📖 Mürselât Suresi 33. Ayette “Sanki Sarı Develer Gibidir” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Cehennemden Saçılan Kıvılcımların Develere Benzetilmesi

Mürselât Suresi 33. Ayette “Sanki Sarı Develer Gibidir” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Cehennemden Saçılan Kıvılcımların Develere Benzetilmesi Nasıl Anlaşılmalıdır ​

“Kur’an bazen insanın bildiği bir görüntüyü, bilmediği bir âlemin dehşetini anlatmak için kullanır. Mürselât’taki sarı develer benzetmesi de cehennem ateşinden yükselen dev kıvılcımların büyüklüğünü, hareketini ve ürpertici görünümünü insan zihninde canlandırır.”
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...

Mürselât Suresi 33. Ayet Ne Söyler ​

Mürselât Suresi’nin 33. ayeti şöyledir:


كَأَنَّهُ جِمَالَتٌ صُفْرٌ


Türkçeye genel olarak:


“Sanki sarı develer gibidir.”


şeklinde çevrilir.


Bu ayeti anlayabilmek için 32. ayetle birlikte okumak gerekir.


Önce cehennem ateşinin:


saray gibi büyük kıvılcımlar saçtığı


söylenmişti.

1. ayette ise bu kıvılcımların görünüşü başka bir benzetmeyle anlatılır:

Sarı develer gibi.


Böylece aynı görüntü hem büyüklük hem hareket hem de renk bakımından zihinde daha güçlü hâle gelir.

“Cimâletün” Kelimesi Ne Anlama Gelir ​

Ayette geçen “cimâletün” kelimesi genel olarak:


develer, deve topluluğu


anlamında anlaşılmıştır.


Bazı dil yorumlarında kelimenin:


kalın ipler,


gemi halatları


gibi anlamlarla ilişkilendirildiği görüşler de vardır.


Ancak klasik ve yaygın yorum:


deve sürüleri


şeklindedir.


Dolayısıyla ayet ateşten saçılan dev kıvılcımları, hareket hâlindeki iri develere benzeten güçlü bir görüntü oluşturur.

“Sufr” Kelimesi Neden Sarı Olarak Çevrilir ​

Ayetteki “sufr” kelimesi:


sarı renkli


anlamındadır.


Ancak klasik Arapçada renk ifadelerinin kullanım alanları bugünkü modern renk kategorileri kadar dar olmayabilir.


Bu nedenle bazı yorumlarda:


sarıya çalan,


koyu sarı,


siyaha çalan sarımsı görüntü


gibi açıklamalar da yapılmıştır.


Burada temel amaç kesin bir renk kartelası vermek değil, ateşten yükselen kıvılcımların çarpıcı görünüşünü tasvir etmektir.

Kıvılcımlar Neden Develere Benzetilir ​

Normalde kıvılcımlar küçüktür.


Bir ateşten sıçrar ve kısa sürede söner.


Fakat Mürselât’ın cehennem tasvirinde durum tamamen farklıdır.

1. ayette kıvılcımlar:

saraylara,

1. ayette ise:

büyük develere


benzetilir.


Bu iki benzetme birlikte düşünüldüğünde ortaya çıkan temel fikir şudur:


Bunlar sıradan ateş kıvılcımları değildir.


Büyük, yoğun, hareketli ve ürpertici bir ateş sahnesi anlatılmaktadır.

Deve Benzetmesi İlk Muhataplar İçin Neden Çok Etkiliydi ​

Kur’an’ın ilk muhataplarının yaşadığı coğrafyada deve son derece tanıdık bir hayvandı.


İnsanlar develerin:


büyüklüğünü,


hareketini,


sürü hâlindeki görüntüsünü


çok iyi biliyorlardı.


Dolayısıyla:


“Develer gibi.”


benzetmesi onların zihninde hemen canlı bir görüntü oluşturuyordu.


Kur’an bilinmeyen ahiret sahnesini anlatırken muhatabın bildiği dünyadan güçlü imgeler kullanmaktadır.

Deve Sürüsünün Hareketi Kıvılcımların Hareketini mi Anlatır ​

Bu güçlü bir yorum ihtimalidir.


Büyük bir deve sürüsünü uzaktan düşündüğümüzde:


iri gövdeler,


ardışık hareketler,


kalabalık bir kütle


görürüz.


Ateşten yükselen kıvılcımların da:


birbiri ardınca,


büyük parçalar hâlinde,


hareket ederek


saçılması bu benzetmeyle zihinde canlandırılmış olabilir.


Ancak ayetin fiziksel mekanizmasının bundan ibaret olduğunu kesin olarak söylemek gerekmez.


Benzetmenin temel işlevi görsel etkiyi güçlendirmektir.

Bir Önceki Ayette Saray, Bu Ayette Deve Benzetmesi Neden Arka Arkaya Gelir ​

Çünkü iki benzetme farklı özellikleri vurgulayabilir.


Saray benzetmesi:


büyüklüğü ve kütleyi,


deve benzetmesi:


şekli, hareketi ve kalabalık görüntüyü


çağrıştırabilir.


Böylece okuyucu sadece:


“Çok büyük ateş.”


demekle bırakılmaz.


Sahne giderek ayrıntılanır.


Kur’an’ın bu bölümündeki anlatım neredeyse hareketli bir görüntü gibi ilerler.

Kur’an Neden Aynı Kıvılcımı İki Farklı Şeye Benzetir ​

Çünkü tek bir benzetme her özelliği aynı anda anlatamayabilir.


Bir şey:


büyüklük bakımından bir yapıya,


hareket bakımından bir canlıya


benzetilebilir.


Günlük dilde de bunu yaparız.


Örneğin bir bulut için:


“Dağ kadar büyüktü ve deniz gibi hareket ediyordu.”


diyebiliriz.


Bu iki ifade çelişmez.


Farklı özellikleri görünür kılar.


Mürselât’ın iki ardışık benzetmesi de benzer bir edebî zenginlik taşır.

Ateşten Çıkan Bir Şey Nasıl Sarı Görünebilir ​

Dünyadaki ateşlerde renk:


sıcaklığa,


yanan maddeye,


yanma koşullarına


göre değişebilir.


Sarı, turuncu, kırmızı ve başka tonlar görülebilir.


Ancak Mürselât 33’ü modern yanma fiziği üzerinden açıklamak gerekli değildir.


Ayet bize kimyasal bir ateş analizi sunmaz.


Renk burada tasvirin bir parçasıdır.


Amaç insanın zihninde:


büyük, hareketli ve korkutucu ateş parçaları


oluşturmaktır.

Önce Karanlık Gölge Sonra Sarı Kıvılcımlar Anlatılması Nasıl Bir Görüntü Oluşturur ​

Bu bölümün görsel yapısı gerçekten dikkat çekicidir.


Önce:


üç kollu karanlık gölge,


sonra:


alev,


ardından:


saray büyüklüğünde kıvılcımlar,


ve şimdi:


sarı develere benzeyen ateş parçaları...


Karanlıkla parlak ateşin yan yana gelmesi sahneyi daha da ürpertici hâle getirir.


Bir tarafta yoğun duman.


Diğer tarafta onun içerisinden fırlayan dev ateş parçaları.


Kur’an’ın birkaç kısa ayetle oluşturduğu sahne son derece güçlüdür.

Bu Ayeti Mutlaka Birebir Fiziksel Bir Fotoğraf Gibi mi Anlamalıyız ​

Kur’an cehennemi gerçek bir ahiret sonucu olarak anlatır.


Fakat ahiret âleminin bütün fiziksel ayrıntılarının dünyadaki deneyimlerimizle birebir aynı olduğunu bildiğimizi söyleyemeyiz.


Bu nedenle benzetmelerin işlevini dikkate almak önemlidir.


“Sanki”


ifadesi zaten bir benzetme bulunduğunu açıkça gösterir.


Ayet:


“Bunlar gerçek develerdir.”


dememektedir.


Kıvılcımların görünüşü develere benzetilmektedir.


Bu ayrım önemlidir.

İnsan Bilmediği Bir Şeyi Benzetmelerle Daha mı Kolay Anlar ​

Evet.


İnsan zihni yeni kavramları çoğu zaman bildiği şeylerle ilişkilendirerek anlamlandırır.


Çocuğa çok büyük bir hayvanı anlatırken:


“Bir araba kadar büyük.”


diyebiliriz.


Arabanın hayvan olduğunu söylemiyoruz.


Sadece büyüklük hakkında zihinsel bir köprü kuruyoruz.


Kur’an’ın ahiret tasvirlerinde de:


dünya,


ateş,


gölge,


meyve,


su,


bahçe


gibi tanıdık kavramlar kullanılır.


Bilinmeyen âlem, bilinen dünyanın diliyle anlatılır.

Ayetteki Dehşet Neden Giderek Artırılıyor ​

Çünkü Mürselât 29’dan itibaren insan artık dünyadaki uyarı aşamasından ahiret sonucuna geçirilmiştir.


Önce:


“Yalanladığınız şeye gidin.”


denir.


Sonra sığınak gösterilir fakat işe yaramaz.


Ardından ateşin büyüklüğü açıklanır.


Her yeni ayet:


kaçışın ve güvenliğin biraz daha ortadan kalktığını


gösterir.


Bu aşamalı yoğunlaşma insan üzerinde güçlü bir psikolojik etki oluşturur.

Cehennem Tasvirinin Ahlaki Mesajı Nedir ​

Asıl amaç insanın cehennemin görüntüsünü merak etmesi değildir.


Asıl soru:


İnsan neden böyle bir sonuçla karşılaşır


Surenin cevabı sürekli aynı kavrama döner:


Yalanlama.


Ama bu yalanlama yalnızca sözlü:


“İnanmıyorum.”


demek olarak değil, uyarıya rağmen sorumluluk gerçeğini reddeden bir hayat tavrı olarak da düşünülebilir.


Dolayısıyla görüntülerin arkasında güçlü bir ahlaki mesaj vardır:


Seçimlerin sonuçları vardır.

Kur’an Neden Sonucu Bu Kadar Korkutucu Gösterir ​

Çünkü bazı uyarıların etkili olabilmesi için tehlikenin büyüklüğü açık biçimde anlatılmalıdır.


Bir uçurumun kenarında duran insana:


“Biraz dikkat et.”


demek yerine:


“Bir adım daha atarsan düşebilirsin.”


demek daha anlamlıdır.


Cehennem tasvirleri de insanı:


“Hayatımın ahlaki sonuçları gerçekten önemlidir.”


düşüncesine yöneltir.


Sertlik, konunun ciddiyetini gösterir.

Bu Ayeti Okuyan İnsan İçin Hâlâ Umut Var mıdır ​

Evet.


Çünkü biz şu anda tasvir edilen kıyamet sahnesinin içerisinde değiliz.


Ayet bize önceden anlatılmaktadır.


Bu çok önemli bir farktır.


Bugün:


yanlıştan dönebiliriz,


tövbe edebiliriz,


haksızlığı telafi etmeye çalışabiliriz,


iyilik yapabiliriz,


hayatımızın yönünü değiştirebiliriz.


Dolayısıyla gelecek hakkında yapılan sert uyarının bugünkü anlamlarından biri:


Hâlâ zamanın varken değiş.


çağrısıdır.

İnsan Neden Sonuçları Uzak Görünce Davranışlarını Küçümser ​

Çünkü insan hemen gerçekleşmeyen sonuçları zihninde küçültebilir.


Bugün yanlış bir şey yapar.


Hemen karşılık görmez.


Sonra:


“Demek ki bir şey olmadı.”


diye düşünebilir.


Fakat birçok sonuç gecikmelidir.


Sağlıksız alışkanlıkların etkileri yıllar sonra çıkabilir.


Bir çevre tahribatının sonucu nesiller sonra görülebilir.


Ahlaki davranışların sonuçlarının da hemen görünmemesi, onların hiç olmadığı anlamına gelmez.


Mürselât’ın hesabı hatırlatmasının temel yönlerinden biri budur.

Mürselât 33 Bugünün İnsanına Hangi Soruyu Sordurur ​

Belki de ayetin en güçlü sorusu şudur:


“Sonucu bugün görünmediği için önemsiz sandığım hangi davranışlarım yarın karşıma çok daha büyük biçimde çıkabilir”


Bir haksızlık mı?


Bir yalan mı?


Bir ihmal mi?


Bir insanın hakkını yemek mi?


İnsan bazen davranışın küçüklüğüne bakar.


Kur’an ise sonucun büyüklüğünü düşünmeye çağırır.


Küçücük görünen bir tercih, zaman içerisinde insanın bütün yönünü değiştirebilir.

Sonuç: “Sanki Sarı Develer Gibidir” Ne Anlama Gelir ​

Mürselât Suresi’nin 33. ayeti:


كَأَنَّهُ جِمَالَتٌ صُفْرٌ


yani:


“Sanki sarı develer gibidir.”


ifadesiyle bir önceki ayette anlatılan cehennem kıvılcımlarını ikinci bir güçlü benzetmeyle tasvir eder.

1. ayette:

saray büyüklüğündeki kıvılcımlar


anlatılmıştı.

1. ayette:

sarı develere benzeyen görüntü


eklenir.


Böylece kıvılcımlar:


devasa,


hareketli,


kalabalık,


ürpertici


bir görünüm kazanır.


Kur’an’ın amacı insanın:


“Bu develer tam olarak nasıl olacak?”


sorusunda kaybolması değildir.


Asıl amaç:


Azabın sıradan bir ateş olmadığını ve insanın dünyadaki tecrübelerinin çok ötesinde bir sonuçla karşı karşıya kalacağını hissettirmektir.


Ayet aynı zamanda Kur’an’ın anlatım gücünü de gösterir.


Birkaç kelimeyle zihinde koskoca bir sahne kurulur.


Karanlık dumanın içerisinden:


saray büyüklüğünde,


deve sürülerini andıran


ateş parçaları yükselir.


Ancak bütün bu görüntülerin merkezinde yine aynı soru vardır:


İnsan neden buraya geldi


Surenin cevabı tekrar tekrar:


yalanlama,


uyarıyı reddetme,


hesabı yok sayma


etrafında döner.


Bu nedenle cehennem tasvirinin gerçek amacı gelecekteki ateşin biçimini merak ettirmekten çok bugünkü hayatın biçimini değiştirmektir.


Henüz kıvılcımlar yok.


Henüz hüküm verilmiş değil.


Henüz insan seçim yapabiliyor.


Ve belki de ayetin bugünkü insana bıraktığı en önemli düşünce şudur:


Yarın karşılaşacağım sonucun ne kadar büyük olabileceğini bilmiyorsam, bugün küçük gördüğüm tercihlerimi neden daha dikkatli değerlendirmeyeyim

“İnsan bazen bir davranışı küçücük görür; fakat sonuçların hangi büyüklüğe ulaşacağını önceden bilemez. Mürselât’ın dev kıvılcımları, yalnızca ateşin değil, küçümsenen sorumluluğun bir gün nasıl büyüyebileceğinin de ürpertici hatırlatıcısıdır.”
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...