabul etmektir.
“Rabbine İleteyim” İfadesinde Bir Rehberlik Anlayışı Var Mıdır
Evet.
Hz. Mûsâ:
“Seni zorla değiştireceğim.”
demiyor.
“Sana yolu göstereyim.”
diyor.
Bu peygamberlik anlayışının önemli bir yönüdür.
Rehber:
yolu gösterir,
uyarır,
açıklar.
Fakat insanın kendi tercihini tamamen ortadan kaldırmaz.
Bu nedenle ayetin içinde:
rehberlik ve özgür tercih
birlikte bulunur.
İnsan Rabbini Tanıdığında Kendini De Daha İyi Tanır Mı
Dinî perspektiften evet.
Çünkü insan kendisini bağımsız ve sınırsız bir varlık olarak görmekten çıkar.
Kendisinin:
yaratılmış, ölümlü, sınırlı ve sorumlu
olduğunu fark eder.
Bu farkındalık insanın hem kibirden uzaklaşmasına hem de hayatının değerini başka bir ölçüyle görmesine yol açabilir.
Bazen insanın kendisini doğru anlaması için önce:
neyin kendisinden daha büyük olduğunu
anlaması gerekir.
Ayetin Felsefi Mesajı Nedir
Ayet şu büyük soruyu ortaya çıkarır:
İnsan üzerinde kendisinden daha yüksek hiçbir ahlâkî otorite kabul etmezse gücünü ne sınırlar?
Kanun olabilir.
Toplum olabilir.
Vicdan olabilir.
Fakat Firavun gibi kanunun da kaynağı olan mutlak hükümdar örneğinde bu sınırlar kolayca ortadan kalkabilir.
Kur’an burada en nihai sınırı:
Allah karşısındaki sorumluluk
olarak kurar.
Bu nedenle haşyet, iktidarın mutlaklaşmasını engelleyen metafizik bir sınırdır.
Ayet Günümüz İnsanı İçin Ne Söyler
Firavun kadar büyük siyasi güce sahip olmayan insan da kendi küçük dünyasında:
“Ben ne istersem yaparım.”
düşüncesine kapılabilir.
Para,
bilgi,
makam,
sosyal statü
kişiye üstünlük duygusu verebilir.
Ayet ise her insana aynı temel gerçeği hatırlatır:
Güç sahibi olmak, mutlak sahip olmak değildir.
İnsan gücünü nasıl kullandığından sorumludur.
18. Ve 19. Ayetler Birlikte Ne Söylüyor
- ayette:
“Arınmak ister misin?”
denilir.
- ayette:
“Seni Rabbine ileteyim de haşyet duyasın.”
buyrulur.
Yani iki aşamalı bir dönüşüm vardır:
Önce arınma isteği.
Sonra Rabbini tanıma.
Ve bunun sonucu:
haşyet.
Bu sıralama önemlidir.
Çünkü bilgi yalnızca zihinde kalmaz.
Gerçek bilgi insanın:
karakterini ve davranışını değiştirmelidir.
Sonuç: Allah’ı Tanımak İnsanda Neden Sorumluluk Ve Haşyet Oluşturur
Nâziât Suresi 19. ayette Hz. Mûsâ’nın Firavun’a:
“Seni Rabbine ileteyim de O’ndan haşyet duyasın.”
demesi istenir.
Bu davetin merkezinde yalnızca:
“Allah vardır.”
bilgisi yoktur.
Daha derin bir dönüşüm vardır:
Sen mutlak değilsin.
Gücünün sınırı vardır.
Hayatının sahibi yalnızca sen değilsin.
Başka insanların üzerinde sınırsız hakkın yoktur.
Ve yaptıklarından sorumlusun.
Firavun’un temel problemi kendi gücünü gereğinden fazla büyütmesiydi.
Hz. Mûsâ’nın çözümü ise ona daha büyük bir hakikati göstermektir:
Rabbin var.
İnsan bunu gerçekten kavradığında yalnızca Tanrı hakkında bilgi edinmiş olmaz.
Kendi sınırlarını da öğrenir.
Ve belki haşyetin en derin anlamı tam burada ortaya çıkar:
İnsan Allah’tan korktuğu için küçülmez; kendisini Tanrı sanmayı bıraktığı için gerçek ölçüsünü bulur.
