Nâziât Suresi 21. Ayette “Fakat Firavun Yalanladı Ve İsyan Etti” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Açık Mucizeyi Görmesine Rağmen Neden Gerçeği Reddetti 
Nâziât Suresi 21. Ayet Ne Söyler
Nâziât Suresi’nin 21. ayetinde:
“Fe kezzebe ve asâ.”
buyrulur.
Bu son derece kısa ifade:
“Fakat o yalanladı ve isyan etti.”
şeklinde anlamlandırılır.
Bir önceki ayette Hz. Mûsâ’nın Firavun’a büyük mucizeyi gösterdiği belirtilmişti.
Beklenen şey, böylesine açık bir işaret karşısında Firavun’un düşünmesi ve değişmesi olabilirdi.
Fakat tam tersi gerçekleşir:
Yalanlar ve karşı gelir.
“Kezzebe” Ne Anlama Gelir
“Kezzebe” kelimesi:
yalan saymak, doğru olmadığını iddia etmek, reddetmek
anlamına gelir.
Buradaki önemli nokta şudur:
Firavun yalnızca:
“Ben anlamadım.”
dememektedir.
Hz. Mûsâ’nın getirdiği mesajı ve gösterdiği işareti bilinçli biçimde reddetmektedir.
Dolayısıyla ayetin dili basit bir şüpheden daha güçlüdür.
“Asâ” Ne Anlama Gelir
“Asâ” kelimesi:
itaat etmemek, karşı gelmek, isyan etmek
anlamlarını taşır.
Bu nedenle ayette iki aşama vardır:
Önce:
hakikati reddetmek.
Ardından:
ona göre davranmayı reddetmek.
Yani Firavun’un problemi yalnızca düşüncesinde değildir.
Reddedişi davranışa dönüşür.
Yalanlamak İle İsyan Etmek Arasında Ne Fark Vardır
Yalanlamak daha çok:
zihinsel ve sözlü reddedişi
ifade eder.
İsyan ise:
davranışsal karşı çıkışı
gösterir.
Firavun:
“Bu doğru değildir.”
demekle kalmaz.
Hayatını ve yönetimini de bu reddediş doğrultusunda sürdürür.
Bu nedenle iki kelime birlikte onun bütün tutumunu özetler:
İnkâr etti ve direnmeye devam etti.
Firavun Açık Mucizeyi Görmesine Rağmen Neden İnanmadı
İnsan davranışı yalnızca deliller tarafından belirlenmez.
Firavun’un önünde çok büyük çıkarlar vardır.
Hz. Mûsâ’nın mesajını kabul etmesi demek:
kendisinin mutlak otorite olmadığını kabul etmek,
zulmünü bırakmak,
kibrinden vazgeçmek
ve iktidar anlayışını değiştirmek
demektir.
Dolayısıyla Firavun yalnızca bir inancı değil, bütün hayat düzenini kaybetme korkusunu yaşamaktadır.
Firavun Gerçeğin Doğru Olabileceğini İçten İçe Anlamış Olabilir Mi
Kur’an’ın başka bölümlerindeki Firavun anlatıları, onun ve çevresinin bazı işaretler karşısında içsel bir farkındalık yaşayabileceğini düşündüren ifadeler içerir.
Fakat Nâziât 21’in özellikle vurguladığı şey:
sonuçta gerçeği kabul etmemesidir.
İnsan bazen bir şeyin doğruluğunu sezebilir fakat:
çıkarı, kibri veya korkusu
nedeniyle onu reddetmeye devam edebilir.
İnsan Bildiği Bir Gerçeği Neden Reddedebilir
Çünkü bir gerçeği kabul etmek bazen bedel ister.
Örneğin:
“Ben haksızdım.”
demek insanın egosuna ağır gelebilir.
Daha da zor olanı:
“Bütün hayatımı yanlış kurmuşum.”
demektir.
Firavun için Hz. Mûsâ’yı kabul etmek, yalnızca küçük bir yanlışı düzeltmek değildir.
Kendisini yıllardır tanımladığı bütün kimliği sorgulamaktır.
Firavun’un Kibri Delilden Daha Güçlü Mü Olmuştur
Ayette ortaya çıkan tablo büyük ölçüde bunu düşündürür.
Delil gösterilir.
Ama kibir devam eder.
Bu çok önemli bir insanlık problemidir.
Çünkü bazen insan:
hakikati öğrenmek istemez; haklı çıkmak ister.
Bu iki amaç birbirinden tamamen farklıdır.
Hakikati arayan insan yanıldığını kabul edebilir.
Kendini savunmaya odaklanan insan ise en açık delili bile yeniden yorumlayabilir.
İktidar Gerçekliği Algılamayı Bozabilir Mi
Evet, psikolojik açıdan güç insanın çevresindeki geri bildirimi bozabilir.
Sürekli itaat edilen bir kişi:
kendi düşüncelerini sorgulayacak insanlardan uzaklaşabilir.
Herkes onu onaylıyorsa zamanla kendi yanılmazlığına inanması kolaylaşabilir.
Firavun kıssası bu durumun uç örneğini gösterir:
Gücün insanı hakikat karşısında körleştirmesi.
Firavun Hz. Mûsâ’yı Neden Tehdit Olarak Görmüş Olabilir
Çünkü Hz. Mûsâ’nın mesajı yalnızca kişisel ibadet çağrısı değildir.
Firavun’un temel otorite iddiasını sorgular.
Eğer gerçek Rab Allah ise:
Firavun mutlak değildir.
Eğer insanlar Allah’ın kullarıysa:
Firavun onların mutlak sahibi değildir.
Bu düşünce Firavun’un siyasi düzeninin temelini sarsar.
Bu yüzden Hz. Mûsâ onun açısından yalnızca dinî değil, iktidarını tehdit eden bir hakikat taşıyıcısıdır.
Ayette Neden Uzun Bir Açıklama Yerine Sadece İki Fiil Kullanılmıştır
“Yalanladı ve isyan etti.”
İki kelime.
Ama Firavun’un bütün karakteri ve seçimi özetlenir.
Kur’an’ın anlatım gücü burada ortaya çıkar.
Öncesinde:
davet,
rehberlik,
arınma çağrısı,
mucize
vardır.
Bütün bunların ardından Firavun’un cevabı yalnızca:
reddetmek ve karşı gelmek
olur.
Kısalık, kararının sertliğini daha da belirginleştirir.
Firavun’un Reddedişi Bilgisizlik Mi Yoksa Ahlâkî Bir Sorun Mudur
Nâziât anlatısında mesele yalnızca bilgi eksikliği değildir.
Çünkü kendisine:
mesaj ulaşmış,
uyarı yapılmış,
mucize gösterilmiştir.
Bu noktadan sonra sorun ahlâkî bir boyut kazanır.
İnsan gördüğü hakikatin gerektirdiği değişimi kabul edip etmeyecektir.
Firavun:
değişmemeyi
seçer.
Bir İnsanın Gerçeği Kabul Etmesine En Büyük Engel Ne Olabilir
Her insanda farklı olabilir.
Ama Firavun örneğinde özellikle:
kibir, iktidar tutkusu ve çıkar
öne çıkar.
İnsan bazen yanlış bir düşünceyi, doğru olduğuna gerçekten inandığı için değil:
onu bırakırsa kaybedeceği şeylerden korktuğu için
savunabilir.
Bu nedenle hakikat arayışında yalnızca zekâ değil:
karakter ve dürüstlük
de önemlidir.
İsyan Neden Yalanlamanın Doğal Sonucu Hâline Gelir
Eğer insan kendisine yöneltilen ahlâkî otoriteyi reddederse onun taleplerine uyma gereği de görmeyebilir.
Firavun:
Hz. Mûsâ’nın mesajını reddeder.
Bunun doğal sonucu:
mesajın gerektirdiği dönüşümü de reddetmesidir.
Bu nedenle fikir ile davranış arasında güçlü bir bağ vardır.
İnsan neye inandığına göre yaşamaya eğilimlidir.
Ayet Günümüz İnsanı İçin Nasıl Bir Uyarı Taşır
Firavun kıssasını yalnızca eski bir hükümdarın hikâyesi olarak okumak eksik olabilir.
İnsan bugün de:
kendi yanlışını gösteren gerçekleri reddedebilir.
Bir ilişkisinde,
iş hayatında,
ahlâkî davranışında,
kendi karakterinde
açık sorunlar bulunduğu hâlde bunlarla yüzleşmemeyi seçebilir.
Bu anlamda küçük ölçekte bile:
“kezzebe ve asâ”
tavrı ortaya çıkabilir.
Ayetin Felsefi Mesajı Nedir
Ayet şu çok önemli soruyu ortaya çıkarır:
İnsan gerçekten rasyonel bir varlık mıdır, yoksa bazen aklını kendi çıkarlarını savunmak için mi kullanır?
İnsan aklı hakikati bulmak için kullanılabilir.
Ama aynı akıl:
önceden verilmiş bir kararı savunacak gerekçeler üretmek için
de kullanılabilir.
Firavun kıssası ikinci ihtimalin ne kadar tehlikeli olduğunu gösterir.
Mucizeyi Görmek Neden Ahlâkî Değişim İçin Yeterli Olmamıştır
Çünkü bilgi ile dönüşüm aynı şey değildir.
Bir insan:
sigaranın zararlı olduğunu bilebilir,
ama içmeye devam edebilir.
Bir insan yaptığı davranışın başkasını incittiğini anlayabilir,
ama kibri yüzünden özür dilemeyebilir.
Benzer biçimde Firavun da olağanüstü işareti görmesine rağmen:
gördüğünün gerektirdiği değişime direnmiştir.
Bu nedenle bazen insanın problemi gözünde değil:
iradesindedir.
20. Ve 21. Ayetler Birlikte Ne Söylüyor
- ayette:
“Ona en büyük mucizeyi gösterdi.”
- ayette:
“Fakat yalanladı ve isyan etti.”
Bu iki ayet arasındaki karşıtlık son derece güçlüdür.
Bir tarafta:
en büyük işaret.
Diğer tarafta:
en büyük direnç.
Bu bize önemli bir gerçeği düşündürür:
Delilin büyüklüğü, kalbin açıklığını garanti etmez.
İnsan gerçeğe açık değilse gördüğü şeyi bile reddedebilir.
Sonuç: Firavun Açık Mucizeyi Görmesine Rağmen Neden Gerçeği Reddetti
Nâziât Suresi 21. ayette:
“Fe kezzebe ve asâ.”
buyrulur:
“Fakat yalanladı ve isyan etti.”
Firavun’a:
arınma fırsatı verilmiş,
Rabbi tanıması teklif edilmiş,
büyük mucize gösterilmiş
olmasına rağmen o geri adım atmaz.
Çünkü Hz. Mûsâ’nın getirdiği hakikati kabul etmek, Firavun için yalnızca:
“Bir konuda yanılmışım.”
demek değildir.
Şunu kabul etmek anlamına gelir:
“Ben mutlak güç sahibi değilim.”
İşte belki de onun için en zor cümle budur.
Bu nedenle Nâziât 21 insan hakkında son derece derin bir gerçeği ortaya koyar:
Hakikati reddetmenin sebebi her zaman yeterli delil bulunmaması değildir. Bazen insan gerçeğin doğru olmasından korkar; çünkü doğruysa değişmek zorunda kalacaktır.
Ve ayetin bugün bize bıraktığı soru şudur:
Bir gerçek egomuzu, çıkarımızı veya kendimiz hakkında yıllardır anlattığımız hikâyeyi yıkarsa yine de onu kabul edebilir miyiz?
