Nâziât Suresi 30. Ayette “Bundan Sonra Yeryüzünü Yayıp Döşedi” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve “Dehâhâ” Kelimesi Dünyanın Şekli Hakkında Bir Bilgi Verir Mi 
Nâziât Suresi 30. Ayet Ne Söyler
Nâziât Suresi’nin 30. ayetinde:
“Ve’l-arda ba‘de zâlike dehâhâ.”
buyrulur.
Bu ifade genel olarak:
“Bundan sonra yeryüzünü yayıp döşedi.”
şeklinde anlamlandırılır.
Bir önceki ayetlerde göğün:
yükseltilmesi, düzenlenmesi, gecesinin karartılması ve gündüzünün aydınlatılması
anlatılmıştı.
Şimdi ise insanın üzerinde yaşadığı yeryüzüne geçilir.
“Dehâhâ” Kelimesi Ne Anlama Gelir
Ayetteki en dikkat çekici kelime:
“dehâhâ”
ifadesidir.
Kelime genel anlam alanı bakımından:
yaymak, genişletmek, döşemek, kullanıma elverişli hâle getirmek
gibi anlamlarla açıklanır.
Burada yeryüzünün insanın üzerinde:
yaşayabileceği, hareket edebileceği ve hayatını sürdürebileceği
bir alan hâline getirilmesi vurgulanır.
“Yeryüzünü Yaymak” Dünyanın Düz Olduğu Anlamına Mı Gelir
Hayır.
Bir yüzeyin insan açısından yayılmış veya geniş görünmesi, onun bütün gezegen ölçeğinde geometrik olarak düz olması gerektiği anlamına gelmez.
İnsan Dünya üzerinde yaşarken bulunduğu bölgeyi:
geniş ve uzanıp giden bir yüzey
olarak algılar.
Bu, küresel bir Dünya üzerinde de tamamen mümkündür.
Dolayısıyla ayetteki:
“yaymak”
ifadesinden:
“Kur’an Dünya düzdür diyor.”
sonucunu çıkarmak gerekli değildir.
“Dehâhâ” Dünyanın Küre Olduğunu Kanıtlar Mı
Hayır.
Aynı şekilde kelimeyi doğrudan:
“Dünyayı küre yaptı.”
şeklinde çevirmek de doğru değildir.
Ayetin kelimesi öncelikle yeryüzünün:
yayılması ve yaşama uygun hâle getirilmesi
anlamını taşır.
Dünya’nın yaklaşık küresel biçimde olduğu bugün astronomik ölçümlerle bilinen bilimsel bir gerçektir.
Fakat bunu yalnızca “dehâhâ” kelimesinden çıkarmaya çalışmak gerekli değildir.
“Dehâhâ Devekuşu Yumurtası Demektir” İddiası Doğru Mudur
Bu konuda internette oldukça yaygın bir iddia vardır.
Bazen:
“Dehâhâ kelimesi devekuşu yumurtası anlamına gelir ve Kur’an dünyanın biçimini önceden bildirmiştir.”
denilir.
Ancak bunu kelimenin doğrudan ve temel anlamı gibi sunmak dilbilimsel açıdan sorunludur.
“Dehâhâ”nın asıl bağlamı:
yaymak, döşemek ve hazırlamak
üzerindedir.
Kelimeyi zorlayarak modern bir astronomi mucizesine dönüştürmek yerine ayetin açık anlamına bağlı kalmak daha sağlamdır.
Kur’an Neden Dünyanın Geometrisini Açıkça Anlatmıyor
Çünkü ayetin amacı astronomi dersi vermek değildir.
Kur’an burada:
gezegenin çapını, çevresini, kutuplarını veya geometrik formülünü
açıklamaya çalışmaz.
Asıl amaç:
İnsan için yaşanabilir hâle getirilen yeryüzünün Allah’ın yaratılış düzeninin parçası olduğunu
hatırlatmaktır.
Dolayısıyla soru:
“Dünya tam olarak hangi şekildedir?”
değil,
öncelikle:
“Bu dünya nasıl yaşamaya elverişli hâle gelmiştir?”
sorusuna yönelir.
Yeryüzünün “Döşenmesi” Ne Anlama Gelebilir
İnsanın üzerinde yaşayabilmesi için yalnızca bir gezegenin var olması yeterli değildir.
Üzerinde:
toprak,
su,
atmosfer,
uygun sıcaklık koşulları
ve yaşamı destekleyen çok sayıda sistem gerekir.
Nâziât Suresi’nin hemen sonraki ayetlerinde de:
su, otlaklar ve dağlardan
söz edilecektir.
Bu nedenle “döşeme” düşüncesi ayetlerin bütününde yaşanabilir dünya temasına dönüşür.
“Bundan Sonra” İfadesi Yaratılışın Kesin Kronolojisini Mi Veriyor
Ayette:
“ba‘de zâlike”
yani:
“bundan sonra”
ifadesi bulunur.
Bu ifade üzerinde klasik tefsirlerde farklı açıklamalar yapılmıştır.
Kur’an’ın başka yaratılış ayetleriyle birlikte değerlendirildiğinde burada teknik anlamda modern bir kozmolojik zaman çizelgesi çıkarmak kolay değildir.
Bu nedenle ayeti:
“Bilimsel olarak kesin yaratılış sırası budur.”
şeklinde kullanmak yerine, anlatımın aşamalarına dikkat etmek daha doğrudur.
Göğün Yaratılmasıyla Yeryüzünün Düzenlenmesi Arasında Çelişki Var Mıdır
Kur’an’ın farklı ayetlerinde gök ve yerin yaratılışı farklı anlatım sıraları içinde geçebilir.
Bu durum bazı tartışmalara konu olmuştur.
Ancak “yaratmak”, “düzenlemek”, “yaymak” ve “yaşama elverişli hâle getirmek” aynı aşamayı ifade etmek zorunda değildir.
Bir şeyin var edilmesi ile onun daha sonra:
şekillendirilmesi ve kullanıma hazırlanması
ayrı süreçler olarak düşünülebilir.
Nâziât 30 özellikle yeryüzünün “dehâ” edilmesinden söz eder.
Dünya Neden İnsan İçin “Yayılmış” Gibi Görünür
Çünkü insan Dünya’ya kozmik ölçekte dışarıdan değil, yüzeyinden bakar.
Bir insan ovaya çıktığında önünde:
geniş bir alan
görür.
Denizin kıyısında da ufuk:
uzanıp gider.
Gezegenin çok büyük olması nedeniyle yerel ölçekte eğrilik günlük bakışta belirgin değildir.
Dolayısıyla “yayılmış yeryüzü” ifadesi insanın doğal deneyimiyle uyumludur.
Dünya’nın Küreselliği İle Üzerinde Rahatça Yürümek Nasıl Birlikte Mümkündür
Dünya’nın yarıçapı insan ölçeğine göre son derece büyüktür.
Bu nedenle küçük bir bölgedeki yüzey:
neredeyse düz gibi
algılanır.
Bir karıncanın dev bir top üzerinde çok küçük bir bölgede yürümesi gibi düşünülebilir.
Top küresel olabilir.
Ama küçük ölçekte yüzey:
yayılmış bir alan gibi
deneyimlenebilir.
Bu yüzden küresellik ile “yeryüzünün yayılması” arasında zorunlu bir çelişki yoktur.
Ayetin Asıl Vurgusu Şekil Değilse Nedir
Asıl vurgu:
yaşanabilirliktir.
İnsan üzerinde:
yürüyebilir,
ev kurabilir,
tarım yapabilir,
su bulabilir,
hayvan yetiştirebilir.
Yani Dünya yalnızca uzayda bulunan bir gök cismi değildir.
İnsan açısından:
bir yaşam alanıdır.
Kur’an’ın dikkati de buraya yönelir.
Bu Ayetin Yeniden Dirilişle Bağlantısı Nedir
Bu bölümün ana bağlamını unutmamak gerekir.
Sure başlangıçta:
kıyamet ve yeniden dirilişi
anlatmıştı.
İnkârcılar yeniden yaratılmayı imkânsız görmüştü.
Ardından insanın önüne:
gök, gece, gündüz ve yeryüzü
konulur.
Mantık şudur:
Bütün bu büyük yaratılışı gerçekleştiren kudret, insanı yeniden yaratmaya da kadirdir.
Dolayısıyla yeryüzü anlatısı diriliş tartışmasından kopuk değildir.
Yeryüzünün Yaşanabilir Olması Ne Kadar Önemlidir
Son derece önemlidir.
Bir gezegenin yalnızca var olması yaşam için yeterli değildir.
Yaşamın bildiğimiz biçimi için çok sayıda koşulun belirli aralıklarda bulunması gerekir.
Dünya:
sıvı suya, uygun atmosfer koşullarına ve yaşamın sürdürülebildiği çevresel sistemlere
sahiptir.
Kur’an bu bilimsel ayrıntıları tek tek açıklamaz.
Fakat insanı üzerinde yaşadığı dünyanın nimet oluşu üzerinde düşünmeye çağırır.
Ayet İnsanın Dünya Üzerindeki Sahiplik Anlayışını Sorgular Mı
Evet, güçlü biçimde böyle düşünülebilir.
İnsan:
“Benim toprağım.”
“Benim ülkem.”
“Benim mülküm.”
der.
Bu günlük hukuk ve toplum açısından anlamlı olabilir.
Fakat daha büyük ölçekte insan Dünya’ya geldiğinde onu zaten hazır bulur.
Toprağı yaratmaz.
Suyu yaratmaz.
Gezegeni kurmaz.
Bu açıdan insan mutlak sahipten çok:
geçici kullanıcı
konumundadır.
Ayetin Çevre Ahlâkıyla Bağlantısı Kurulabilir Mi
Doğrudan modern çevre politikası anlatılmasa da güçlü bir ahlâkî çıkarım yapılabilir.
İnsan kendisine yaşama imkânı sağlayan:
toprağı, suyu, havayı ve diğer canlıları
sınırsız biçimde tüketilecek nesneler olarak görmemelidir.
Eğer yeryüzü bir nimet ve yaşam alanıysa:
onu korumak da sorumluluk
olarak görülebilir.
İnsanın kendisine verilen ortamı yok etmesi, kendi hayat şartlarını da tahrip etmesidir.
Ayetin Felsefi Mesajı Nedir
Ayet şu temel soruyu düşündürür:
İnsan dünyaya sahip olduğu için mi burada yaşıyor, yoksa burada yaşamasına izin veren koşullar önceden bulunduğu için mi?
İnsan doğduğunda:
Dünya hazırdır.
Gökyüzü hazırdır.
Su döngüsü vardır.
Toprak vardır.
İnsan bunların hiçbirini başlangıçta kendisi kurmamıştır.
Bu durum insanın varoluşuna güçlü bir bağımlılık boyutu kazandırır.
27’den 30. Ayete Kadar Nasıl Bir Yaratılış Tablosu Oluşur
- ayette:
Göğün yaratılışı.
- ayette:
Yüksekliği ve düzeni.
- ayette:
Gece ve gündüz.
- ayette:
Yeryüzünün yayılıp hazırlanması.
Yani bakışımız:
gökten yere
doğru iner.
Bir sonraki ayette ise yeryüzünün içinden:
su ve otlakların çıkarılması
anlatılacaktır.
Böylece yaratılış anlatısı giderek doğrudan hayat şartlarına yaklaşır.
Sonuç: “Dehâhâ” Dünyanın Şekli Hakkında Ne Söyler
Nâziât Suresi 30. ayette:
“Ve’l-arda ba‘de zâlike dehâhâ.”
buyrulur.
Bu ifade en doğal biçimde:
“Bundan sonra yeryüzünü yayıp döşedi, yaşama elverişli hâle getirdi.”
anlamında anlaşılır.
Buradaki “dehâhâ” kelimesini:
“Kur’an dünyanın düz olduğunu söylüyor.”
şeklinde yorumlamak zorunlu olmadığı gibi,
“Bu kelime doğrudan devekuşu yumurtası demektir ve Dünya’nın biçimini bilimsel olarak haber vermektedir.”
şeklindeki popüler iddiayı kesin bir dilbilimsel gerçek gibi sunmak da sağlam değildir.
Dünya’nın yaklaşık küresel yapısı bilimsel yöntemlerle belirlenebilir.
Nâziât 30’un temel mesajı ise başka yerdedir:
Üzerinde yaşadığımız yeryüzü insan ve diğer canlıların hayatını sürdürebileceği şekilde hazırlanmıştır.
Ve belki ayetin en derin sorusu şudur:
İnsan kendisine hazır verilmiş böylesine büyük bir yaşam alanında birkaç on yıl bulunup sonra ayrılıyorsa:
Dünya gerçekten insanın mülkü müdür, yoksa insan Dünya’nın geçici misafiri midir?
