Mâide Suresi 68. Ayette “De ki: Ey Kitap Ehli! Tevrat’ı, İncil’i ve Rabbinizden Size İndirileni Gereğince Uygulamadıkça Sağlam Bir Temel Üzerinde Değilsiniz” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Mâide Suresi 68. ayet, bir önceki ayette Hz. Muhammed’e verilen:
“Rabbinden sana indirileni tebliğ et.”
emrinin hemen ardından gelir.
Mâide 67’de peygamberin görevi açıklanmıştı:
Vahyi eksiksiz ulaştırmak.
Mâide 68’de ise bu kez Ehl-i Kitap’a yönelinir ve onlara:
“Tevrat’ı, İncil’i ve Rabbinizden size indirileni gereğince uygulamadıkça gerçek bir temel üzerinde değilsiniz.”
denir.
Böylece bir tarafta vahyi aktaran peygamberin sorumluluğu, diğer tarafta vahyi alan toplumların sorumluluğu vardır.
Ayetin devamında ise vahyin bazı insanlarda iman yerine azgınlık ve inkârı artırabileceği belirtilir.
Bu da bize son derece derin bir gerçeği gösterir:
Aynı hakikat, insanın iç dünyasına göre farklı sonuçlar doğurabilir.
“De ki: Ey Kitap Ehli” Hitabı Ne Anlama Gelir
Buradaki hitap genel olarak Yahudi ve Hristiyan topluluklarına yöneliktir.
Kur’an onları:
Ehl-i Kitap
yani vahiy geleneğine sahip topluluklar olarak tanımlar.
Bu ifade bir yandan eleştiri içerirken diğer yandan onların vahiy geçmişini de kabul eder.
Dolayısıyla ayet:
“Sizin hiçbir kutsal geçmişiniz yoktur.”
demez.
Tam tersine:
“Size verilen vahyin gereğini yerine getirin.”
der.
“Hiçbir Şey Üzerinde Değilsiniz” İfadesi Ne Demektir
Bazı meallerde ayetin ifadesi oldukça sert biçimde:
“Hiçbir şey üzerinde değilsiniz.”
şeklinde çevrilir.
Buradaki anlam, onların insan olarak hiçbir değer taşımadığı değildir.
Daha çok:
Dini iddianız sağlam bir zemine oturmaz
anlamındadır.
Yani vahye sahip olduğunu söylemek yetmez.
O vahyin gereğini yerine getirmiyorsan dini iddian ile hayatın arasında boşluk oluşur.
Tevrat’ı Ayakta Tutmak Ne Demektir
Tevrat’ı ayakta tutmak yalnızca onu okumak veya kutsal kabul etmek değildir.
Onun içindeki;
Allah’a bağlılık,
adalet,
dürüstlük,
ahlak
ve sorumluluk
ilkelerini hayata geçirmek anlamına gelir.
Kutsal kitabın gerçek değeri, insanın davranışında görünmelidir.
İncil’i Ayakta Tutmak Ne Demektir
Aynı ilke İncil için de geçerlidir.
Hz. Îsâ’ya verilen vahyi kabul etmek sadece sözde bağlılık değildir.
Merhamet,
ahlak,
Allah’a kulluk
ve ilahî rehberliğe sadakat
hayatta karşılık bulmalıdır.
Kur’an’ın eleştirisi, kutsal metni saygı nesnesine dönüştürüp yaşamdan uzaklaştırmaya yöneliktir.
“Rabbinizden Size İndirileni” İfadesi Neyi Kapsar
İslamî tefsirlerde bu ifade farklı açılardan yorumlanmıştır.
Önceki peygamberlere gelen diğer vahiyleri kapsadığı düşünülebilir.
Aynı zamanda Hz. Muhammed’e indirilen Kur’an’ın Ehl-i Kitap’a ulaşmasıyla birlikte, onun da ilahî mesaj olarak değerlendirilmesi gerektiği şeklinde yorumlanmıştır.
Temel mesaj şudur:
İnsan kendisine ulaşan ilahî rehberliği seçerek değil, bütünlük içinde değerlendirmelidir.
Bir Kutsal Kitabı Kabul Edip Diğerini Reddetmek Neden Sorun Olabilir
Kur’an, peygamberlik zincirini birbirinden kopuk parçalar olarak görmez.
Mûsâ,
Îsâ
ve Muhammed
aynı ilahî vahiy geleneğinin peygamberleri olarak sunulur.
Bu nedenle:
“Önceki vahyi kabul ederim ama sonraki ilahî mesajı hiçbir şekilde değerlendirmem.”
tavrı Kur’an açısından tutarsız görülebilir.
Vahiy zinciri bir bütünlük taşır.
Ayet Kutsal Kitaba Sahip Olmanın Yetmediğini mi Söylüyor
Evet.
Bu, ayetin en güçlü mesajlarından biridir.
Bir toplumun evlerinde kutsal kitap bulunabilir.
İnsanlar onu okuyabilir.
Ezberleyebilir.
Törenlerde kullanabilir.
Ama eğer;
adaletsizlik devam ediyorsa,
yalan normalleşmişse,
kul hakkı yeniyorsa,
merhamet kaybolmuşsa,
kutsal kitapla hayat arasında ciddi bir mesafe vardır.
Dini Kimlik Neden Tek Başına Yeterli Değildir
Çünkü kimlik insanın ne olduğunu söyler.
Ama davranış, nasıl yaşadığını gösterir.
Bir insan:
“Ben Yahudiyim.”
“Ben Hristiyanım.”
“Ben Müslümanım.”
diyebilir.
Fakat Kur’an sürekli olarak şu soruyu sorar:
Bu inanç hayatında neye dönüşüyor?
İsimden daha önemli olan, o ismin insanda ürettiği ahlaktır.
Bu Ayet Müslümanlara da Bir Ayna Tutar mı
Kesinlikle.
Müslüman bu ayeti yalnızca Ehl-i Kitap eleştirisi olarak okuyup kendisini dışarıda bırakamaz.
Aynı soru ona da yöneltilebilir:
Kur’an’ı gerçekten ayakta tutuyor musun?
Yalnızca okuyup geçiyor musun?
Yoksa;
adaletini,
merhametini,
dürüstlüğünü
ve sorumluluk anlayışını
hayatına taşıyor musun?
Kutsal Kitabı “Ayakta Tutmak” Toplumsal Bir Sorumluluk da mıdır
Evet.
Vahyin bazı ilkeleri bireysel ibadetle ilgilidir.
Ama bazıları doğrudan toplumsaldır:
adalet,
yetim hakkı,
yoksula yardım,
dürüst ticaret,
emanet,
haksızlıktan kaçınma.
Bu nedenle kutsal kitabı ayakta tutmak sadece bireysel ibadete değil, toplumun ahlaki düzenine de yansır.
Ayetin Devamında Neden “Vahiy Onların Azgınlığını Artıracaktır” Deniyor
Bu ilk bakışta şaşırtıcıdır.
İnsan şöyle düşünebilir:
“Vahiy gelirse herkes daha iyi olur.”
Ama gerçek hayatta böyle olmayabilir.
Aynı mesaj;
samimi insanı düşündürür,
kibirli insanı öfkelendirebilir.
Bu yüzden vahyin kendisi kötülük üretmez.
Fakat insanın içindeki direnç, vahiy karşısında daha görünür hâle gelebilir.
Hakikat Neden Bazı İnsanlarda İnkârı Artırabilir
Çünkü hakikat kişinin çıkarına dokunabilir.
İnsan;
makamını,
alışkanlığını,
toplumsal üstünlüğünü
veya kendi doğruluk iddiasını
tehdit altında hissedebilir.
Bu durumda delil arttıkça kabul etmek yerine daha fazla direnebilir.
Sorun bilginin azlığı değil, kibrin büyüklüğü olabilir.
Vahiy İnsanların İç Dünyasını Ortaya Çıkarabilir Mi
Evet.
Bir hakikat ortaya konduğunda insanlar farklı tepkiler verir.
Birisi:
“Bunu düşünmeliyim.”
der.
Bir başkası:
“Ben yanlış olamam.”
diye direnebilir.
Böylece vahiy adeta insanın içindeki;
samimiyeti,
kibri,
merakı
veya düşmanlığı
ortaya çıkaran bir ayna hâline gelir.
“Azgınlık” Ne Anlama Gelir
Ayette kullanılan kavram, sınırı aşma ve taşkınlık anlamı taşır.
İnsan sadece inanmamakla kalmayıp;
alay edebilir,
düşmanlık üretebilir,
hakikati çarpıtabilir
ve bilinçli biçimde direnebilir.
Bu durumda inkâr pasif bir tercih olmaktan çıkar, aktif bir karşı koyuşa dönüşebilir.
“İnkârlarını Artırır” İfadesi İnsanların Seçimini Ortadan Kaldırır mı
Hayır.
Kur’an’ın genel anlatısında insan sorumludur.
Aynı vahiy farklı kişilere ulaştığında farklı sonuçlar doğurabilir.
Demek ki mesele mesajın zorlayıcı biçimde insanı inkâra sürüklemesi değildir.
İnsanın kendi;
niyeti,
kibri,
önyargısı
ve tercihleri
bu sonucun oluşmasında önemlidir.
“İnkârcı Toplum İçin Üzülme” Ne Demektir
Ayetin sonunda Hz. Muhammed’e:
“İnkârcı toplum için üzülme.”
anlamında bir teselli vardır.
Hz. Peygamber insanların iman etmesini istiyordu.
Onların reddedişi onu üzebilirdi.
Fakat ona şu sınır hatırlatılır:
Sen tebliğ edersin; insanların tercihini kontrol edemezsin.
Bu, peygamberlik görevinin psikolojik yükünü hafifleten önemli bir ilkedir.
İnsan Başkasının Değişmemesinden Kendini Sorumlu Tutmalı mıdır
Her zaman değil.
İnsan;
doğruyu anlatabilir,
uyarabilir,
örnek olabilir,
yardım edebilir.
Ama başka bir insanın iradesini kontrol edemez.
Bir noktadan sonra kişinin kendi seçimi devreye girer.
Bu nedenle:
“Ben anlattım ama değişmedi, demek ki tamamen benim hatam.”
düşüncesi her zaman doğru değildir.
Sorumluluk ile kontrol aynı şey değildir.
Mâide 67 ve 68 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Bu iki ayet birbirini tamamlar.
Mâide 67’de Hz. Muhammed’e:
“Rabbinden sana indirileni tebliğ et.”
denir.
Mâide 68’de Ehl-i Kitap’a:
“Size verilen vahyi gereğince ayakta tutun.”
mesajı gelir.
Yani:
Elçi mesajı eksiksiz ulaştıracak.
İnsan ise mesaj karşısında sorumluluk alacak.
Bir tarafın görevi anlatmak, diğer tarafın görevi hakikatle ne yapacağına karar vermektir.
Mâide Suresi 68. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
Mâide Suresi 68. ayet insanın kutsal metinlerle ilişkisini çok temel bir soruya indirger:
Kitabın sende bulunması mı önemli, yoksa senin kitabın üzerinde durman mı?
Bir insanın evinde Kur’an olabilir.
Bir Yahudinin evinde Tevrat olabilir.
Bir Hristiyanın evinde İncil olabilir.
Ama kutsal metnin varlığı ile kutsal metnin ahlakının varlığı aynı şey değildir.
Kitap rafta durabilir.
Fakat adalet hayatta olmayabilir.
Metin okunabilir.
Ama merhamet eksik olabilir.
Ayet ezberlenebilir.
Ama insan kul hakkı yiyebilir.
İşte Mâide 68’in sert ifadesi bu nedenle anlam kazanır:
“Bunları gereğince ayakta tutmadıkça bir temel üzerinde değilsiniz.”
Çünkü din, yalnızca bir geçmiş mirası değildir.
Bir sorumluluktur.
Daha sonra ayet ikinci büyük gerçeğe geçer:
Hakikat herkeste aynı sonucu üretmez.
Bir insan vahyi duyup yaklaşır.
Bir başkası daha çok öfkelenir.
Birisi düşünür.
Diğeri alay eder.
Birisi değişir.
Diğeri daha çok direnir.
Bu yüzden insanın hakikatle karşılaşması aynı zamanda kendi iç dünyasıyla karşılaşmasıdır.
Ayetin sonunda Hz. Peygamber’e verilen:
“Üzülme.”
mesajı da çok değerlidir.
Çünkü insan bazen başkalarını değiştirmek için kendisini tüketir.
Oysa herkesin kendi iradesi vardır.
Sen doğruyu güzelce anlatırsın.
Adil olursun.
Örnek olmaya çalışırsın.
Ama başkasının kalbini zorla değiştiremezsin.
Belki de Mâide 68’in bugüne bıraktığı en güçlü iki soru şudur:
Elindeki kutsal kitap hayatında gerçekten neyi değiştiriyor?
Ve:
Hakikat seni değiştirdiğinde ona mı uyuyorsun, yoksa hakikati kendine uydurmaya mı çalışıyorsun?
