Müddessir Suresi 21. Ayette “Sonra Baktı” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Müddessir Suresi’nin yirmi birinci ayetinde şöyle buyrulur:
“Sonra baktı.”
Ayetin Arapçası:
ثُمَّ نَظَرَ
Okunuşu:
“Sümme nazar.”
Önceki ayetlerde söz konusu kişinin Kur’an hakkında düşündüğü, ölçüp biçtiği ve insanları ondan uzaklaştıracak bir suçlama hazırladığı anlatılmıştı. Bu ayette ise onun düşünme sürecinin ardından dikkatle baktığı bildirilmektedir.
Klasik tefsirlerde bu kişinin Velîd bin Muğîre olduğu belirtilir. O, Kur’an’ın hakikatini samimiyetle anlamak için değil; Hz. Muhammed’e ve vahye karşı nasıl bir tavır sergileyeceğini belirlemek için bakmıştır.
“Sonra Baktı” İfadesi Ne Anlama Gelir
Bu ifade, kişinin yaptığı zihinsel hesabın ardından çevresine, karşısındaki insanlara veya kendi kurduğu plana dikkatle baktığını anlatır.
Buradaki bakış sıradan bir görme değildir.
Kişi:
Söyleyeceği sözün nasıl karşılanacağını, çevresindeki insanların tepkisini ve hazırladığı suçlamanın etkisini
değerlendiriyor olabilir.
Bu nedenle ayetteki bakış, düşünceyle davranış arasındaki geçiş aşamasını gösterir.
Ayette Geçen “Nazar” Kelimesi Ne Anlama Gelir
Ayette geçen “nazar” kelimesi:
Bakmak, incelemek, değerlendirmek, gözlemlemek ve bir konu üzerinde dikkatle durmak
anlamlarına gelir.
Kur’an’da nazar kelimesi bazen insanın yaratılışa bakarak düşünmesini ifade eder.
Bu ayette ise söz konusu kişinin kötü niyetli değerlendirmesinin bir parçasıdır.
Aynı bakış insanı hakikate ulaştırabileceği gibi, hakikate karşı kurulacak planın aracı da olabilir.
Görmek İle Bakmak Arasında Fark Var mıdır
Görmek çoğu zaman gözün bir şeyi algılamasıdır.
Bakmak ise dikkatin bilinçli olarak bir şeye yöneltilmesini ifade eder.
İnsan bir şeyi görebilir; fakat onun üzerinde düşünmeyebilir.
Bazen de uzun uzun baktığı hâlde görmek istemediği gerçeği fark etmeyebilir.
Bu ayetteki kişi Kur’an’ın etkisini görmüş; fakat baktığı hakikat karşısında dürüst davranmamıştır.
İnsan Hakikate Baktığı Hâlde Neden Onu Göremez
İnsan bazen gerçeğin karşısında bulunmasına rağmen önyargıları nedeniyle onu kabul edemez.
Çünkü bakış yalnızca gözle gerçekleşmez.
İnsanın:
Niyeti, korkuları, çıkarları, geçmiş inançları ve kibri
de gördüğü şeyi nasıl yorumlayacağını etkiler.
Hakikati kabul etmek istemeyen kişi, açık deliller karşısında bile başka açıklamalar üretmeye çalışabilir.
Sorun gözün görmemesi değil, kalbin kabul etmek istememesidir.
Velîd Bin Muğîre Neye Bakmıştır
Klasik yorumlara göre Velîd bin Muğîre, Kur’an hakkında nasıl bir suçlama yapacağını düşündükten sonra çevresine veya kendi zihninde oluşturduğu sonuca bakmıştır.
O, toplumdaki insanların:
Hangi söze inanacağını, hangi suçlamadan etkileneceğini ve Kur’an’dan nasıl uzaklaştırılabileceğini
hesaplamıştır.
Bu bakış, hakikat arayan bir insanın meraklı bakışı değil; toplumun tepkisini ölçen bir yöneticinin veya propagandacının bakışıdır.
Bu Bakışta Neden Samimiyet Yoktur
Samimi insan bir düşünceyi incelerken:
“Bu doğru olabilir mi?”
sorusunu sorar.
Söz konusu kişi ise:
“Bunu nasıl reddedebilirim ve insanları nasıl uzaklaştırabilirim?”
diye düşünmektedir.
O, sonucunu baştan belirlemiş ve bakışını bu sonuca uygun deliller bulmak için kullanmıştır.
Bu nedenle bakışı araştırma değil, kararını destekleme çabasıdır.
İnsan Bir Konuya Önyargıyla Bakarsa Ne Olur
Önyargı, insanın yeterli bilgiye ulaşmadan önce karar vermesidir.
Önyargılı kişi:
Kendi düşüncesini destekleyen ayrıntıları görür, ona aykırı olanları ise küçümser veya yok sayar.
Böylece bakışı hakikati keşfetmenin değil, önceden verilmiş hükmü doğrulamanın aracına dönüşür.
İnsan gerçeği görmek istiyorsa yalnızca karşısındaki düşünceyi değil, kendi önyargılarını da sorgulamalıdır.
Bakış İnsanın Niyetini Yansıtabilir mi
İnsanların bakışları çoğu zaman iç dünyalarından izler taşır.
Merhametli bakış ile küçümseyen bakış aynı değildir.
Bir insan karşısındakine:
Sevgiyle, korkuyla, şüpheyle, öfkeyle veya üstünlük duygusuyla
bakabilir.
Müddessir Suresi’nin devamında söz konusu kişinin yüzünü astığı ve kaşlarını çattığı anlatılır.
Bu durum onun bakışındaki olumsuz niyetin yüz ifadesine yansıdığını gösterir.
Bakmak Bir Kararın Başlangıcı Olabilir mi
İnsan önce görür, sonra değerlendirir ve ardından karar verir.
Bu nedenle bakış bazen davranışın ilk aşamasıdır.
Bir insan ihtiyaç sahibine baktığında yardım etmeye karar verebilir.
Başka biri aynı kişiye bakıp onu küçümseyebilir.
Görülen manzara aynı olsa da insanın iç dünyası farklı sonuçlar üretir.
Bu ayetteki bakış, kötü bir söz ve açık inkârla sonuçlanacak kararın hazırlık aşamasıdır.
İnsanların Tepkisini Ölçmek Neden Önemliydi
Velîd bin Muğîre toplumda etkili bir kişiydi.
Söyleyeceği sözün Mekkeliler üzerinde etkisi olabilirdi.
Bu nedenle Kur’an hakkında kullanacağı suçlamanın:
İnsanların korkularına, alışkanlıklarına ve kabile düzenine uygun olmasını
istemiş olabilir.
Amacı yalnızca kendi görüşünü açıklamak değil, toplumun algısını yönlendirmekti.
Bu da onun bakışının kişisel değil, toplumsal sonuçlar hedeflediğini gösterir.
Hakikate Bakan Her İnsan Aynı Sonuca mı Ulaşır
İnsanlar aynı delillere baktıkları hâlde farklı sonuçlara ulaşabilir.
Çünkü herkesin:
Bilgisi, deneyimi, niyeti, korkusu ve çıkarı
aynı değildir.
Bazı insanlar gerçeği gördüklerinde hayatlarını değiştirir.
Bazıları ise gerçeğin kendilerinden isteyeceği değişimden kaçmak için onu reddeder.
Bu nedenle hakikate ulaşmak yalnızca delili görmek değil, delil karşısında dürüst olmayı da gerektirir.
İnsan Bakışını Çıkarları Yönetebilir mi
Çıkar, insanın neyi görmek istediğini etkileyebilir.
Bir işten kazanç sağlayan kişi, o işin başkalarına verdiği zararı görmezden gelebilir.
Makam sahibi insan, kendisini eleştirenleri düşman olarak görebilir.
Kişi:
İşine gelen gerçeği büyütürken zarar verecek gerçeği küçültebilir.
Bu nedenle insanın bakışı tarafsız olmak için kendi çıkarlarını da hesaba katmalıdır.
Bir İnsana Küçümseyerek Bakmak Neden Yanlıştır
Küçümseyen bakış, insanın kendisini üstün ve karşısındakini değersiz görmesidir.
Bu tavır söz söylenmeden bile karşıdaki kişinin onurunu incitebilir.
İnsanlar:
Servetleri, meslekleri, görünüşleri, eğitimleri veya toplumsal konumları
nedeniyle küçümsenebilir.
Oysa insanın gerçek değeri dış görünüşü ve sahip olduklarıyla ölçülemez.
Kibirli bakış, çoğu zaman bakan kişinin kendi karakterindeki sorunu ortaya çıkarır.
Kur’an İnsanı Nasıl Bakmaya Çağırır
Kur’an insanı evrene, tabiata, geçmiş toplumlara ve kendi yaratılışına dikkatle bakmaya çağırır.
Fakat bu bakış:
İbret almak, anlamak, şükretmek ve hakikate ulaşmak
amacı taşımalıdır.
Sadece gözle bakmak yeterli değildir.
İnsan gördüğü düzenin, hayatın geçiciliğinin ve kendi sınırlılığının anlamı üzerinde düşünmelidir.
Müddessir Suresi’nde anlatılan kişi ise bakışını hakikatten uzaklaşmak için kullanmıştır.
Sosyal Medya İnsanların Bakışını Nasıl Yönlendirir
Günümüzde insanlar dünyayı büyük ölçüde ekranlardan görmektedir.
Sosyal medyada hangi görüntülerin gösterildiği, hangi haberlerin öne çıkarıldığı ve hangi başlıkların kullanıldığı insanların algısını etkileyebilir.
İnsan yalnızca kendisine gösterilen bölüme bakarak bütün gerçek hakkında hüküm verebilir.
Bu nedenle:
Görüntünün bağlamını, kaynağını ve neden özellikle gösterildiğini
araştırmak gerekir.
Her görünen şey gerçeğin tamamı değildir.
İnsan Kendi Hatalarına Bakabilir mi
İnsan başkalarının hatalarını kolayca görürken kendi yanlışlarını fark etmekte zorlanabilir.
Kendi davranışlarına bakmak:
Öz eleştiri, cesaret ve dürüstlük
gerektirir.
Kişi sürekli dışarıdaki kusurları inceliyor, fakat kendi kibrini, öfkesini ve haksızlığını görmüyorsa bakışı eksiktir.
Gerçek olgunluk, insanın yalnızca başkalarına değil, kendi vicdanına da dikkatle bakabilmesidir.
Bakıştan Sonra Yüzün Asılması Ne Gösterir
Müddessir Suresi’nin devamındaki ayette söz konusu kişinin kaşlarını çattığı ve yüzünü ekşittiği anlatılır.
Bu sıralama, zihinsel planın beden diline yansımasını gösterir.
Kişi önce:
Düşünmüş, ölçüp biçmiş ve bakmıştır.
Ardından içindeki öfke, kibir ve rahatsızlık yüzünde belirginleşmiştir.
İnsanın iç dünyasında sürekli beslediği duygular zamanla yüzüne, sesine ve davranışlarına yansır.
“Sonra Baktı” İfadesinin En Derin Anlamı Nedir
İfadenin en derin anlamı, insanın hakikat karşısındaki bakışının ahlaki bir seçim olmasıdır.
İnsan gerçeğe:
Öğrenmek için, reddetmek için, küçümsemek için veya çıkar sağlamak için
bakabilir.
Gözün yöneldiği yer aynı olsa bile niyet değiştiğinde bakışın anlamı da değişir.
Söz konusu kişi hakikate baktı; fakat kendisini değiştirmesine izin vermedi.
Bunun yerine bakışını hakikate karşı kullanacağı suçlamanın parçası hâline getirdi.
Sonuç: Hakikate Bakmak Onu Kabul Etmek Anlamına Gelmez
Müddessir Suresi’nin yirmi birinci ayeti, Kur’an hakkında kötü bir plan hazırlayan kişinin ardından baktığını bildirir:
“Sonra baktı.”
Bu kısa ifade, onun:
Düşünme, hesaplama, çevresinin tepkisini ölçme ve kararını dışarıya yansıtma
sürecinin bir aşamasıdır.
Ayet bugünün insanına şu soruları yöneltir:
Bir düşünceye onu anlamak için mi, yanlışlamak için mi bakıyorum?
Çıkarlarım gördüğüm gerçekleri nasıl yorumladığımı etkiliyor mu?
İnsanları görünüşlerine ve konumlarına göre küçümsüyor muyum?
Bana gösterilen görüntülerin arkasındaki bağlamı araştırıyor muyum?
Başkalarının kusurlarına baktığım kadar kendi hatalarıma da bakabiliyor muyum?
Bakmak her zaman görmek değildir.
İnsan gözlerini hakikate çevirebilir; fakat kibri, korkusu ve çıkarları nedeniyle gerçeği kalbine ulaştırmayabilir.
Gerçek görüş, yalnızca gerçeği fark etmek değil, fark edilen gerçek karşısında dürüstçe değişebilmektir.
