Mürselât Suresi 45. Ayette “O Gün Yalanlayanların Vay Hâline” Uyarısının Muhsinlerin Ödülü Anlatıldıktan Sonra Tekrarlanması Ne Anlama Gelir Ve Cennet İle Cehennemin Yan Yana Gösterilmesi İnsanın Seçimlerini Nasıl Anlamlandırır 
Mürselât Suresi 45. Ayet Ne Söyler
Mürselât Suresi’nin 45. ayeti şöyledir:
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ
Türkçeye:
“O gün yalanlayanların vay hâline!”
şeklinde çevrilir.
Bu ifade sure boyunca tekrar edilen ana uyarıdır.
Fakat 45. ayetteki tekrarın hemen öncesinde cehennem değil, tam tersine cennet anlatılmıştır.
Takvâ sahipleri:
gölgeler,
pınarlar,
arzuladıkları meyveleriçerisindedir.
Onlara:
“Afiyetle yiyin ve için.”
denilir.
Ardından:
“İşte biz muhsinleri böyle ödüllendiririz.”
buyrulur.
Ve hemen sonra tekrar:
“O gün yalanlayanların vay hâline!”
ifadesi gelir.
Bu Tekrar Neden Cennet Anlatımının Ardından Gelir
Bu kez tekrarın işlevi özellikle dikkat çekicidir.
Önceki tekrarların çoğu:
azap,
hesap,
uyarı
sahnelerinin ardından gelmişti.
- ayette ise önce iyilerin ödülü gösterilir.
Sonra yalanlayanlara dönülür.
Böylece mesaj yalnızca:
“Kötü son vardır.”
değildir.
Aynı zamanda:
“Başka bir son da mümkündür.”
denilir.
Bu durum insanın sorumluluğunu daha görünür hâle getirir.
Cennet İle Cehennemin Yan Yana Anlatılması Neden Etkilidir
Çünkü zıtlık anlamı güçlendirir.
Bir tarafta:
ateş,
korumayan gölge,
dev kıvılcımlar,
kaçışsızlıkvardır.
Diğer tarafta:
gerçek gölge, pınarlar, meyveler,
afiyet ve huzurvardır.
Bu iki tablo birbirinin karşısına konulduğunda insanın dünya hayatındaki tercihlerinin önemi daha güçlü hissedilir.
Aynı hayat, iki farklı yöne açılabilir.
“Fasl Günü” Kavramı Bu Karşıtlıkta Nasıl Görünür
Sure daha önce kıyamet gününü:
“Yevmü’l-Fasl”
yani:
Ayırma ve Hüküm Günü
olarak adlandırmıştı.
- ayetin bulunduğu bölüm bu “ayırma” fikrini adeta gözle görünür hâle getirir.
Bir tarafta:
müttakiler ve muhsinler.
Diğer tarafta:
mükezzibler, yani yalanlayanlar.
Böylece “fasl” yalnızca mahkemede verilen hüküm değildir.
Ahlaki yolların sonuçlarının birbirinden ayrılmasıdır.
İyi İle Kötünün Aynı Sonuca Ulaşmaması Neden Ahlaken Önemlidir
Eğer:
adalet ile zulüm,
merhamet ile acımasızlık,
sadakat ile ihanet,
iyilik ile kötülük
nihai olarak hiçbir fark oluşturmuyorsa ahlaki tercihlerin anlamı ciddi biçimde sorgulanabilir.
Kur’an’ın ahiret anlayışı ise:
“Fark vardır.”
der.
İnsanların bütün hayatları aynı değildir.
Dolayısıyla bütün sonuçların da aynı olması beklenmez.
Fasl Günü bu farkın kesin biçimde ortaya çıktığı gündür.
Muhsinlerin Ödülünü Görmek Yalanlayanların Durumunu Neden Daha Ağır Gösterir
Çünkü artık insan yalnızca kaybettiğini değil, neyi kaybettiğini de görür.
Cehennem azabı tek başına ağırdır.
Fakat karşı tarafta:
huzur,
güven,
pınarlar,
gölgeler,
meyveler
bulunduğunu görmek kaybın büyüklüğünü daha açık hâle getirir.
Bir şeyi hiç bilmemekle ona ulaşabilecek bir yol varken onu kaybetmek aynı psikolojik etkiyi oluşturmaz.
Bu nedenle cennet tasviri yalanlayanların pişmanlık boyutunu da artırır.
İnsan Bir Fırsatın Değerini Neden Bazen Kaybettikten Sonra Anlar
Bu insan psikolojisinin sık görülen özelliklerinden biridir.
Sağlığı varken sağlığı sıradan görür.
Zamanı varken zamanı harcar.
Sevdiği insan yanındayken ona yeterince değer vermeyebilir.
Fırsat kaybolduğunda ise:
“Keşke...”
kelimesi ortaya çıkar.
Mürselât’ın cennet ve cehennemi yan yana göstermesi, insana gelecekteki “keşke” anından önce düşünme fırsatı verir.
Ayetteki Yalanlama Sadece Dil İle Yapılan Bir İnkâr mıdır
Mürselât bağlamında temel olarak:
kıyametin,
hesabın,
yeniden dirilişin,
ilahî uyarının
yalanlanması söz konusudur.
Fakat insanın davranışlarıyla da bir şeyi fiilen yok sayması mümkündür.
Bir kişi:
“Adalet önemlidir.”
deyip sürekli haksızlık yapabilir.
“Hesap vardır.”
deyip hiçbir hesap yokmuş gibi yaşayabilir.
Bu nedenle inanç ile hayat arasındaki ilişki Kur’an’ın genel ahlakında önemlidir.
İnsan İnandığını Söylediği Şeye Göre Yaşamıyorsa Ne Olur
Bu durum insanın kendi içinde bir tutarsızlık oluşturabilir.
Örneğin:
ölümün gerçek olduğunu biliyoruz.
Ama çoğu zaman hiç ölmeyecekmiş gibi davranıyoruz.
Zamanın değerli olduğunu biliyoruz.
Ama sürekli erteliyoruz.
İnsan haklarının önemli olduğunu söylüyoruz.
Ama çıkarımıza geldiğinde başkasının hakkını görmezden gelebiliyoruz.
Mürselât’ın tekrarları insanı yalnızca başkalarının inançlarını değil, kendi yaşam tutarlılığını da sorgulamaya çağırır.
Cennet Ve Cehennem İnsanın Özgür Seçimini mi Gösterir
Kur’an perspektifinde insanın dünya hayatındaki ahlaki tercihlerinin gerçek bir anlamı vardır.
İnsan tamamen sınırsız değildir.
Doğduğu şartları seçmez.
Birçok şeyi kontrol edemez.
Fakat sahip olduğu imkanlar içerisinde:
iyilik,
kötülük,
adalet,
zulüm,
dürüstlük,
ihanet
arasında seçimler yapabilir.
Hesap fikri de bu seçimlerin önemli olduğu varsayımına dayanır.
İki Son Varsa İki Yol da mı Vardır
Mürselât’ın anlatımı böyle bir ahlaki karşıtlık oluşturur.
Bir yol:
yalanlama,
kibir,
sorumluluktan kaçış
ile temsil edilir.
Diğer yol:
takvâ,
ihsan,
sorumluluk,
iyilik
ile temsil edilir.
Elbette gerçek insan hayatı her zaman bu kadar basit değildir.
İnsan hata yapabilir.
Dönebilir.
Tövbe edebilir.
İyilik ve kötülük arasında mücadele yaşayabilir.
Dolayısıyla mesele doğuştan iki değişmez insan grubu değil, insanın hangi yöne yöneldiğidir.
Yanlış Yolda Olan İnsan Yönünü Değiştirebilir mi
Dünya hayatında evet.
Kur’an’ın tövbe anlayışının anlamı tam da budur.
İnsan geçmişte yanlış yapmış olabilir.
Bu onun sonsuza kadar yanlışta kalmak zorunda olduğu anlamına gelmez.
İnsan:
hatasını fark edebilir,
pişman olabilir,
zararı telafi etmeye çalışabilir,
yön değiştirebilir.
Bu nedenle Mürselât’ın sert uyarıları bugün yaşayan insan için aynı zamanda:
“Henüz yolunu değiştirebilirsin.”
mesajını taşır.
Cennet Umudu İnsanı İyiliğe Teşvik Edebilir mi
Evet.
İnsan davranışında umut güçlü bir motivasyondur.
Sadece:
“Bunu yapmazsam cezalandırılırım.”
düşüncesiyle ahlak kurmak eksik olabilir.
Aynı zamanda:
“İyilik değerlidir ve güzel bir karşılığı vardır.”
bilinci de gereklidir.
Mürselât önce korkuyu gösterir.
Sonra umudu.
Böylece insan hem kötülükten uzaklaştırılır hem de güzelliğe doğru çağrılır.
İyiliği Sadece Ödül İçin Yapmak Yeterli midir
İnsan ahlakının farklı motivasyon seviyeleri olabilir.
Bir çocuk ceza almamak için kötü davranıştan kaçınabilir.
Olgunlaştıkça:
“Bu zaten yanlış olduğu için yapmamalıyım.”
diyebilir.
Benzer şekilde insan:
cennet umuduyla iyilik yapabilir.
Ama daha derin ahlaki bilinç:
iyiliği sevdiği,
adaletin doğru olduğunu bildiği,
Allah’ın rızasını istediği
için de iyi davranabilir.
İhsan bu daha derin güzellik bilincini düşündürür.
Cennet Ve Cehennem Sadece Ödül Ve Ceza Sistemi midir
Kur’an’ın anlatımında bundan daha geniş bir anlam vardır.
Cennet:
yalnızca ödül değil,
insanın iyi yönelişinin tamamlanmasıdır.
Cehennem ise yalnızca dışarıdan verilen acı değil,
yalanlama ve kötülüğün sonucuyla yüzleşme
olarak da sunulur.
Dolayısıyla ahiret, insan hayatının ahlaki anlamının nihai biçimde açığa çıktığı yer olarak düşünülebilir.
Dünya Hayatı Bu İki Son Arasında Nasıl Bir Yer Tutuyor
Dünya sonuçların kesinleştiği değil, seçimlerin yapıldığı alandır.
Burada:
iyilik ile kötülük karışabilir.
Zalim güçlü olabilir.
İyi insan acı çekebilir.
Hakikat hemen kazanmayabilir.
Fakat Fasl Günü’nde ayrım tamamlanır.
Bu nedenle dünya:
karar verme alanı,
ahiret ise:
kararın sonucunun ortaya çıktığı alan
olarak tasvir edilir.
45. Ayetteki Refrain Surenin Genel Yapısında Ne İşe Yarar
Bu tekrar bizi cennet sahnesinden sonra yeniden surenin merkezindeki uyarıya döndürür.
Sanki okuyucu:
gölgeleri, pınarları, meyvelerigörürken birden aynı güçlü ses tekrar yükselir:
“O gün yalanlayanların vay hâline!”
Bu geçiş insanı rahatlık sahnesinde fazla oyalanmaktan çıkarır.
Mesaj nettir:
Bu nimetler ile diğer sonuç arasında bir tercih ve sorumluluk farkı vardır.
Mürselât 45 Bugünün İnsanına Hangi Soruyu Sordurur
Belki de en güçlü soru şudur:
“Bugünkü küçük tercihlerim beni yavaş yavaş hangi yöne dönüştürüyor
”Çünkü hayat genellikle tek bir büyük kararla şekillenmez.
Her gün verdiğimiz:
küçük kararlar,
küçük iyilikler,
küçük haksızlıklar,
küçük dürüstlükler,
küçük tavizler
zamanla karakterimizi oluşturur.
Sonuç bir anda ortaya çıkabilir ama yol günlük tercihlerle döşenir.
Sonuç: Muhsinlerin Ödülü Anlatıldıktan Sonra “O Gün Yalanlayanların Vay Hâline” Neden Tekrarlanır
Mürselât Suresi’nin 45. ayeti:
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ
yani:
“O gün yalanlayanların vay hâline!”
ifadesini tekrar eder.
Fakat bu kez hemen öncesinde cehennem değil:
gölgeler, pınarlar, arzu edilen meyveler, afiyet,
muhsinlerin ödülüanlatılmıştır.
Bu sıralama çok güçlü bir anlam üretir.
İnsana yalnızca:
“Şunu yaparsan kötü sonuç vardır.”
denilmez.
Aynı zamanda:
“Başka türlü yaşarsan bambaşka bir sonuç vardır.”
denilir.
Böylece korku ile umut aynı ahlaki çağrının iki tarafına dönüşür.
Mürselât’ın mesajında insan:
çaresizce belirlenmiş bir sona sürüklenen bir varlık değildir.
Dünya hayatında hâlâ:
seçebilir,
değişebilir,
dönebilir,
iyilik yapabilir,
hatasını düzeltebilir.
Bu nedenle cennet ve cehennemin yan yana gösterilmesi, insanın tercihlerinin gerçek ağırlığını ortaya çıkarır.
İyilik ile kötülük aynı değildir.
Merhamet ile zulüm aynı değildir.
Hak yemek ile hakkı korumak aynı değildir.
İhsan ile bilinçli yalanlama aynı değildir.
Ve Kur’an’a göre nihai sonuçları da aynı olmayacaktır.
Belki de Mürselât 45’in en güçlü mesajı şudur:
İnsanın gelecekte nerede bulunacağını düşünmesi kadar, bugün hangi insan hâline geldiğini düşünmesi de önemlidir.
Çünkü ahiret yalnızca gidilecek bir yer meselesi değildir.
Aynı zamanda insanın dünyada seçtiği yönün nihai sonucudur.
Ve ayetin bıraktığı en derin soru belki de şudur:
Her gün yaptığım seçimler sonunda beni nasıl bir insana dönüştürüyorsa, bugün yürüdüğüm yol gerçekten ulaşmak istediğim yere mi gidiyor
