Mâide Suresi 62. Ayette “Onlardan Birçoğunun Günahta, Düşmanlıkta ve Haram Yemekte Yarıştıklarını Görürsün; Yaptıkları Ne Kötüdür” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Mâide Suresi 62. ayet, önceki ayetlerde anlatılan samimiyetsizlik, dini alay konusu edinme ve gizli niyetler temasını bu kez somut davranışlara taşır.
Ayet bazı insanların:
günah işlemekte,
düşmanlık ve haksızlıkta
ve
haram kazanç tüketmekte
adeta birbirleriyle yarıştıklarını söyler.
Dikkat çekici olan yalnızca kötülüğün varlığı değildir.
Kur’an:
“koşuşturduklarını”
veya
“yarıştıklarını”
anlatır.
Yani yanlış artık tesadüfi değildir.
Bir alışkanlığa, bir kültüre ve hatta bir sistem hâline gelmeye başlamıştır.
“Onlardan Birçoğunu Görürsün” İfadesi Neden Önemlidir
Ayet:
“hepsi”
demez.
“Onlardan birçoğu”
der.
Bu ayrım son derece önemlidir.
Kur’an, Ehl-i Kitap topluluklarının tamamını aynı davranışla suçlamaz.
Belirli bir kesimi ve belirli davranışları eleştirir.
Bu, eleştiride bile genellemeden kaçınan bir dil kullanıldığını gösterir.
“Günahta Yarışmak” Ne Demektir
Buradaki problem yalnızca bir defa yanlış yapmak değildir.
İnsan hata yapabilir.
Tövbe edebilir.
Kendisini düzeltebilir.
Fakat ayet, kötülüğe karşı istekli ve hızlı bir yönelişi anlatır.
Yani kişi yanlış yaptığında utanmak yerine yenisini yapmak için acele eder hâle gelmiştir.
İnsan Neden Günahta Yarışır Hâle Gelebilir
Bunun birçok sebebi olabilir:
çıkar,
alışkanlık,
çevre baskısı,
güç tutkusu,
hırs
ve vicdanın zamanla körelmesi.
Bir davranış ilk kez yapıldığında insana ağır gelebilir.
Ama tekrarlandıkça normalleşebilir.
Sonunda insan:
“Bunda ne var?”
demeye başlayabilir.
Günahın Normalleşmesi Neden Tehlikelidir
Çünkü insan artık yaptığı şeyi yanlış olarak görmemeye başlayabilir.
İlk aşamada:
“Yanlış yaptım.”
der.
Sonra:
“Herkes yapıyor.”
der.
Daha sonra:
“Aslında yanlış değil.”
demeye başlayabilir.
İşte ahlaki bozulma çoğu zaman tam burada derinleşir.
“Düşmanlıkta Yarışmak” Ne Anlama Gelir
Ayet yalnızca bireysel günahlardan değil, başkalarına zarar veren davranışlardan da söz eder.
Düşmanlık;
haksız saldırı,
hak ihlali,
kötülük üretme,
intikamcılık
ve toplumsal gerilim
gibi davranışları kapsayabilir.
Bu noktada günah artık yalnızca kişinin kendisini değil, başkalarını da yaralayan bir güce dönüşür.
Günah ile Düşmanlık Arasında Nasıl Bir Fark Vardır
Günah daha genel bir kavramdır.
İnsanın Allah’a ve ahlaki ilkelere karşı yaptığı yanlışları kapsar.
Düşmanlık ise daha çok başkasının;
hakkına,
malına,
onuruna
ve güvenliğine
yönelik ihlalleri ifade eder.
Yani biri insanın kendi iç dünyasını bozarken, diğeri toplumsal ilişkileri de yıkar.
“Haram Yemek” Ne Demektir
Ayette geçen önemli kavramlardan biri **“suht”**tur.
Bu kelime;
haram kazanç,
gayrimeşru gelir,
rüşvet
ve ahlaken kirli kazanç
anlamlarında açıklanmıştır.
Buradaki “yemek” yalnızca fiziksel anlamda yemek değildir.
İnsanın haram yoldan elde ettiği malı tüketmesi ve hayatına katması anlamına gelir.
Suht Kelimesi Neden Bu Kadar Ağır Bir Anlam Taşır
Çünkü bu tür kazanç yalnızca paranın kaynağını bozmaz.
İnsanın karakterini de etkiler.
Bir insan sürekli olarak;
rüşvet,
hile,
yolsuzluk
ve başkasının hakkı
üzerinden kazanç elde ederse, zamanla bu sistemi normal görmeye başlayabilir.
Haram kazanç böylece yalnız cebi değil, vicdanı da kirletebilir.
Rüşvet Bu Ayetin İçine Girer Mi
Klasik tefsirlerde “suht” kelimesi özellikle rüşvetle de ilişkilendirilmiştir.
Rüşvetin tehlikesi büyüktür.
Çünkü yalnızca iki kişi arasında para alışverişi değildir.
Bir kararın;
adalete göre değil,
paraya göre
verilmesine yol açabilir.
Bu yüzden rüşvet, bireysel bir günah olmanın ötesinde kurumsal adaleti çökerten bir davranıştır.
Haram Kazanç Toplumu Nasıl Bozar
Haram kazanç yaygınlaştığında insanlar çalışmanın ve dürüstlüğün anlamını sorgulamaya başlar.
Şöyle düşünürler:
“Dürüst olan kaybediyor, hile yapan kazanıyor.”
Bu düşünce toplumdaki güveni aşındırır.
Sonunda herkes birbirinden şüphe etmeye başlayabilir.
Bu nedenle ekonomik ahlak, toplumsal huzurun temel parçalarından biridir.
İnsan Haram Kazancı Neden Meşrulaştırmaya Çalışır
Çünkü insan kendisini kötü görmek istemez.
Bu yüzden yaptığı yanlışa yeni isimler verebilir.
Rüşvete:
“hediye”
diyebilir.
Haksız kazanca:
“fırsat”
diyebilir.
Kayırmacılığa:
“tanıdık desteği”
diyebilir.
Ama isim değiştirmek, davranışın ahlaki niteliğini değiştirmez.
“Yarışmak” Kelimesi Neden Özellikle Dikkat Çekicidir
Kur’an başka yerlerde insanları:
“hayırlarda yarışmaya”
çağırır.
Mâide 48’de:
“Hayırlarda yarışın.”
denilmişti.
Burada ise bunun karanlık karşılığı vardır:
günahta yarışmak.
Bu iki ifade insanın yönünü belirleyen büyük bir karşıtlık oluşturur.
İnsan ya iyilikte hızlanır ya da kötülükte.
İyilikte Yarışmak ile Günahda Yarışmak Arasında Ne Fark Vardır
İkisinde de enerji vardır.
İkisinde de istek vardır.
İkisinde de hız vardır.
Ama yön farklıdır.
Bir insan bütün zekâsını;
başkasına yardım etmeye
de kullanabilir,
hile yapmaya da.
Bütün mesele enerjinin hangi yöne çevrildiğidir.
Kötülüğün Toplumsal Kültüre Dönüşmesi Ne Demektir
Bir toplumda insanlar yalnızca bireysel olarak yanlış yapmıyor, birbirlerini de buna teşvik ediyorsa artık sorun büyümüştür.
Rüşvet herkesçe normal görülüyorsa...
Yalan iş hayatının parçası olmuşsa...
Haksızlık başarı sayılıyorsa...
O zaman yanlış davranış artık tek tek insanların sorunu olmaktan çıkıp kültüre dönüşür.
Mâide 62’nin “yarışma” dili bu tehlikeyi güçlü biçimde düşündürür.
Bir Toplumda Herkes Yanlış Yapıyorsa Kişi Ne Yapmalıdır
Çoğunluk yanlışın doğruluğunu belirlemez.
İnsan:
“Herkes yapıyor.”
diyerek kendi sorumluluğundan kaçamaz.
Kur’an’ın ahlaki anlayışında insan kendi davranışından sorumludur.
Çevre etkiler.
Ama vicdanı tamamen ortadan kaldırmaz.
Bu Ayet Yalnızca Geçmişteki Bir Topluluğa mı Aittir
Tarihsel bağlam belirli toplulukları ilgilendirir.
Fakat ayetin ahlaki ilkesi evrenseldir.
Bugün de herhangi bir toplumda;
günah normalleşiyorsa,
düşmanlık teşvik ediliyorsa,
rüşvet yaygınlaşıyorsa
ve haram kazanç övülüyorsa
Mâide 62’nin uyarısı anlamını korur.
Bu nedenle ayet yalnızca başkalarını değil, her toplumu kendisini sorgulamaya çağırır.
Ayetin “Yaptıkları Ne Kötüdür” Demesi Ne Anlama Gelir
Ayet sonunda açık bir ahlaki hüküm verir:
“Yaptıkları ne kötüdür.”
Dikkat edilirse:
“Kendileri ne kötüdür.”
demekten çok eylemin kötülüğü vurgulanır.
Bu önemli bir ayrımdır.
İnsan davranışı eleştirilebilir.
Ama eleştiri kolayca insanın bütün varlığını değersizleştiren bir dile dönüşmemelidir.
Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:
Kötülüğü yalnızca yapmaktan değil, ona alışmaktan kork.
Bir yanlış insanı hemen değiştirmeyebilir.
Ama sürekli tekrar edilen yanlış, insanın karakterine dönüşebilir.
İlk rüşvet utandırır.
İkincisi kolaylaşır.
Üçüncüsü normalleşir.
Sonunda insan kendisini savunmaya başlar.
Bu yüzden ahlaki çöküş bazen büyük bir olayla değil, küçük tekrarlarla gerçekleşir.
Mâide Suresi 62. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
Mâide Suresi 62. ayetin en çarpıcı tarafı belki de kötülüğü anlatırken kullandığı hız dilidir:
“Koşarlar.”
“Yarışırlar.”
İnsan bazen yanlış bir davranış yapar ve pişman olur.
Bu hâlâ vicdanın yaşadığını gösterebilir.
Fakat daha tehlikeli bir aşama vardır:
İnsan artık kötülüğü yaparken tereddüt etmez.
Hatta başkasından önce davranmaya çalışır.
Daha fazla kazanmak için daha büyük hile yapar.
Daha güçlü görünmek için daha fazla düşmanlık üretir.
Daha hızlı zenginleşmek için haramın sınırlarını genişletir.
İşte burada kötülük yalnızca bir fiil olmaktan çıkar.
Bir yarışa dönüşür.
Kur’an ise insanı başka bir yarışa çağırmıştı:
“Hayırlarda yarışın.”
Bu iki cümle insan hayatının iki ayrı yönünü gösterir.
Biri:
daha çok iyilik,
daha çok merhamet,
daha çok adalet
için koşar.
Diğeri:
daha çok çıkar,
daha çok güç,
daha çok haksız kazanç
için.
Ve insan hangi yarışa girdiğini her zaman büyük kararlarla belli etmez.
Bazen küçük günlük tercihlerle gösterir.
Bir haksız kazancı reddettiğinde...
Bir rüşvete “hayır” dediğinde...
Bir düşmanlığı büyütmek yerine durdurduğunda...
Kimse görmediği hâlde dürüst kaldığında...
İnsan hayırlarda yarışanların tarafına geçer.
Belki de Mâide 62’nin bugüne bıraktığı en güçlü soru şudur:
Sen hayatında neyin peşinden koşuyorsun?
Çünkü insanın yönü, en çok hızlandığı şeyden anlaşılır.
