Müddessir Suresi 12. Ayette “Kendisine Geniş Bir Servet Verdim” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Müddessir Suresi’nin on ikinci ayetinde şöyle buyrulur:
“Kendisine geniş bir servet verdim.”
Ayetin Arapçası:
وَجَعَلْتُ لَهُ مَالًا مَمْدُودًا
Okunuşu:
“Ve cealtu lehû mâlen memdûdâ.”
Bu ayet, bir önceki ayette geçen ve Allah tarafından tek başına yaratıldığı hatırlatılan kişinin, daha sonra büyük bir servetle desteklendiğini bildirir.
Klasik tefsirlerde bu ayetlerin özellikle Mekke’nin zengin ve etkili kişilerinden Velîd bin Muğîre ile ilişkilendirildiği görülür. Ancak ayetin mesajı, kendisine verilen malı mutlak mülkü sanan, serveti nedeniyle kibirlenen ve nimetleri hakikate karşı kullanan bütün insanları ilgilendirir.
“Geniş Bir Servet Verdim” Ne Anlama Gelir
Ayet, söz konusu kişiye geçici ve sınırlı bir mal değil, devamlılık gösteren geniş imkânlar verildiğini anlatır.
Bu servet:
Para, ticaret, mülk, hayvanlar, ürünler ve toplum içinde ekonomik güç sağlayan çeşitli imkânları
kapsayabilir.
Ayetin temel vurgusu, bu insanın başlangıçta hiçbir şeye sahip olmadığı hâlde zamanla büyük bir zenginliğe kavuşmasıdır.
Servet onun kendi kendisini yaratmasının sonucu değil, kendisine verilmiş bir nimettir.
Ayette Geçen “Mâl” Kelimesi Ne Demektir
Mâl kelimesi, insanın sahip olduğu ekonomik değeri bulunan varlıkları ifade eder.
Bunlar tarihsel döneme göre:
Altın, gümüş, hayvan, tarla, ticaret malı, ev, para veya başka mülkler
olabilir.
Kur’an’da mal bütünüyle kötü kabul edilmez.
Mal:
İyilik, paylaşma, üretim ve insanlara yardım için kullanılabileceği gibi kibir, sömürü ve haksızlık aracı olarak da kullanılabilir.
Bu nedenle malın ahlaki değeri, nasıl kazanıldığı ve nasıl kullanıldığıyla ilgilidir.
“Memdûdâ” Kelimesi Ne Anlama Gelir
Ayette geçen “memdûdâ” kelimesi:
Uzatılmış, genişletilmiş, devamlı ve bol
anlamlarını taşır.
Bu ifade, servetin küçük ve geçici olmadığını; geniş bir zamana ve alana yayıldığını düşündürür.
Kişi yalnızca kısa süreli bir kazanca değil, kendisine güç, nüfuz ve rahatlık sağlayan sürekli bir zenginliğe kavuşmuştur.
Fakat bu geniş servet, onun hesap vermeyeceği anlamına gelmez.
Servetin Gerçek Sahibi Kimdir
İnsan hukuki ve toplumsal bakımdan mal sahibi olabilir.
Fakat Kur’an’ın bakışında bütün varlıkların nihai sahibi Allah’tır.
İnsan dünyaya hiçbir mal getirmediği gibi öldüğünde de sahip olduklarını burada bırakır.
Bu nedenle insanın mülkiyeti:
Mutlak değil, geçici ve emanet niteliğindedir.
İnsan mal üzerinde tasarruf eder; fakat onu nasıl kazandığından ve nasıl kullandığından sorumludur.
İnsan Serveti Yalnızca Kendi Emeğiyle mi Kazanır
İnsan çalışır, plan yapar, risk alır ve emek verir. Bu çabanın değeri inkâr edilemez.
Ancak kişinin:
Sağlığı, zekâsı, doğduğu çevre, karşılaştığı fırsatlar, yaşadığı toplum ve çalışabileceği şartlar
tamamen kendi eseri değildir.
Bu nedenle insan başarılarında emeğini görürken kendisine sunulan imkânları da unutmamalıdır.
“Her şeyi tek başıma yaptım.”
düşüncesi, insanın hayatındaki sayısız desteği ve nimeti görmezden gelmesine neden olabilir.
Ayet Serveti Neden Allah’ın Vermesi Olarak Anlatır
Ayet, insanın zenginliğini mutlak biçimde kendisine mal etmesini engeller.
İnsana verilen mal:
Bir nimet, imtihan, sorumluluk ve emanet
olarak sunulur.
Allah’ın vermesi, insanın çalışmasına gerek olmadığı anlamına gelmez.
Bunun anlamı, çalışmanın sonucunda elde edilen imkânların bile insanın bütünüyle kontrol edemediği şartlar içinde gerçekleşmesidir.
İnsan çalışır; fakat sonucu mutlak biçimde belirleyen tek güç kendisi değildir.
Zenginlik Allah’ın Bir İnsandan Razı Olduğunu Gösterir mi
Zenginlik tek başına Allah’ın o kişiden razı olduğunun kesin kanıtı değildir.
Çünkü dünya hayatında hem iyi hem kötü insanlar zengin olabilir.
Aynı şekilde yoksulluk da kişinin Allah tarafından değersiz görüldüğünü göstermez.
Servet:
Bir ödül olabileceği gibi aynı zamanda ağır bir imtihan da olabilir.
Asıl ölçü, insanın sahip olduğu nimet karşısında nasıl davrandığıdır.
Şükrediyor mu, paylaşıyor mu, adaletli mi davranıyor, yoksa kibirlenip başkalarını mı eziyor?
Servet Neden Bir İmtihandır
Mal insanın önüne birçok tercih çıkarır.
İnsan servetiyle:
İhtiyaç sahiplerine yardım edebilir, üretim sağlayabilir, ailesini koruyabilir ve faydalı işler yapabilir.
Fakat aynı servetle:
Sömürebilir, gösteriş yapabilir, insanları satın almaya çalışabilir ve haksız gücünü büyütebilir.
Bu nedenle servet yalnızca rahatlık değil, ahlaki bir sınavdır.
Mal arttıkça insanın seçenekleri ve başkalarının hayatı üzerindeki etkisi de artabilir.
Servet İnsanı Neden Kibirli Yapabilir
Servet insana bağımsızlık ve güç duygusu verebilir.
Kişi zamanla hiçbir insana ve hatta Allah’a muhtaç olmadığını düşünmeye başlayabilir.
Parayla birçok sorunu çözebildiğini gördüğünde:
Ölümü, hastalığı, yaşlanmayı ve hayatının kontrol edemediği yönlerini
unutabilir.
Oysa zengin insan da nefes almaya, sağlığa, güvene ve başka insanların emeğine muhtaçtır.
Servet insanın ihtiyaçlarını azaltabilir; fakat onu sınırsız ve ölümsüz yapmaz.
Mal İnsanın Değerini Belirler mi
İnsanın değeri malının miktarıyla belirlenmez.
Zenginlik, kişinin çalışkanlığı veya becerisi hakkında bazı şeyler gösterebilir; fakat onun ahlaklı, merhametli ve adaletli olduğunu tek başına kanıtlamaz.
Yoksulluk da insanın tembel veya değersiz olduğu anlamına gelmez.
İnsanın gerçek değerini:
Karakteri, niyeti, adaleti, merhameti ve sahip olduğu imkânları nasıl kullandığı
belirler.
Mal insanın kim olduğunu oluşturmaz; çoğu zaman kim olduğunu görünür hâle getirir.
Helal Ve Temiz Kazanç Neden Önemlidir
Servetin miktarı kadar kazanılma biçimi de önemlidir.
Hile, rüşvet, dolandırıcılık, sömürü ve başkasının hakkını yemek yoluyla elde edilen mal dışarıdan başarı gibi görünebilir.
Fakat bu servetin içinde mağdur edilen insanların hakları bulunur.
Temiz kazanç:
Dürüstlük, emek, adalet ve insanların haklarına saygı
üzerine kurulmalıdır.
İnsan hesabını yalnızca ne kadar kazandığı üzerinden değil, hangi yollarla kazandığı üzerinden de vermelidir.
Servetin Şükrü Nasıl Yerine Getirilir
Şükür yalnızca:
“Allah’a şükür.”
demek değildir.
Malın şükrü:
Onu doğru yoldan kazanmak, israf etmemek, ihtiyaç sahipleriyle paylaşmak ve iyilik için kullanmaktır.
İnsan kendisine verilen serveti yalnızca kişisel gösteriş ve lüks için kullanırken çevresindeki yoksulluğu tamamen görmezden geliyorsa şükrün anlamı eksik kalır.
Gerçek şükür, nimetin ahlaki bir sorumluluğa dönüşmesidir.
Zengin İnsan Malını Paylaşmak Zorunda mıdır
Kur’an, servetin toplum içinde yalnızca belirli kişilerin elinde dönüp duran kapalı bir güce dönüşmesini eleştiren bir ahlak ortaya koyar.
Zengin insanın:
Ailesine, ihtiyaç sahiplerine, yoksullara, yetimlere ve toplumsal faydaya
karşı sorumlulukları vardır.
Paylaşmak, insanın bütün malından vazgeçmesi anlamına gelmez.
Asıl mesele, insanın sahip olduğu imkânların içinde başkalarının hak ve ihtiyaçlarını da görebilmesidir.
Mal insanı toplumdan koparmamalı, toplumsal sorumluluğunu artırmalıdır.
İsraf Servetin Yanlış Kullanılması mıdır
İsraf, ihtiyaç ve ölçü sınırını aşarak kaynakları anlamsız biçimde tüketmektir.
İnsan sahip olduğu için istediği her şeyi sınırsızca harcama hakkına sahip olduğunu düşünebilir.
Fakat dünyadaki kaynaklar sınırlıdır ve tüketim tercihleri başka insanların hayatını da etkiler.
İsraf:
Yalnızca parayı değil, zamanı, suyu, yiyeceği, enerjiyi ve doğal kaynakları gereksiz yere tüketmeyi
kapsar.
Servetin şükrü, nimeti hor kullanmak değil, bilinçli biçimde değerlendirmektir.
Mal İnsanlar Üzerinde Güç Kurmak İçin Kullanılabilir mi
Servet, insanlara yardım etmek yerine onları kontrol etmek için kullanılabilir.
Bir kişi yaptığı yardımı:
İtaat, siyasi destek, övgü veya kişisel bağlılık elde etmek
amacıyla kullanabilir.
Bu durumda yardım, iyilik olmaktan çıkarak güç ilişkisine dönüşür.
Malın doğru kullanımı insanları bağımlı hâle getirmek değil, mümkün olduğunca kendi ayakları üzerinde durmalarına katkı sağlamaktır.
Servet insanların onurunu satın alma aracı olmamalıdır.
Velîd Bin Muğîre Servetini Nasıl Kullanmıştır
Klasik anlatımlarda Velîd bin Muğîre’nin Mekke’de geniş bir servete ve önemli bir toplumsal konuma sahip olduğu belirtilir.
Ancak bu imkânların onda şükür ve tevazu yerine kibir oluşturduğu anlatılır.
Kur’an’ın etkisini fark ettiği hâlde toplumdaki konumunu korumak amacıyla ona karşı olumsuz bir söylem geliştirmeye çalışmıştır.
Böylece kendisine verilen malı:
Hakikati desteklemek yerine hakikatin önünde bir güç oluşturmak için
kullanmıştır.
Ayetin eleştirdiği temel sorun budur.
Günümüz İnsanına Bu Ayet Ne Söyler
Modern dünyada servet banka hesapları, şirketler, arsalar, evler, yatırımlar ve teknolojik imkânlarla ölçülebilir.
Fakat ayetin temel sorusu değişmez:
Bu servet nasıl kazanıldı ve ne için kullanılıyor?
İnsan büyük bir ekonomik güce sahip olabilir; fakat çalışanlarının emeğini sömürüyor, vergiden kaçıyor, çevreyi kirletiyor veya yoksulların durumunu önemsemiyorsa malı ahlaki bir sorun hâline gelir.
Servetin büyüklüğü insanın sorumluluğunu azaltmaz; çoğu zaman artırır.
Ayetin En Derin Anlamı Nedir
Ayetin en derin anlamı, insanın sahip olduğu hiçbir şeyi kendinden bilerek kibirlenmemesidir.
Kişi dünyaya tek başına ve hiçbir mala sahip olmadan gelmiştir.
Daha sonra kendisine:
Sağlık, imkân, fırsat, mal ve toplumsal güç
verilmiştir.
Bu nimetleri veren Allah’a karşı gelmek, insanın kendi başlangıcını ve bağımlılığını unutmasıdır.
Servet insanı Rabbinden uzaklaştırıyorsa nimet görünümündeki bir tehlikeye dönüşebilir.
Sonuç: Servet Sahiplikten Önce Sorumluluktur
Müddessir Suresi’nin on ikinci ayeti, kendisine geniş bir servet verilen insanı anlatmaktadır.
Bu servet kişinin yalnızca rahat yaşaması için verilmiş bir ayrıcalık değildir.
Aynı zamanda:
Nasıl kazanıldığı, kimlerle paylaşıldığı ve hangi amaçlar için kullanıldığı sorgulanacak bir emanettir.
Ayet insana şu soruları yöneltir:
Sahip olduğum malı yalnızca kendi başarım mı sanıyorum?
Kazancımın içinde başka insanların hakkı bulunuyor mu?
Servetim beni daha şükreden biri mi, daha kibirli biri mi yaptı?
Malımı iyilik için mi, insanlar üzerinde güç kurmak için mi kullanıyorum?
Bugün bütün malımı kaybetsem geriye nasıl bir karakter kalır?
İnsan malın sahibi gibi görünür; fakat zaman onun gerçek sahibi olmadığını ortaya çıkarır.
Ölüm geldiğinde mal dünyada kalır, insan ise o malı nasıl kullandığının hesabıyla baş başa kalır.
