Mürselât Suresi 19. Ayette “O Gün Yalanlayanların Vay Hâline” Uyarısının Yeniden Tekrarlanması Ne Anlama Gelir Ve Geçmiş Toplumların Sonundan Sonra Bu İfadenin Tekrar Edilmesinin Hikmeti Nedir 
Mürselât Suresi 19. Ayet Ne Söyler
Mürselât Suresi’nin 19. ayeti şöyledir:
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ
Türkçeye:
“O gün yalanlayanların vay hâline!”
şeklinde çevrilir.
Bu ifade 15. ayette de aynı biçimde geçmişti.
Şimdi tekrar karşımıza çıkar.
Fakat aradan geçen ayetlerde konu değişmiştir.
Önce kıyamet ve Fasl Günü anlatılmışken, 16-18. ayetlerde geçmiş toplumların sonu ve suçluların karşılaşacağı sonuç gündeme getirilmiştir.
- ayet bütün bu anlatının ardından yeniden aynı hükmü verir:
“O gün yalanlayanların vay hâline!”
Aynı Ayet Neden Tekrar Ediliyor
Mürselât Suresi’nin en belirgin özelliklerinden biri bu cümlenin tekrar tekrar kullanılmasıdır.
Bu tekrar basit bir kelime tekrarı değildir.
Her defasında önce yeni bir delil, olay veya uyarı anlatılır.
Sonra aynı sonuç cümlesi gelir.
Sanki sure şöyle ilerler:
Bir delile bak.
Sonra:
“O gün yalanlayanların vay hâline!”
Başka bir delile bak.
Tekrar:
“O gün yalanlayanların vay hâline!”
Böylece insanın mazeret alanı giderek daraltılır.
Bu İkinci Tekrarın Öncesinde Ne Anlatılmıştır
- ayetteki ilk tekrar Fasl Günü anlatımından sonra gelmişti.
- ayetteki ikinci tekrarın hemen öncesinde ise:
“Biz öncekileri helak etmedik mi?”
“Sonra onların ardından gelenleri de onlara katarız.”
“İşte biz suçlulara böyle yaparız.”
ifadeleri bulunur.
Yani bu defaki uyarının merkezinde tarih vardır.
İnsan gelecekteki kıyameti uzak görebilir.
Kur’an bu kez ona geçmişi gösterir.
Geçmiş Toplumların Sonu Neden Uyarının Ardından Hatırlatılır
Çünkü gelecekle ilgili bir uyarı insana soyut gelebilir.
İnsan:
“Kıyamet ne zaman olacak belli değil.”
diye düşünebilir.
Fakat geçmiş toplumların sona ermiş olması göz ardı edilemeyecek bir tarihsel gerçektir.
Hiçbir uygarlık sonsuza kadar yaşamamıştır.
Hiçbir nesil dünyada kalıcı olmamıştır.
Kur’an bu geçiciliği ahlaki bir uyarıya dönüştürür:
Sizden öncekilerin dünyası sona erdi; sizin dünyanızın da sonsuz olduğunu düşünmeyin.
Burada Yalanlanan Şey Nedir
Mürselât Suresi’nin bağlamında yalanlama özellikle:
kıyameti,
hesabı,
yeniden dirilişi, ilahî uyarıyı,
insan davranışlarının sonuçlarının olmasınıreddetmekle ilişkilidir.
Fakat surenin ilerleyen bölümlerinde yalanlama yalnızca sözlü bir inkâr biçiminde ele alınmaz.
İnsanın yaratılışı, yeryüzü ve nimetler hatırlatıldıktan sonra da aynı cümle tekrar edilecektir.
Böylece “yalanlama”, insanın önündeki işaretleri sürekli görmezden gelmesi anlamını da kazanır.
İnsan Tarihi Bildiği Hâlde Neden Aynı Hataları Tekrarlar
Çünkü bilgi tek başına insan davranışını değiştirmeye yetmeyebilir.
İnsan geçmişteki bir hükümdarın kibrini okuyabilir.
Sonra kendisine küçük bir güç verildiğinde aynı kibri gösterebilir.
Bir toplumun adaletsizlik nedeniyle parçalandığını öğrenebilir.
Ama kendi çıkarı söz konusu olduğunda adaletten uzaklaşabilir.
Dolayısıyla gerçek tarih bilinci:
Ne olduğunu bilmek değil, neden olduğunu anlayıp davranışı değiştirmektir.
Geçmiş Toplumlar Bugünkü İnsan İçin Bir Ayna mıdır
Kur’an’ın kıssaları bu şekilde de okunabilir.
Geçmişteki toplumları okurken yalnızca:
“Onlar ne kadar kötüymüş.”
demek kolaydır.
Daha zor olan soru şudur:
“Onların eleştirilen davranışlarından hangisi bugün bende veya içinde yaşadığım toplumda bulunuyor?”
Kibir?
Haksızlık?
Güç istismarı?
Zayıfı ezme?
Hakikati çıkar uğruna reddetme?
Tarih ancak bu soru sorulduğunda aynaya dönüşür.
Güç Yalanlamayı Kolaylaştırabilir mi
Bazı durumlarda evet.
Güç sahibi insan kendisini sonuçlardan bağımsız hissedebilir.
Serveti vardır.
Çevresi vardır.
Makamı vardır.
İnsanlar ona itiraz etmekten çekinebilir.
Bu durum kişinin:
“Bana bir şey olmaz.”
duygusuna kapılmasına yol açabilir.
Kur’an’ın geçmiş toplum anlatılarında güçlü insanların ve yöneticilerin kibirleri bu nedenle sık sık eleştirilir.
Mürselât ise bütün bu geçici gücün sonunda aynı cümleyi söyler:
“O gün yalanlayanların vay hâline!”
Neden Özellikle “O Gün” Denilmeye Devam Edilir
Çünkü dünyadaki görünüş nihai sonuç değildir.
Bir insan burada güçlü olabilir.
Başarılı görünebilir.
Yaptığı haksızlığın sonucuyla hiç karşılaşmayabilir.
Fakat ayetteki:
“O gün”
ifadesi Fasl Günü’ne gönderme yapar.
O gün artık:
makam,
servet,
sosyal konum,
insanların düşüncesi
nihai ölçü değildir.
Kur’an’a göre gerçek değerlendirme insanın yaptıkları üzerinden gerçekleşecektir.
Tekrar İnsan Vicdanında Nasıl Bir Etki Oluşturur
Aynı güçlü cümlenin tekrar edilmesi bir alarm etkisi oluşturur.
Bir alarm bir kez çalıp susarsa unutulabilir.
Fakat tekrar tekrar çaldığında dikkati yeniden üzerine toplar.
Mürselât Suresi’nde de:
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ
ifadesi farklı anlatım bölümlerini birbirine bağlayan bir alarm gibidir.
Her tekrar:
“Anlatılan şey seni de ilgilendiriyor.”
der.
Mürselât Suresindeki Bu Tekrar Bir Nakarata Benzetilebilir mi
Edebî açıdan evet.
Bir şiirde veya şarkıda tekrar edilen nakarat, eserin ana duygusunu hafızada tutar.
Mürselât’taki tekrar ise çok daha sert bir işlev görür.
Her yeni bölümün sonunda aynı ahlaki hüküm geri döner.
Bu nedenle sureyi okuyan insan anlatılan ayrıntılar arasında ana mesajı kaybetmez:
Yalanlamanın ve sorumsuzluğun bir sonucu vardır.
Tekrar, surenin mesajını hafızaya kazır.
Her Tekrarda “Yalanlayanlar” Aynı Şeyle mi Yüzleştirilir
Hayır.
İfadenin kendisi aynıdır fakat öncesindeki delil değişir.
Bir yerde:
kıyamet anlatılır.Bir yerde:
geçmiş toplumlar anlatılır.Sonra:
insanın yaratılışı,
yeryüzü,
su,
nimetler,
cehennemgibi farklı konular gelecektir.
Her bölümden sonra aynı soru ortaya çıkar:
Bütün bunlardan sonra hâlâ neyi yalanlıyorsunuz
Bu nedenle tekrarın anlamı her defasında genişler.
Yalanlama Bazen Kendini Kandırma Biçimine Dönüşebilir mi
Evet.
İnsan yalnızca başkasına yalan söylemez.
Bazen kendisine de yanlış bir hikâye anlatabilir.
“Ben yanlış yapmıyorum.”
“Kimse zarar görmüyor.”
“Herkes böyle yapıyor.”
“Sonra düzeltirim.”
gibi düşünceler davranışın gerçek sonuçlarını görünmez hâle getirebilir.
Bu yüzden Kur’an’ın yalanlama eleştirisi yalnızca bir teolojik iddianın reddi değil, insanın kendi vicdanıyla ilişkisini de düşündürür.
Uyarının Sertliği Neden Azalmıyor
Çünkü sure ilerledikçe deliller artmaktadır.
İlk uyarıda insan henüz kıyamet tasviriyle karşılaşmıştır.
Sonra geçmiş toplumlar hatırlatılır.
İlerleyen ayetlerde insanın kendi yaratılışı ve yaşadığı dünya da delil olarak sunulacaktır.
Dolayısıyla uyarı hafiflemez.
Aksine:
İşaretler arttıkça sorumluluğun ağırlığı da artar.
Bu nedenle tekrar edilen “veyl” ifadesi surenin sert tonunu korur.
Bu Sert Tekrarın İçinde Hâlâ Bir Fırsat Var mıdır
Evet.
Çünkü insan bu uyarıyı hesap günü değil, bugün duymaktadır.
Bu çok önemli bir farktır.
Eğer uyarı bugün ulaşıyorsa:
düşünmek mümkündür.
Değişmek mümkündür.
Haksızlığı bırakmak mümkündür.
Özür dilemek mümkündür.
Tövbe etmek mümkündür.
Bu açıdan sert uyarı yalnızca sonuç ilanı değildir.
Aynı zamanda:
“Henüz vakit varken yönünü değiştir.”
çağrısıdır.
Bu Ayetin Toplumlara Verdiği Mesaj Nedir
Toplumlar da kendilerini dokunulmaz görebilir.
Ekonomik güç,
askerî güç,
teknoloji,
siyasi üstünlük
kalıcıymış gibi algılanabilir.
Fakat tarih hiçbir topluma sonsuzluk garantisi vermez.
Mürselât 16-19 arasındaki bölüm, toplumlara da güçlü bir uyarı taşır:
Gücünüzü kalıcılığın kanıtı sanmayın.
Bir toplumun asıl sınavlarından biri gücü nasıl kullandığıdır.
Yalanlamanın Karşıtı Sadece “İnanmak” mıdır
Mürselât’ın bütünlüğü düşünüldüğünde bundan daha fazlası gerekir.
Sadece bir gerçeği zihinsel olarak kabul etmek yeterli olmayabilir.
Eğer hesap olduğuna inanılıyor fakat insan:
zulüm yapıyor,
haksızlığı sürdürüyor,
başkasının hakkını yiyor,
vicdanını sürekli susturuyorsa
inanç ile davranış arasında büyük bir boşluk oluşur.
Bu yüzden gerçek kabulün hayat üzerinde bir karşılığı olması beklenir.
Hakikati kabul etmek, onun gerektirdiği sorumluluğu da ciddiye almaktır.
Mürselât 19 Bugünün İnsanına Hangi Soruyu Sordurur
Belki de ayetin en güçlü sorusu şudur:
“Geçmişteki insanların sonuçlarını okuyorum; fakat onların yaptığı yanlışlardan hangisini bugün kendim tekrar ediyorum
”İnsan başkasının kibrini kolay görür.
Kendi kibrini görmek daha zordur.
Başkasının haksızlığını kolay eleştirir.
Kendi çıkarı devreye girdiğinde ölçüsü değişebilir.
Bu nedenle Mürselât’ın tekrar eden uyarısı insanın dikkatini sürekli kendisine döndürür.
Sonuç: “O Gün Yalanlayanların Vay Hâline” Uyarısı Neden Yeniden Tekrarlanır
Mürselât Suresi’nin 19. ayeti:
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ
yani:
“O gün yalanlayanların vay hâline!”
ifadesini ikinci kez güçlü biçimde karşımıza çıkarır.
Ancak bu tekrar ilkinden farklı bir bağlamdadır.
Bu kez insanın önüne:
geçmiş toplumların sonu,
nesillerin geçiciliği, suç ve sonuç arasındaki ilişkikonulmuştur.
Sonra aynı hüküm gelir:
“O gün yalanlayanların vay hâline!”
Böylece Kur’an gelecekteki kıyameti geçmişteki tarihle birbirine bağlar.
İnsana:
“Geleceği uzak görüyorsan geçmişe bak.”
der.
Bir zamanlar bugün bizim kadar gerçek insanlar yaşadı.
Plan yaptılar.
Evler kurdular.
Servet topladılar.
Güç sahibi oldular.
Kendilerinden sonra dünyanın devam edeceğini düşünmeden yaşadılar.
Ama gittiler.
Biz onların ardından geldik.
Bir gün başkaları da bizim ardından gelecek.
Bu nedenle Mürselât’ın tekrarı yalnızca yalanlayanlara yönelik bir tehdit değildir.
Aynı zamanda yaşayan herkese yöneltilen bir hatırlatmadır:
Kendini tarihin istisnası sanma.
Geçmiştekilerin sahip olduğu zaman bitti.
Bizim zamanımız da sınırsız değildir.
Ve asıl mesele ne kadar süre yaşadığımız değil:
Bize verilen sürede ne yaptığımızdır.
