Müddessir Suresi 24. Ayette “Bu, Ancak Başkalarından Aktarılan Bir Büyüdür” Sözü Ne Anlama Gelir 
Müddessir Suresi’nin yirmi dördüncü ayetinde şöyle buyrulur:
“Bu, ancak başkalarından aktarılan bir büyüdür, dedi.”
Ayetin Arapçası:
فَقَالَ إِنْ هَٰذَا إِلَّا سِحْرٌ يُؤْثَرُ
Okunuşu:
“Fe kâle in hâzâ illâ sihrun yu’ser.”
Önceki ayetlerde söz konusu kişinin Kur’an hakkında düşündüğü, ölçüp biçtiği, baktığı, yüzünü ekşittiği, ardından arkasını dönerek büyüklük tasladığı anlatılmıştı. Bu ayette ise bütün bu zihinsel ve duygusal sürecin sonunda söylediği söz açıklanmaktadır.
Klasik tefsirlerde bu kişinin Velîd bin Muğîre olduğu belirtilir. Kur’an’ın güçlü ve etkileyici anlatımını fark ettiği hâlde onu kabul etmek istememiş, insanları vahiyden uzaklaştırmak amacıyla Kur’an’ı başkalarından öğrenilmiş bir büyü olarak nitelendirmiştir.
“Bu, Ancak Bir Büyüdür” Sözü Ne Anlama Gelir
Söz konusu kişi, Kur’an’ın insanları derinden etkilemesini gerçek bir vahiy oluşuyla değil, büyüyle açıklamaya çalışmıştır.
Ona göre Kur’an:
İnsanların düşüncelerini etkileyen, aileleri ve toplumları birbirinden ayıran sihirli bir söz
olarak gösterilmeliydi.
Bu suçlama Kur’an’ın içeriğine verilmiş düşünsel bir cevap değildir.
İnsanların Kur’an’ı dinlemeden ondan korkmasını sağlayacak psikolojik bir etikettir.
Ayette Geçen “Sihr” Kelimesi Ne Anlama Gelir
Ayetteki “sihr” kelimesi:
Büyü, sihir, insanın algısını etkileyen gizli yöntem ve gerçeği olduğundan farklı gösteren uygulama
anlamlarına gelir.
Velîd bin Muğîre, Kur’an’ın insanlar üzerindeki güçlü etkisini açıklamak için büyü suçlamasını kullanmıştır.
Ancak bir sözün insanları etkilemesi, onun büyü olduğu anlamına gelmez.
Hakikat, şiir, güzel bir öğüt veya güçlü bir düşünce de insanın hayatını derinden değiştirebilir.
“Yu’ser” Kelimesi Ne Anlama Gelir
Ayette geçen “yu’ser” kelimesi:
Aktarılan, başkalarından nakledilen, geçmişten öğrenilen ve rivayet yoluyla alınan
anlamlarını taşır.
Söz konusu kişi, Kur’an’ın Allah tarafından indirilen özgün bir vahiy olmadığını; eski insanlardan öğrenilerek aktarılmış bir büyü olduğunu ileri sürmüştür.
Bu suçlamayla Hz. Muhammed’in vahiy aldığını reddetmek ve Kur’an’ın kaynağı hakkında şüphe oluşturmak istemiştir.
Kur’an Neden “Aktarılan Büyü” Olarak Suçlanmıştır
Kur’an Mekke toplumunun alıştığı inançları ve güç ilişkilerini sorguluyordu.
İnsanları:
Putları terk etmeye, Allah’ın birliğini kabul etmeye, ahirete inanmaya, adaletli olmaya ve güçsüzlerin hakkını korumaya
çağırıyordu.
Bu mesajı doğrudan çürütmek kolay değildi.
Bu nedenle Kur’an’ın içeriğini tartışmak yerine kaynağını itibarsızlaştıracak bir suçlama üretilmiştir.
Kur’an’ın İnsanları Etkilemesi Büyü Olduğunu Gösterir mi
Bir sözün insanı etkilemesi onun büyü olduğu anlamına gelmez.
İnsan doğru bir söz duyduğunda:
Düşünebilir, pişman olabilir, davranışlarını değiştirebilir ve hayatına yeni bir yön verebilir.
Kur’an’ın etkisi de insanın aklına, vicdanına ve ahlaki sorumluluğuna seslenmesinden kaynaklanır.
Büyü insanın iradesini gizli yollarla etkilemekle ilişkilendirilirken Kur’an insanı açıkça düşünmeye, sorgulamaya ve bilinçli karar vermeye çağırır.
Velîd Bin Muğîre Kur’an’dan Etkilenmiş miydi
Klasik rivayetlerde Velîd bin Muğîre’nin Kur’an’ı dinlediğinde onun sıradan bir insan sözüne benzemediğini fark ettiği aktarılır.
Kur’an’ın:
Üslubunu, anlam gücünü ve insan üzerindeki etkisini
inkâr etmekte zorlanmıştır.
Fakat bu gerçeği kabul etmek, onun Mekke toplumundaki güçlü konumunu tehlikeye atabilirdi.
Bu nedenle etkilendiğini dürüstçe açıklamak yerine, etkiyi büyü olarak adlandırmayı seçmiştir.
İnsan Etkilendiği Bir Gerçeği Neden Reddeder
İnsan bir sözün doğruluğunu veya gücünü fark ettiği hâlde onu kabul etmek istemeyebilir.
Çünkü kabul etmek:
Kendi yanlışını itiraf etmesini, hayatını değiştirmesini, çevresinin tepkisini göze almasını veya çıkarlarından vazgeçmesini
gerektirebilir.
Bu bedeller ağır geldiğinde kişi gerçeği küçültmeye veya başka bir isimle tanımlamaya çalışabilir.
Böylece sorun delilde değil, insanın değişmek istemeyen benliğinde ortaya çıkar.
Bir Düşünceyi Etiketlemek Neden Etkili Bir Yöntemdir
Etiketler insanların uzun uzun düşünmeden karar vermesine neden olabilir.
Bir düşünceye:
“Büyü, sapkınlık, delilik, tehlike veya düşmanlık”
adı verildiğinde bazı insanlar onun içeriğini incelemeden uzaklaşabilir.
Böylece gerçek bir tartışmanın yerini korku ve önyargı alır.
Velîd bin Muğîre’nin kullandığı büyü suçlaması da Kur’an’ın delillerine cevap vermekten çok, onu dinleyecek insanları önceden etkilemeyi amaçlıyordu.
Hakikate Karşı Propaganda Nasıl Oluşturulur
Propaganda çoğu zaman gerçeğin bütününü incelemek yerine insanların duygularını yönlendirmeye çalışır.
Bunun için:
Korku, öfke, toplumsal baskı, tekrar ve itibarlı kişilerin etkisi
kullanılabilir.
Kur’an’a “büyü” denilmesi, toplumun bilinmeyene karşı korkusunu harekete geçiren bir suçlamaydı.
İnsanların:
“Acaba Kur’an ne söylüyor?”
diye düşünmesi yerine:
“Bu tehlikeli olabilir.”
diye uzaklaşması hedefleniyordu.
Kur’an İnsanları Birbirinden Ayırdığı İçin mi Büyü Denilmiştir
Kur’an’a inanan bazı insanlar atalarının inançlarından ve putperest uygulamalardan uzaklaşmıştı.
Bu durum aileler ve kabileler içinde anlaşmazlıklar oluşturabiliyordu.
Mekke’nin ileri gelenleri bu değişimi Kur’an’ın büyüleyici ve ayırıcı etkisi olarak göstermeye çalışmış olabilir.
Fakat gerçekte ayrılığın sebebi Kur’an’ın insanları birbirine düşürmesi değil:
Hakikat ile çıkar düzeninin karşı karşıya gelmesiydi.
Adaleti savunan söz, haksızlıktan çıkar sağlayanları rahatsız edebilir.
Hakikat Toplumda Neden Ayrışma Oluşturabilir
Bir toplumda yanlış davranışlar uzun süre normal kabul edilmiş olabilir.
Birisi çıkıp:
“Bu haksızlıktır, bu sömürüdür ve bu davranış değişmelidir.”
dediğinde insanlar farklı tavırlar gösterebilir.
Bazıları gerçeği kabul ederken bazıları alışkanlıklarını ve çıkarlarını savunabilir.
Bu nedenle hakikat bazen toplumdaki gizli çatışmaları görünür hâle getirir.
Ayrılığı yaratan her zaman hakikat değildir; insanların hakikat karşısındaki farklı tercihleridir.
Kur’an Başka İnsanlardan Öğrenilmiş Olabilir miydi
Mekkeli inkârcılar Kur’an’ın kaynağını açıklamak için farklı iddialar ortaya atmışlardır.
Bazen Hz. Muhammed’in Kur’an’ı başka insanlardan öğrendiğini, bazen şiir veya kehanet olduğunu ileri sürmüşlerdir.
Ancak bu suçlamalar arasında bir tutarlılık bulunmamaktadır.
Kur’an’ı:
Şair sözü, kâhin sözü, büyü ve başkasından öğrenilmiş anlatı
olarak aynı anda tanımlamaya çalışmak, suçlamaların sağlam bir delile dayanmadığını gösterir.
Bir İddianın Sürekli Değişmesi Ne Gösterir
Bir düşünceye karşı getirilen suçlamalar sürekli değişiyorsa, bu durum güçlü bir açıklamanın bulunamadığını gösterebilir.
Bir gün:
“Şiirdir.”
başka bir gün:
“Kehanettir.”
sonra:
“Büyüdür.”
denilmesi, karşı tarafın içeriği çürütemediği için farklı etiketler denediğini düşündürür.
Hakikat arayan kişi iddiasını açık delillere dayandırır.
Algı yönetmek isteyen kişi ise hangi etiketin daha etkili olduğunu hesaplar.
İnsanlar Neden Araştırmadan Suçlamalara İnanır
İnsanlar çoğu zaman güvendikleri kişilerin görüşlerini tekrar eder.
Toplumun önde gelen bir ismi bir düşünceye kötü bir isim verdiğinde birçok kişi:
Kendi araştırmasını yapmadan ve karşı tarafı dinlemeden
bu görüşü kabul edebilir.
Bu davranış zihinsel rahatlık sağlar; çünkü insanın uzun uzun düşünmesine gerek kalmaz.
Ancak ahlaki sorumluluk, kişinin önemli bir konuda yalnızca kalabalığı takip etmemesini gerektirir.
Kur’an’ın Kaynağı Hakkında Hüküm Vermek İçin Ne Yapılmalıdır
Bir metnin kaynağı hakkında hüküm vermeden önce onun:
İçeriği, dili, mesajı, tarihsel ortamı ve ortaya koyduğu bütünlük
incelenmelidir.
Yalnızca karşıtlarının kullandığı etiketleri tekrar etmek gerçek bir değerlendirme değildir.
İnsan Kur’an’a inanabilir veya inanmayabilir; fakat kararını mümkün olduğunca bilgiye, araştırmaya ve dürüst düşünceye dayandırmalıdır.
Önyargı, hakikat arayışının yerine geçmemelidir.
Günümüzde “Büyü” Yerine Hangi Etiketler Kullanılır
Günümüzde bir düşünceyi itibarsızlaştırmak için doğrudan büyü sözü kullanılmayabilir.
Bunun yerine:
“Cahilce, tehlikeli, gerici, düşmanca, akıl dışı veya sapkın”
gibi etiketler kullanılabilir.
Bu kelimeler bazen doğru eleştirileri ifade edebilir.
Fakat delil sunmadan yalnızca insanları susturmak veya tartışmayı engellemek için kullanıldığında Velîd bin Muğîre’nin yöntemine benzer bir algı yönetimine dönüşebilir.
Sosyal Medyada Etiketleme Nasıl Kullanılır
Sosyal medyada bir insan veya düşünce hakkında kısa sürede olumsuz bir algı oluşturulabilir.
Bir söz bağlamından koparılabilir, kişiye küçültücü bir isim verilebilir ve aynı suçlama binlerce kez tekrar edilebilir.
Bu durumda insanlar:
Asıl konuşmayı okumadan, delilleri görmeden ve diğer tarafı dinlemeden
hüküm verebilir.
Ayet modern insana, gördüğü her etiketi gerçek kabul etmemesini ve paylaşmadan önce bilgiyi araştırmasını öğretir.
Ayetin En Derin Anlamı Nedir
Ayetin en derin anlamı, hakikate cevap veremeyen insanın onu isim değiştirerek etkisizleştirmeye çalışmasıdır.
Söz konusu kişi Kur’an’ın etkisini inkâr edememiştir.
Fakat bu etkinin kaynağını:
Vahiy ve hakikat yerine büyü ve başkasından aktarılmış söz
olarak açıklamıştır.
Böylece gördüğü gerçeği kabul etmek yerine ona sahte bir isim vermiştir.
Fakat bir gerçeğe yanlış isim vermek onun mahiyetini değiştirmez.
Sonuç: Hakikate Etiket Yapıştırmak Onu Ortadan Kaldırmaz
Müddessir Suresi’nin yirmi dördüncü ayeti, Kur’an’ın etkisini fark ettiği hâlde onu kabul etmek istemeyen kişinin sözünü aktarır:
“Bu, ancak başkalarından aktarılan bir büyüdür.”
Bu iddia, samimi bir araştırmanın sonucu değildir.
Önceki ayetlerde kişinin:
Düşündüğü, ölçüp biçtiği, yüzünü ekşittiği, arkasını döndüğü ve büyüklük tasladığı
anlatılmıştır.
Sonunda Kur’an’ı büyü olarak adlandırması, onun önceden tasarlanmış propaganda sözüdür.
Ayet bugünün insanına şu soruları yöneltir:
Bir düşünceyi gerçekten incelemeden etiketliyor muyum?
Başkalarının suçlamalarını araştırmadan tekrar ediyor muyum?
Hoşuma gitmeyen bir gerçeğe cevap vermek yerine onu küçümsüyor muyum?
Bir sözün insanları etkilemesini otomatik olarak aldatma mı sayıyorum?
Hakikati kabul edersem hayatımda neyi değiştirmek zorunda kalmaktan korkuyorum?
Gerçek düşünce, karşısındaki sözü etiketlemekle yetinmez.
Onu dinler, delillerini değerlendirir ve kendi görüşünün yanlış olabileceğini kabul eder.
Hakikatten korkan kişi ona kötü bir isim verebilir; fakat hakikatin özü, insanların ona verdiği isimlerle değişmez.
