📖 Fâtiha Suresi 1. Ayette “Rahmân Ve Rahîm Olan Allah’ın Adıyla” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Besmele, Allah’ın Adıyla Başlamak, Rahmân, Rahîm

Fâtiha Suresi 1. Ayette “Rahmân Ve Rahîm Olan Allah’ın Adıyla” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Besmele, Allah’ın Adıyla Başlamak, Rahmân, Rahîm, Merhamet, Niyet, Kulluk Bilinci, Başlangıçların Ahlakı Ve İnsanın Hayatını İlahi Bir Ölçüyle Yönlendirmesi Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır ​

“Bir işe hangi sözle başladığımız, çoğu zaman o işi hangi ruhla sürdüreceğimizi de belirler; ‘Allah’ın adıyla’ demek yalnız bir başlangıç cümlesi değil, yapılacak şeyin Allah’ın huzurunda anlam taşıyıp taşımadığını kendimize sormaktır.”
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...

“بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ — Bismillâhirrahmânirrahîm” Ne Demektir ​

Fâtiha Suresi’nin başında yer alan ifade şöyledir:


بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ


Anlam olarak:


“Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla.”


Besmele, Kur’an’ın mushaf sıralamasındaki başlangıcını açan en tanıdık ifadelerden biridir.


Bu cümlede üç büyük anlam bir araya gelir:


Allah’ın adı,


Rahmân oluşu,


Rahîm oluşu.


Yani Kur’an’ın kapısı yalnız kudretle değil, daha ilk anda rahmetle açılır.

“Bismillah — Allah’ın Adıyla” Demek Ne Anlama Gelir ​

“Bismillah” ifadesi:


“Allah’ın adıyla başlıyorum.”


anlamı taşır.


Bu, yapılacak işin:


Allah’ı hatırlayarak,


O’nun rızasını gözeterek,


sorumluluk bilinciyle


başlatılmasıdır.


Dolayısıyla besmele yalnız dilde söylenen bir formül değil, ideal olarak niyeti düzenleyen bir bilinçtir.

Bir İşe Allah’ın Adıyla Başlamak Neden Önemlidir ​

Çünkü başlangıç, yön belirler.


İnsan bir işe başlamadan önce:


“Bunu neden yapıyorum?”


diye sorabilir.


Besmele bu soruya ahlaki bir çerçeve ekler:


“Allah’ın adını anarak yaptığım bu şey, gerçekten doğru bir şey mi?”


Bu nedenle besmele yalnız kutsama değil, aynı zamanda vicdan kontrolüdür.

Kötü Bir İşe Besmele Çekmek Onu İyi Hâle Getirir mi ​

Hayır.


Bu son derece önemli bir ayrımdır.


Bir davranış:


haksız,


haram,


zulüm içeren


bir davranışsa başına besmele eklemek onun niteliğini değiştirmez.


Tam tersine besmelenin anlamı kişinin kendisine şu soruyu sordurmalıdır:


“Allah’ın adıyla bunu gerçekten yapabilir miyim?”


Dolayısıyla besmele, kötülüğü meşrulaştıran değil, davranışı sınayan bir ifadedir.

“Allah” İsmi Burada Neden Merkezdedir ​

Çünkü besmele doğrudan:


“Allah’ın adıyla”


başlar.


İslam inancında “Allah”, ibadete layık tek ilahın özel ismidir.


Bu nedenle yapılan iş:


şansa,


uğura,


başka kutsal güçlere


değil, Allah’a nispet edilerek başlatılır.


Besmele böylece çok kısa bir tevhid ilanıdır.

“Rahmân” Ne Anlama Gelmektedir ​

Rahmân, rahmet kökünden gelir ve son derece kapsamlı bir merhamet anlamı taşır.


Klasik açıklamalarda Rahmân ismi çoğu zaman Allah’ın:


yaratılmışlara geniş biçimde ulaşan,


kuşatıcı,


genel


rahmetiyle ilişkilendirilmiştir.


Hayat,


rızık,


varlık,


imkân


gibi nimetler bu geniş rahmet bağlamında düşünülebilir.

“Rahîm” Ne Anlama Gelmektedir ​

Rahîm de rahmet kökünden gelir.


Ancak klasik açıklamalarda bu isim daha çok:


süreklilik,


yakınlık,


özel rahmet


boyutlarıyla ele alınmıştır.


Rahmân ve Rahîm arasında kesin biçimde tek bir Türkçe ayrım kurmak kolay değildir.


Fakat iki ismin yan yana gelmesi, Allah’ın rahmetinin hem:


çok geniş


hem de


sürekli ve derin


olduğunu vurgular.

Neden Aynı Kökten Gelen İki Rahmet İsmi Arka Arkaya Kullanılmıştır ​

Bu tekrar gereksiz değildir.


Tam tersine rahmet temasını yoğunlaştırır.


Kur’an daha başında Allah’ı:


yalnız hükmeden,


yalnız cezalandıran,


yalnız emir veren


olarak tanıtmaz.


Rahmân ve Rahîm


isimleriyle tanıtır.


Böylece insanın Allah’la ilişkisine daha ilk cümlede:


umut,


yakınlık,


merhamet


eklenir.

İnsan Tanrı Tasavvurunu Yalnız Korku Üzerinden Kurarsa Ne Olabilir ​

İnsan Allah’ı yalnız:


ceza,


öfke,


azap


üzerinden düşünürse din ilişkisi sadece korkuya indirgenebilir.


Oysa besmele daha ilk anda iki rahmet ismi getirir.


Bu, korkuyu tamamen ortadan kaldırmaz.


Ama denge kurar:


Allah hem hesap soran hem merhamet sahibi olandır.


İman yalnız korku değil, aynı zamanda ümit ve güven taşır.

Besmele Niyetle Nasıl İlişkilidir ​

İnsan aynı işi farklı niyetlerle yapabilir.


Bir yardım:


gösteriş için


veya


gerçekten iyilik için


yapılabilir.


Bir bilgi:


insanlara fayda için


veya


üstünlük kurmak için


kullanılabilir.


Besmele ideal olarak insanın niyetine şu soruyu getirir:


“Bu işi kimin adına ve ne için yapıyorum?”


Bu nedenle besmele davranıştan önce kalbi hizaya çağırır.

Besmele Günlük Hayatı Kutsal Ve Dünyevi Diye Keskin Biçimde Ayırır mı ​

Hayır.


İnsan:


yemek yerken,


çalışırken,


öğrenirken,


seyahat ederken


Allah’ı hatırlayabilir.


Bu, sıradan görünen işleri bile niyet aracılığıyla ahlaki bir anlam alanına taşıyabilir.


Besmele bu açıdan insanın hayatını ikiye bölmek yerine gündelik hayatın içine ilahi bilinci taşır.

“Allah’ın Adıyla Başlamak” Çalışmanın Yerine Dua Koymak mıdır ​

Hayır.


Besmele:


çaba göstermemek,


plansız davranmak,


tedbiri bırakmak


anlamına gelmez.


Bir işe Allah’ın adıyla başlamak, o işi:


daha dikkatli,


daha sorumlu,


daha dürüst


yapmayı gerektirmelidir.


Yani besmele emeğin alternatifi değil, emeğin ahlaki yönünü belirleyen bir bilinçtir.

Besmele Bir Alışkanlığa Dönüşürse Anlamını Kaybedebilir mi ​

Dil alışkanlığı her zaman mümkündür.


İnsan bazı sözleri çok tekrar ettiğinde artık ne söylediğini düşünmeyebilir.


Bu yüzden besmelenin gerçek gücü yalnız sesinde değil, bilincinde ortaya çıkar.


“Bismillah” demek:


“Şimdi Allah’ı hatırlayarak başlıyorum.”


demektir.


Bu farkındalık kaybolursa söz kalır ama anlamın etkisi zayıflayabilir.

Rahmân İsmi İnsanlara Merhametli Davranmayı da Gerektirir mi ​

Allah’ın rahmetini anlamak, ahlaki tefekkür açısından insanın kendi davranışlarını da sorgulamasına yol açabilir.


İnsan:


merhamet beklerken merhametsiz olabilir mi?


Affedilmek isterken herkesi sonsuza kadar mahkûm edebilir mi?


Kendisine şefkat isterken başkasına acımasız davranabilir mi?


Rahmeti bilen insanın, kendi hayatında da merhametin izini taşıması beklenir.

Allah’ın Adıyla Başlanan Bir İş İnsanlara Zarar Verebilir mi ​

Eğer bir iş açıkça:


zulüm,


haksızlık,


aldatma


üzerine kurulmuşsa besmelenin ruhuyla çelişir.


Çünkü Allah’ın adını anmak yalnız dini bir etiket değildir.


İnsanı:


adalet,


dürüstlük,


sorumluluk


ile de karşı karşıya getirir.


Bu nedenle besmele insanın davranışını kutsamadan önce davranışın kendisini sorgulatmalıdır.

Kur’an’ın Mushaf Sıralamasının Besmeleyle Başlaması Neden Çok Anlamlıdır ​

Kur’an’ın mushaf sıralamasındaki yolculuğuna giren kişi daha ilk anda:


Allah’ın adı


ve


rahmeti


ile karşılaşır.


Bu, bütün kitabın okunmasına bir çerçeve verir.


Kur’an’da:


uyarılar,


hükümler,


kıssalar,


hesap anlatıları


gelecektir.


Fakat kapıda ilk söylenen:


Rahmân ve Rahîm


olur.


Bu, ilahi mesajın başlangıcına rahmetin mührünü vurur.

Nâs Suresinin Sonundan Fâtiha’nın Başına Dönmek Nasıl Bir Anlam Oluşturur ​

Nâs Suresinin sonunda insan:


cinlerden,


insanlardan


gelen vesveselerden Allah’a sığınıyordu.


Şimdi yeniden Fâtiha’nın kapısına geldiğimizde:


“Bismillâhirrahmânirrahîm.”


der.


Bu çok güzel bir döngü oluşturur:


Kur’an’ın sonunda:


Allah’a sığın.


Başlangıcında:


Allah’ın adıyla başla.


Yani yolculuk bittikten sonra bile insan yeniden başlayabilir.


Kur’an’ın anlam dünyası böylece tek yönlü bir çizgiden çok, tekrar tekrar dönülen bir eğitim halkasına dönüşür.

Bir Sonraki Ayette Ne Anlatılacaktır ​

Fâtiha Suresi’nin bir sonraki ayetinde şöyle buyrulacaktır:


الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ


Anlam olarak:


“Hamd, âlemlerin Rabbi Allah’a mahsustur.”


Besmelede:


Allah’ın adı,


Rahmân,


Rahîm


zikredilmişti.


Sonraki ayette ise insanın bu ilahi gerçeklik karşısındaki ilk cevabı gelecektir:


Hamd.


Ve Allah yalnız insanların değil:


“Âlemlerin Rabbi”


olarak tanıtılacaktır.


Burada özellikle:


hamd ile şükür arasındaki fark,


“âlemler” kavramının kapsamı


ve


Allah’ın rubûbiyetinin evrenselliği


üzerinde durulacaktır.

Sonuç: “Rahmân Ve Rahîm Olan Allah’ın Adıyla” İfadesi, İnsanın Hayatındaki Başlangıçları Allah’ı Hatırlayarak, Niyetini Denetleyerek Ve Yapacağı İşin İlahi Bir Ölçüyle Uyumlu Olup Olmadığını Sorgulayarak Gerçekleştirmesini Öğretirken, Allah’ın İnsanla İlişkisinin Daha Kur’an’ın Kapısında Rahmân Ve Rahîm İsimleriyle Rahmet Üzerinden Tanıtıldığını Gösteren Son Derece Derin Bir Başlangıç Cümlesidir​

Kur’an’ın kapısında insanın karşısına ilk çıkan büyük fikirlerden biri:


başlangıçtır.


Çünkü insan hayatı sürekli başlangıçlardan oluşur.


Bir güne başlar.


Bir işe başlar.


Bir ilişkiye başlar.


Bir karara başlar.


Bir yolculuğa başlar.


Ve her başlangıç aslında sessiz bir soru taşır:


“Bunu hangi değer adına yapıyorum?”


Besmele bu soruya yön verir:


“Allah’ın adıyla.”


Ama bu ifade çok kolay yanlış anlaşılabilir.


Besmele, yaptığımız her şeyi otomatik olarak doğru yapan bir mühür değildir.


Tam tersine bizi daha fazla sorumlu kılar.


Çünkü:


“Allah’ın adıyla”


diyorsak şu soruyu da sormalıyız:


“Allah’ın adını anarak başlayabileceğim bir şey mi yapıyorum?”


İşte besmelenin ahlaki ağırlığı burada ortaya çıkar.


Bir insan:


aldatmaya,


zulme,


haksızlığa


Allah’ın adını ekleyerek onları iyi hâle getiremez.


Besmele kötülüğü değiştirmez.


İnsanı değişmeye çağırır.


Ve belki Kur’an’ın başlangıcındaki en çarpıcı noktalardan biri de şudur:


Allah’ın adı anıldıktan hemen sonra iki rahmet ismi gelir:


Rahmân.


Rahîm.


Kur’an:


“Kork.”


sözüyle açılmaz.


“Rahmet”


ile açılır.


Bu, hesabı yok saymaz.


Adaleti ortadan kaldırmaz.


Ama insanın Allah tasavvurunda rahmeti merkeze yerleştirir.


İnsan bazen kendi hatalarına baktığında:


“Benim için artık hiçbir kapı yok.”


diyebilir.


Rahmân ve Rahîm isimleri bu umutsuzluğun karşısına çıkar.


Çünkü Allah’ın rahmeti yalnız kusursuz insanlar için düşünülen bir rahmet değildir.


İnsan zaten:


eksik,


yanılabilen,


öğrenen


bir varlıktır.


Bu nedenle başlangıçta rahmet vardır.


Ve belki besmelenin insana söylediği en güzel şeylerden biri şudur:


Yeniden başlayabilirsin.


Dün yanlış yaptın.


Bugün başka türlü başlayabilirsin.


Bir ilişkide hata yaptın.


Düzeltebilirsin.


Bir kararın kötü sonuçlandı.


Yeniden düşünebilirsin.


Çünkü insanın hayatında bütün kapılar tek seferlik değildir.


Sabah yeniden gelir.


Niyet yeniden kurulabilir.


Yol yeniden seçilebilir.


Kur’an’ın mushaf sıralamasında Nâs Suresinden tekrar Fâtiha’ya dönmek de bu açıdan çok güzel bir tefekkür oluşturur.


Son ayette:


“Cinlerden ve insanlardan.”


denilmişti.


İnsan vesveselerden Allah’a sığınmıştı.


Şimdi yeniden ilk kapıya gelir ve:


“Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla.”


der.


Sanki yolculuk hiç bitmez.


İnsan:


sığınır,


başlar,


öğrenir,


yanılır,


döner,


yeniden başlar.


Ve bir sonraki ayette bu başlangıcın ilk cevabı gelecektir:


“Hamd, âlemlerin Rabbi Allah’a mahsustur.”


Yani insan Allah’ın adıyla başlar ve ardından varlığın karşısında ilk büyük tavrını ortaya koyar:


Hamd.

“Besmele, bir cümlenin başındaki kutsal sözden daha fazlasıdır; insanın yaptığı her işi ‘Bunu Allah’ın adıyla gerçekten yapabilir miyim?’ sorusunun önüne getiren ahlaki bir aynadır. Başlangıcın güzelliği, yalnız iyi dilekte değil, niyet ile davranışın aynı doğruda buluşmasındadır.”
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...