Nâziât Suresi 26. Ayette “Şüphesiz Bunda Allah’tan Korkan Kimse İçin Büyük Bir İbret Vardır” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Firavun’un Sonundan Hangi Dersler Çıkarılmalıdır 
Nâziât Suresi 26. Ayet Ne Söyler
Nâziât Suresi’nin 26. ayetinde:
“İnne fî zâlike le‘ibraten limen yahşâ.”
buyrulur.
Bu ifade genel olarak:
“Şüphesiz bunda, Allah’tan korkan kimse için büyük bir ibret vardır.”
şeklinde anlamlandırılır.
Bir önceki ayette Firavun’un dünya ve ahiret cezasıyla yakalandığı bildirilmişti.
Şimdi ise kıssanın amacı açıklanır:
Bu olaydan ders çıkarılması.
“İbret” Ne Anlama Gelir
İbret yalnızca:
“Vah, ne kötü olmuş.”
demek değildir.
İbret:
bir olayın görünen yüzünden hareket ederek onun arkasındaki gerçeği kavramak ve bundan kendi hayatı için ders çıkarmaktır.
Yani Firavun’un sonunu okumak yetmez.
Asıl soru:
“Bu hikâye benim hangi davranışımı sorgulatıyor?”
olmalıdır.
Neden Firavun’un Hikâyesi Bir İbrettir
Çünkü onun hayatında çok güçlü bir yükseliş ve düşüş vardır.
Firavun:
iktidar sahibidir,
ordulara hükmeder,
insanları yönetir,
kendisini en yüce otorite ilan eder.
Fakat sonunda bütün bu güç:
onu ölümden ve hesaptan kurtaramaz.
Bu nedenle kıssa insana:
dünyevî gücün mutlak olmadığını
gösteren büyük bir örnektir.
“Limen Yahşâ” Ne Anlama Gelir
Ayette:
“limen yahşâ”
yani:
“haşyet duyan kimse için”
ifadesi kullanılır.
Haşyet, daha önce gördüğümüz gibi yalnızca korku değildir.
Allah’ın büyüklüğünü ve insanın kendi sınırlılığını bilmekten doğan derin saygı ve sorumluluk bilincidir.
Demek ki herkes aynı hikâyeyi okuyabilir.
Fakat herkes aynı dersi çıkarmayabilir.
Neden Herkes Aynı Olaydan İbret Almaz
Çünkü ibret yalnızca gözle görmekle oluşmaz.
İnsan olayın kendisini görebilir ama:
“Bunun benimle ne ilgisi var?”
diyebilir.
Firavun’un hikâyesini yalnızca eski bir hükümdarın başına gelen tarihsel felaket olarak görmek mümkündür.
Fakat ibret alan insan:
“Bende Firavun’un hangi küçük özellikleri bulunabilir?”
diye sorar.
İşte fark burada başlar.
Firavun’dan Çıkarılacak İlk Büyük Ders Nedir
Güç kalıcı değildir.
İnsan ne kadar güçlü olursa olsun:
yaşlanır,
hastalanabilir,
otoritesini kaybedebilir,
ölür.
Firavun’un büyük yanılgısı sahip olduğu gücün geçici olduğunu unutmasıdır.
Bu nedenle insanın gücü büyüdükçe:
tevazusunun da büyümesi gerekir.
İkinci Büyük Ders Nedir
Güç, haklılık anlamına gelmez.
Firavun’un elinde:
ordu,
devlet,
servet,
kalabalık
vardır.
Hz. Mûsâ ise onun karşısına çok daha sınırlı dünyevî imkânlarla çıkar.
Fakat Kur’an’ın anlatısında hakikat:
kimin daha güçlü olduğuna göre belirlenmez.
Bu ayrım insanlık tarihi açısından son derece önemlidir.
Üçüncü Büyük Ders Nedir
Kibir insanı gerçeğe karşı körleştirebilir.
Firavun mucizeyi görür.
Uyarıyı duyar.
Arınmaya çağrılır.
Fakat sonunda:
yalanlar ve isyan eder.
Demek ki insanın önündeki problem her zaman bilgi eksikliği olmayabilir.
Bazen insan gerçeği kabul etmeyecek kadar kendisine hayran olabilir.
Dördüncü Büyük Ders Nedir
Yanlış yaptığını kabul etmek için geç kalmamak gerekir.
Firavun’a defalarca fırsat sunulur.
Fakat o direnir.
Kur’an’ın diğer anlatısında boğulma anında iman ettiğini söylemesi ise artık çok geç bir aşamada gerçekleşir.
Bu yüzden insanın:
“Bir gün düzeltirim.”
düşüncesi tehlikelidir.
Her dönüşün bir zamanı vardır.
Beşinci Büyük Ders Nedir
Başkalarına zulmetmek, gücün doğal hakkı değildir.
Firavun iktidarını:
insanları baskı altına almak,
toplumu bölmek,
öldürmek ve korkutmak
için kullanmıştır.
Kur’an’ın eleştirisi yalnızca onun inancına değil:
gücünü kullanma biçimine de yöneliktir.
Bu nedenle Firavun kıssası aynı zamanda bir iktidar ahlâkı dersidir.
Altıncı Büyük Ders Nedir
İnsan kendisini hesap vermez gördüğünde tehlikeli hâle gelebilir.
Firavun’un:
“Ben sizin en yüce rabbinizim.”
sözü tam olarak bu zihniyeti gösterir.
Kendisinden üstün hiçbir otorite kabul etmeyen kişi zamanla:
kendi davranışlarının sınırını da kendisi belirlemeye
başlar.
İşte mutlak iktidarın en büyük tehlikelerinden biri budur.
Yedinci Büyük Ders Nedir
Kalabalık, hakikatin ölçüsü değildir.
Firavun insanları toplar.
Seslenir.
Otoritesini gösterir.
Ama bu onu haklı yapmaz.
Bugün de insanlar:
çok kişinin söylediği şeyi doğru sanabilir.
Oysa hakikat bazen çoğunluğun dışında kalabilir.
Bu nedenle düşünmenin ölçüsü:
“Kaç kişi inanıyor?”
değil,
“Gerçekten doğru mu?”
olmalıdır.
Sekizinci Büyük Ders Nedir
Hakikate karşı propaganda yapmak hakikati ortadan kaldırmaz.
Firavun Hz. Mûsâ’yı:
sihirbaz,
tehdit,
düzeni bozan kişi
olarak göstermeye çalışır.
Fakat isimlendirme gerçeği değiştirmez.
Bir şeye sürekli:
“Yalan.”
demek onun gerçekten yalan olduğunu kanıtlamaz.
İbret alan kişi söylemlerin arkasındaki delile bakar.
Dokuzuncu Büyük Ders Nedir
Arınma kapısı ceza gelmeden önce açıktır.
Firavun gibi büyük bir zalime bile önce:
“Arınmak ister misin?”
denilmiştir.
Bu çok önemli bir ayrıntıdır.
Demek ki insanın geçmişi ne kadar kötü olursa olsun mesele:
yanlışını fark ettikten sonra ne yaptığıdır.
Asıl trajedi hata yapmak değil, hata gösterildiğinde kibirle sürdürmek olabilir.
Onuncu Büyük Ders Nedir
İnsan kendi küçük dünyasında da Firavunlaşabilir.
Firavun denildiğinde dev bir hükümdar düşünürüz.
Fakat onun zihniyetinin küçük örnekleri günlük yaşamda da ortaya çıkabilir.
Bir insan:
ailesinde herkesi ezebilir,
iş yerinde gücünü kötüye kullanabilir,
eleştiriye tahammül etmeyebilir,
sürekli kendisini haklı görebilir.
Firavunluk önce tahtta değil:
insanın zihninde başlayabilir.
Ayetin Felsefi Mesajı Nedir
Ayet tarihin ne işe yaradığı konusunda çok derin bir düşünce ortaya çıkarır.
Geçmiş yalnızca:
ne zaman, nerede, kim yaşadı
bilgisi değildir.
Geçmiş:
insanın tekrar eden davranışlarını gösteren büyük bir laboratuvar
gibidir.
İsimler değişir.
Devletler değişir.
Teknoloji değişir.
Fakat:
kibir,
iktidar tutkusu,
zulüm,
hakikati reddetme
tekrar ortaya çıkabilir.
İşte ibret, bu tekrarları görebilmektir.
Haşyet İle İbret Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Ayet:
“Bunda haşyet duyan kimse için ibret vardır.”
der.
Çünkü haşyet duyan insan kendisini mutlak görmez.
Şöyle düşünebilir:
“Firavun’un yaptığı hata sadece ona özgü değildi. Ben de gücün etkisiyle yanlış yapabilirim.”
Bu farkındalık insanı savunmacı olmaktan çıkarır.
Kendi davranışlarına dışarıdan bakabilmesini sağlar.
İbret tam olarak burada başlar.
15’ten 26. Ayete Kadar Mûsâ Ve Firavun Kıssası Ne Söylüyor
Kısa fakat olağanüstü yoğun bir anlatım vardır:
Hz. Mûsâ çağrılır.
Firavun’a gönderilir.
Firavun azmıştır.
Ona:
“Arınmak ister misin?”
denilir.
Rabbine yönelmesi teklif edilir.
Büyük mucize gösterilir.
Firavun:
yalanlar,
isyan eder,
arkasını döner,
insanları toplar
ve sonunda:
“Ben sizin en yüce rabbinizim.”
der.
Allah da onu cezalandırır.
Ardından tek bir cümle gelir:
“Bunda ibret vardır.”
Yani bütün kıssa okuyucuya bir ayna olmak için anlatılmıştır.
Sonuç: Firavun’un Sonundan Hangi Büyük İbret Çıkarılmalıdır
Nâziât Suresi 26. ayette:
“İnne fî zâlike le‘ibraten limen yahşâ.”
buyrulur.
Yani:
“Şüphesiz bunda haşyet duyan kimse için büyük bir ibret vardır.”
Firavun’un hikâyesinden çıkarılabilecek ders yalnızca:
“Kötü insanlar sonunda cezalandırılır.”
cümlesinden ibaret değildir.
Daha derin mesaj şudur:
Güç insanı sınayabilir.
Kibir insanı körleştirebilir.
Kalabalık insanı haklı yapmaz.
Hakikate sırt çevirmek hakikati yok etmez.
İnsan hesap vermediğini sandığı anda en tehlikeli hatalarına yaklaşabilir.
Ve en önemlisi:
Firavun’u okumak kolaydır.
Kendi içimizdeki küçük Firavun’u görmek daha zordur.
Çünkü insan başkasının kibrini hemen fark eder.
Kendi kibrine ise güzel isimler verebilir.
Başkasının otoriterliğini görür.
Kendi kontrol arzusunu:
“Ben sadece doğru olanı istiyorum.”
diye açıklayabilir.
İşte gerçek ibret burada başlar:
Geçmişteki Firavun’u yargılamadan önce, onun zihniyetinin bizde herhangi bir iz bırakıp bırakmadığını sormakta.
