Felak Suresi 5. Ayette “Haset Ettiği Zaman Hasetçinin Şerrinden” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Haset, Kıskançlık, Başkasındaki Nimetten Rahatsız Olmak, Gizli Düşmanlık, Kalbin Karanlığı, İnsan İlişkileri, Ahlaki Sorumluluk, Allah’a Sığınma Ve İç Dünyayı Arındırma Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
“وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ — Ve Min Şerri Hâsidin İzâ Hased” Ne Demektir
Felak Suresi’nin beşinci ve son ayetinde şöyle buyrulur:
وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ
Anlam olarak:
“Ve haset ettiği zaman hasetçinin şerrinden.”
(Felak Suresi, 113/5)
Surenin önceki ayetlerinde:
Felak’ın Rabbine sığınma,
yaratılmışların şerri,
gecenin karanlığı,
gizli zarar verme girişimlerianlatılmıştı.
Şimdi surenin finalinde tehdit dışarıdan insanın içine doğru taşınır:
haset eden kalp.
“Hâsid — Haset Eden” Kimdir
Hâsid, haset eden kişidir.
Haset yalnız:
“Ben de onun sahip olduğuna sahip olmak istiyorum.”
demek değildir.
Daha ağır biçimi:
“Onda olan nimet keşke onda olmasa.”
duygusudur.
Yani kişi yalnız kendi eksikliğinden rahatsız olmaz.
Başkasının:
başarısından,
güzelliğinden,
servetinden,
mutluluğundan,
itibarından
da rahatsız olmaya başlar.
Haset İle Normal Kıskançlık Arasında Nasıl Bir Fark Vardır
Günlük dilde bu kavramlar birbirine karışabilir.
Bir insan:
“Ben de onun gibi başarılı olmak isterim.”
diyebilir.
Bu mutlaka haset değildir.
Hatta insanı çalışmaya yöneltebilir.
Haset ise daha karanlık bir yön taşır:
“Ben sahip olamıyorsam o da sahip olmasın.”
İşte ahlaki problem burada derinleşir.
Ayette Neden “Hasetçinin Şerrinden” Değil de “Haset Ettiği Zaman Hasetçinin Şerrinden” Denilmektedir
Bu ifade son derece önemlidir.
Ayet:
“Haset eden herkes her an sana zarar verir.”
demez.
“Haset ettiği zaman…”
der.
Yani içteki duygu:
eyleme,
düşmanlığa,
engellemeye,
zarar vermeye
dönüştüğünde şer görünür hâle gelir.
Bu ayrım, insanın iç dünyasındaki duygu ile o duygudan doğan davranış arasında ahlaki bir mesafe bırakır.
İnsan Neden Başkasının Nimetinden Rahatsız Olabilir
Çünkü insan kendisini sürekli başkalarıyla karşılaştırabilir.
Bir başkasının:
daha fazla parası,
daha güzel evi,
daha başarılı kariyeri,
daha güçlü itibarı
kendi eksikliği gibi hissedilebilir.
Bu noktada kişi artık:
“Ben ne yapabilirim?”
diye sormak yerine:
“O neden benden daha fazla sahip?”
diye düşünmeye başlayabilir.
Haset çoğu zaman karşılaştırmanın zehirlenmiş biçimidir.
Sosyal Medya Haset Duygusunu Artırabilir mi
Bu, ayetin doğrudan tarihsel tefsiri değil, modern bir tefekkürdür.
Sosyal medya insanı sürekli başkalarının:
başarıları,
tatilleri,
evleri,
ilişkileri,
kazançları
ile karşılaştırabilir.
Üstelik çoğu zaman görülen şey hayatın tamamı değil, seçilmiş en parlak kısmıdır.
İnsan kendi günlük hayatını başkasının vitriniyle karşılaştırdığında:
memnuniyetsizlik,
yetersizlik,
haset
artabilir.
Haset Neden Önce Haset Eden Kişiye Zarar Verir
Çünkü haset eden kişi başkasının nimetini gördükçe huzursuz olur.
Başkasının başarısı:
ona ilham vermek yerine
acı verir.
Böylece kişi kendi mutluluğunu başkasının kaybına bağlamaya başlar.
Bu son derece ağır bir iç yük oluşturur.
Çünkü dünyada her zaman:
daha zengin,
daha başarılı,
daha güzel,
daha güçlü
birileri olacaktır.
Haset bu nedenle insanı bitmeyen bir huzursuzluğa mahkûm edebilir.
Haset Sözle Nasıl Şerre Dönüşebilir
Haset eden kişi:
dedikodu yapabilir,
iftira atabilir,
başarıyı küçümseyebilir,
bir insanın itibarını zedelemeye çalışabilir.
Mesela:
“O zaten bunu hak etmedi.”
“Kesin arkasında başka bir şey var.”
“O kadar da başarılı değil.”
gibi sözlerle başkasının değerini düşürmeye çalışabilir.
Böylece kalpte başlayan duygu dile taşınır.
Haset Davranışa Dönüştüğünde Neler Olabilir
Haset:
engelleme,
sabotaj,
iftira,
dışlama,
zarar verme
gibi davranışlara dönüşebilir.
İnsan bazen kendi yükselmek yerine başkasını aşağı çekmeye çalışır.
Bu, ahlaki olarak çok ciddi bir bozulmadır.
Çünkü hedef artık:
“Ben gelişeyim.”
değil,
“O gerilesin.”
hâline gelir.
Bir İnsanın İçinde Haset Duygusunun Belirmesi Onu Otomatik Olarak Kötü Yapar mı
Hayır.
İnsan duyguları bazen istemeden ortaya çıkabilir.
Ahlaki sorumluluk büyük ölçüde:
bu duyguyla ne yaptığıyla
ilişkilidir.
Kişi hasedi fark edip:
kendini düzeltebilir,
dua edebilir,
şükredebilir,
başkasının iyiliğini istemeyi öğrenebilir.
Yani duygu kader değildir.
İnsan içindeki karanlığı beslemek veya dönüştürmek arasında seçim yapabilir.
“Gıpta” Hasetten Nasıl Ayrılır
İslam ahlakında gıpta genellikle:
başkasındaki güzel bir nimetin kaybolmasını istemeden,
benzerinin kendisinde de olmasını istemek
şeklinde açıklanır.
Örneğin:
“Onun bilgisi çok güzel, ben de böyle öğrenmek isterim.”
Bu haset değildir.
Haset:
“Keşke o da bilmeseydi.”
der.
Gıpta ise:
“Ben de çalışıp böyle olayım.”
der.
Aradaki fark insanın başkasının iyiliğine karşı tavrıdır.
Hasetten Korunmak İçin İnsan Ne Yapabilir
Felak Suresi ilk olarak:
Allah’a sığınmayı
öğretir.
Bunun yanında ahlaki tefekkür açısından insan:
nimetleri için şükredebilir,
kendini sürekli başkalarıyla kıyaslamayı azaltabilir,
başkasının başarısını tehdit değil ilham olarak görebilir,
kendi yoluna odaklanabilir.
Haset çoğu zaman başkasına fazla, kendine yanlış bakmaktan büyür.
Şükür Hasetin Panzehiri Olabilir mi
Büyük ölçüde evet.
Çünkü haset insanın gözünü:
başkasında olana
kilitler.
Şükür ise insanın dikkatini:
kendisinde olana
çevirir.
Şükreden insan:
her şeyinin mükemmel olduğunu söylemez.
Ama eksiklerinin yanında sahip olduklarını da görür.
Bu bakış açısı hasetin beslendiği sürekli yoksunluk hissini azaltabilir.
Haset Toplumları da Zehirleyebilir mi
Evet.
Haset yalnız bireysel bir duygu değildir.
Gruplar:
birbirinin başarısından,
itibarından,
gücünden
rahatsız olabilir.
Bu durumda:
çekememezlik,
engelleme,
karalama
kültürü oluşabilir.
Toplumlar insanların başarılı olmasından rahatsız olmaya başladığında, yetenekler gelişmek yerine birbirini aşağı çekme düzeni doğabilir.
Başkasının Başarısını Eleştirmek Her Zaman Haset midir
Hayır.
Bu ayrım çok önemlidir.
Bir insanın:
haksızlığını,
yanlışını,
usulsüzlüğünü
eleştirmek haset olmak zorunda değildir.
Her eleştiriyi:
“Beni kıskanıyorlar.”
diye açıklamak da sağlıklı değildir.
Haset, eleştiriyle değil başkasındaki nimetin varlığından rahatsız olmakla ilgilidir.
Bu nedenle hem hasetten hem de kendini eleştiriden muaf tutan kibirden kaçınmak gerekir.
Felak Suresinde Karanlık Dışarıdan Kalbe Nasıl İlerlemektedir
Surenin yapısı çok çarpıcıdır.
Önce:
gecenin karanlığı vardır.Sonra:
gizli zarar verme girişimleri vardır.Sonunda:
haset vardır.Böylece karanlık:
doğadan,
gizli eyleme,
insan kalbine
doğru ilerler.
Surenin finali şunu düşündürür:
En tehlikeli karanlıklardan biri bazen dışarıda değil, insanın içinde büyür.
Felak Suresinin Beş Ayeti Baştan Sona Nasıl Bir Bütünlük Kurmaktadır
1. Ayet:
“Sığınırım Felak’ın Rabbine.”Sığınak belirlenir.
2. Ayet:
“Yarattığı şeylerin şerrinden.”Şer genel biçimde ifade edilir.
3. Ayet:
“Karanlığı çöktüğü zaman gecenin şerrinden.”Dış dünyanın gizlediği tehlikeler anılır.
4. Ayet:
“Düğümlere üfleyenlerin şerrinden.”Gizli zarar verme girişimleri zikredilir.
5. Ayet:
“Haset ettiği zaman hasetçinin şerrinden.”İnsan kalbindeki düşmanlığın davranışa dönüşen biçimiyle sure tamamlanır.
Felak Suresinden Sonra Hangi Sure Gelmektedir
Felak Suresi burada tamamlanır.
Kur’an sıralamasında bir sonraki ve aynı zamanda Kur’an’ın son suresi:
Nâs Suresidir.
İlk ayeti şöyledir:
قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ
Anlam olarak:
“De ki: Sığınırım insanların Rabbine.”
Felak Suresinde daha çok:
dış dünyadaki, gizli, insandan insana yönelenşerlerden korunma öne çıkmıştı.
Nâs Suresinde ise korunma doğrudan:
insanın iç dünyasına,
vesveseye,
görünmeyen telkinlereyönelecektir.
Felak dışarıdan gelebilecek şerleri güçlü biçimde işlerken, Nâs içeriden fısıldayan şerre odaklanacaktır.
Sonuç: “Haset Ettiği Zaman Hasetçinin Şerrinden” İfadesi, Başkasındaki Nimetten Rahatsız Olmanın Kalpte Başlayan Fakat Söz, İftira, Engelleme Ve Zarara Dönüştüğünde Toplumsal Bir Şer Hâline Gelebilen Çok Tehlikeli Bir Duygu Olduğunu Gösterirken, İnsana Başkasının İyiliğini Yok Etmeye Çalışmak Yerine Kendi Kalbini Arındırmayı, Şükretmeyi, Kıyaslamayı Azaltmayı Ve Hasetin Şerrinden Allah’a Sığınmayı Öğreten Felak Suresinin Son Derece Güçlü Final Ayetidir
Felak Suresinin son kelimelerinde artık gece yoktur.
Düğümler yoktur.
Görünmeyen ritüeller yoktur.
Bir insan vardır.
Ve onun kalbinde:
haset.
Bu final son derece anlamlıdır.
Çünkü insan bazen tehlikeyi çok uzakta arar.
Karanlıkta.
Gizli güçlerde.
Bilinmeyen tehditlerde.
Ama Kur’an surenin sonunda çok tanıdık bir duyguya dikkat çeker:
Bir başkasının iyiliğinden rahatsız olmak.
Haset dışarıdan bakıldığında küçük bir duygu gibi görünebilir.
Ama büyüdüğünde insanın düşünme biçimini değiştirir.
Başkasının başarısı artık:
ilham değil,
tehdit
olur.
Başkasının mutluluğu:
sevindirici değil,
rahatsız edici
hâle gelir.
Ve insan farkında olmadan kendi huzurunun şartını şöyle kurar:
“O kaybederse ben rahatlarım.”
İşte hasetin en zehirli tarafı budur.
Çünkü insanın mutluluğunu başkasının mutsuzluğuna bağlar.
Bu noktada haset yalnız bir duygu olmaktan çıkar.
Dile taşınabilir.
Davranışa dönüşebilir.
Bir insanın önünü kesmeye,
itibarını zedelemeye,
başarısını küçültmeye
başlayabilir.
Felak Suresinin:
“Haset ettiği zaman…”
demesi bu yüzden çok önemlidir.
Ayet insanın içinde bir anlık rahatsızlık doğmasını değil, o duygunun şer üreten hâlini merkeze alır.
Bu, aynı zamanda insana umut da verir.
Çünkü duygu ortaya çıkabilir ama insan onunla ne yapacağını seçebilir.
Haset geldiğinde:
onu besleyebilirsin.
Ya da fark edip dönüştürebilirsin.
Başkasının başarısını görünce:
“Neden onda var?”
diye içini tüketebilirsin.
Ya da:
“Ben ne öğrenebilirim?”
diye sorabilirsin.
İşte gıpta ile hasetin yolu burada ayrılır.
Haset:
“O kaybetsin.”
der.
Gıpta:
“Ben de gelişeyim.”
der.
Biri dünyayı daraltır.
Diğeri insanı büyütür.
Felak Suresi burada çok büyük bir ahlaki yolculuğu tamamlar.
İlk ayette:
“Felak’ın Rabbine sığınırım.”
denmişti.
Son ayette:
“Hasetçinin şerrinden.”
denir.
Sanki sure bize şöyle bir yol gösterir:
Karanlıktan korkarsın.
Gizli tehditlerden korkarsın.
Ama sonunda en dikkatli olman gereken yerlerden biri de insanın kalbidir.
Çünkü dışarıdaki karanlık sabah olunca dağılır.
Ama içerideki haset, insan onu beslemeye devam ederse yıllarca yaşayabilir.
Belki de bu yüzden Felak Suresinin son sorusu bize dönmelidir:
“Ben yalnız başkasının hasedinden mi Allah’a sığınıyorum, yoksa kendi içimde doğabilecek hasetten de korunmak istiyor muyum?”
Çünkü insanın en büyük manevi olgunluklarından biri şudur:
Yalnız kendisine kötülük yapılmamasını istemek değil, kendisinin de başkalarına kötülük taşıyan biri olmamasını istemek.
Felak Suresi böylece yalnız bir korunma duası değil, aynı zamanda bir karakter aynasına dönüşür.
Ve hemen ardından Nâs Suresi başlayacaktır:
“De ki: Sığınırım insanların Rabbine.”
Bu kez tehdit daha da içeri girecektir.
İnsanın dışındaki hasetten sonra, zihninin içine sessizce yerleşen:
vesvese
konuşulacaktır.
Son düzenleme:
