Mâide Suresi 66. Ayette “Eğer Onlar Tevrat’ı, İncil’i ve Rablerinden Kendilerine İndirileni Gereğince Uygulasalardı, Elbette Üstlerinden ve Ayaklarının Altından Rızıklandırılırlardı; İçlerinde Ölçülü Bir Topluluk Vardır, Fakat Birçoğunun Yaptığı Ne Kötüdür” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Mâide Suresi 66. ayet, bir önceki ayette açılan iman, takvâ, bağışlanma ve yeniden başlangıç temasını bu kez kutsal kitaplarla kurulan ilişkinin niteliği üzerinden devam ettirir.
Ayet, Ehl-i Kitap hakkında şöyle bir ihtimali ortaya koyar:
“Eğer Tevrat’ı, İncil’i ve Rablerinden kendilerine indirileni gereğince ayakta tutsalardı…”
Ardından çarpıcı bir sonuç bildirir:
“Üstlerinden ve ayaklarının altından yerlerdi.”
Bu ifade klasik yorumlarda geniş rızık, bereket ve nimetle ilişkilendirilmiştir.
Fakat ayet burada da genelleme yapmaz.
Açıkça:
“İçlerinde ölçülü bir topluluk vardır.”
der.
Sonra:
“Fakat birçoğunun yaptığı ne kötüdür.”
ifadesiyle eleştirisini davranışa yöneltir.
“Eğer Tevrat’ı ve İncil’i Gereğince Uygulasalardı” Ne Demektir
Buradaki önemli ifade, kutsal kitapların yalnızca elde bulunması değil, “ikame edilmesi”, yani hayata geçirilmesidir.
Bir kitabı kutsal kabul etmek başka şeydir.
Onun;
adalet,
dürüstlük,
ibadet,
merhamet
ve ahlaki sorumluluk
ilkelerini gerçekten yaşamak başka şeydir.
Ayet ikinci durumu öne çıkarır.
Bir Kutsal Kitaba Sahip Olmak Tek Başına Yeterli midir
Ayetin mantığına göre hayır.
Bir toplum:
kutsal metnini okuyabilir,
ezberleyebilir,
törenlerde taşıyabilir,
ona saygı gösterebilir.
Fakat metnin ahlaki ilkeleri hayata geçmiyorsa, kutsallık yalnızca sembolik seviyede kalmış olabilir.
Kur’an burada metin ile hayat arasındaki mesafeyi sorgular.
“Rablerinden Kendilerine İndirileni” İfadesi Neyi Kapsar
Bu ifade farklı şekillerde yorumlanmıştır.
İslamî tefsir geleneğinde bunun;
önceki vahiylerdeki ilahî hükümleri,
peygamberlere gelen diğer vahiyleri
ve bağlama göre Kur’an’la karşılaşan Ehl-i Kitap için yeni ilahî mesajı
da kapsayabileceği belirtilmiştir.
Temel fikir şudur:
İnsan kendisine ulaşan ilahî rehberliğin tamamını ciddiye almalıdır.
“Kitabı Ayakta Tutmak” Ne Demektir
Sadece okumak değildir.
Bir kitabı “ayakta tutmak”;
onu anlamaya çalışmak,
hükümlerini ciddiye almak,
ahlakını yaşamak
ve adalet ilkelerini toplumsal hayata taşımak
anlamına gelir.
Metin insanın hayatını hiç değiştirmiyorsa, fiziksel olarak açık olsa bile anlam bakımından kapalı kalmış olabilir.
“Üstlerinden Yerlerdi” İfadesi Ne Anlama Gelir
Bu ifade bolluk ve bereketi anlatan güçlü bir tasvirdir.
Gökyüzünden gelen;
yağmur,
ürün,
nimet
ve bereket
düşünülebilir.
Klasik tefsirlerde “üstlerinden” ifadesi çoğu zaman semadan gelen rızık ve bereketle ilişkilendirilmiştir.
Yani Allah’ın nimeti insanın tahmin ettiğinden çok daha geniş olabilir.
“Ayaklarının Altından Yerlerdi” Ne Demektir
Bu ifade ise yeryüzünden çıkan nimetleri düşündürür:
toprak,
tarım,
ürün,
su kaynakları
ve ekonomik bolluk.
Böylece ayet yukarıdan ve aşağıdan gelen nimetleri birlikte zikrederek her yönden kuşatan bir bereket tasviri oluşturur.
Bu Ayet İman Eden Herkesin Mutlaka Zengin Olacağını mı Söylüyor
Hayır.
Kur’an’ın bütünü böyle mekanik bir denklem kurmaz.
Peygamberler ve salih insanlar da;
yoksulluk,
sıkıntı,
kıtlık
ve zorluk
yaşamıştır.
Bu nedenle:
“İnanan herkes mutlaka zengin olur.”
sonucu çıkarılamaz.
Ayet daha çok ilahî rehberliğe sadakatin bereket ve düzen doğurabilecek bir temel olduğunu anlatır.
Ahlak ile Ekonomik Bereket Arasında Nasıl Bir Bağ Kurulabilir
Çünkü ahlak yalnızca manevi bir konu değildir.
Bir toplumda;
rüşvet azalırsa,
hırsızlık azalırsa,
insanlar sözünü tutarsa,
hak korunursa,
ticaret güvenilir hâle gelirse,
ekonomik hayat da güçlenebilir.
Yani dürüstlük toplumsal güven üretir.
Güven ise ekonomik ve sosyal bereketin şartlarından biri olabilir.
Haram Kazanç ile Bereket Arasında Nasıl Bir Karşıtlık Vardır
Mâide 62 ve 63’te haram kazanç eleştirilmişti.
Şimdi Mâide 66’da bereketten söz edilir.
Bu çok anlamlı bir geçiştir.
Haram kazanç insanın elindeki parayı artırabilir.
Ama toplumdaki güveni azaltabilir.
Helal ve adil kazanç ise bazen daha az görünse bile huzur ve sürdürülebilirlik getirebilir.
Bereket yalnızca miktar değildir.
Bereket Ne Demektir
Bereket, nimetin yalnızca çokluğu değil, faydasının ve hayrının artması anlamıyla ilişkilidir.
Bir insan çok paraya sahip olabilir ama huzuru olmayabilir.
Başka biri daha sınırlı imkânla güven, sağlık ve huzur içinde yaşayabilir.
Bu nedenle bereket:
“Ne kadar var?”
sorusundan daha geniştir.
Şunu da içerir:
“Elindekinin sana ve başkalarına ne kadar hayrı var?”
“İçlerinde Ölçülü Bir Topluluk Vardır” Ne Demektir
Ayette geçen önemli ifade **“ümmetün muktesidetün”**dür.
Bu genel olarak;
ölçülü,
dengeli,
doğruya yakın,
aşırılıktan uzak
bir topluluk
şeklinde anlaşılmıştır.
Bu cümle çok önemlidir.
Çünkü Kur’an bütün Ehl-i Kitap mensuplarını tek bir olumsuz hüküm altında toplamaz.
“Ölçülü Topluluk” Neden Özellikle Vurgulanıyor
Çünkü adaletli eleştiri ayrım yapmayı gerektirir.
Bir toplum içinde;
iyi insanlar olabilir,
kötü insanlar olabilir,
samimi olanlar olabilir,
çıkarcı olanlar olabilir.
Kur’an burada:
“Hepsi aynıdır.”
demez.
Tam tersine içlerinde ölçülü bir topluluk bulunduğunu açıkça söyler.
Bu, topluluklar hakkında konuşurken önemli bir dil ahlakı öğretir.
“Birçoğunun Yaptığı Ne Kötüdür” İfadesi Ne Gösterir
Dikkat edilirse ayet yine:
“Onlar kötüdür.”
demek yerine davranışa odaklanır:
“Yaptıkları ne kötüdür.”
Bu ayrım önemlidir.
İnsanın eylemi sert biçimde eleştirilebilir.
Ama eleştiriyi bütün bir halkı, dini veya etnik kimliği aşağılamaya dönüştürmek farklı bir şeydir.
Kur’an eleştirisini davranış merkezli tutar.
Bu Ayet Ehl-i Kitap Hakkında Dengeli Bir Bakış Sunuyor Mu
Evet.
Bir tarafta ciddi eleştiriler vardır.
Diğer tarafta:
“İçlerinde ölçülü bir topluluk vardır.”
denir.
Böylece ne romantikleştirme vardır ne de toplu mahkûmiyet.
Kur’an farklı toplulukların içinde ahlaki çeşitlilik bulunduğunu kabul eder.
Bu yaklaşım bugünün toplumları için de önemli bir ders taşır.
Müslümanlar Bu Ayeti Kendilerine de Uygulamalı mıdır
Kesinlikle.
Müslüman yalnızca:
“Tevrat ve İncil sahipleri kitaplarını uygulamalıydı.”
diye düşünürse ayetin ahlaki aynasını kaçırabilir.
Aynı soru Kur’an için de sorulabilir:
Kur’an evimizde var mı?
Yoksa hayatımızda mı?
Okuyor muyuz?
Anlıyor muyuz?
Adaletini, merhametini ve dürüstlüğünü gerçekten yaşıyor muyuz?
Kur’an’ı Okumak Ama Hayata Geçirmemek Benzer Bir Sorun mudur
Ahlaki açıdan evet.
İnsan her gün kutsal metin okuyabilir.
Ama;
yalan söylüyorsa,
kul hakkı yiyorsa,
adaletsiz davranıyorsa,
merhametten uzaksa,
okuma ile yaşama arasında mesafe oluşur.
Kutsal metnin amacı yalnızca seslendirilmek değil, insanı dönüştürmektir.
Mâide 65 ve 66 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Mâide 65:
İman ve takvâ ile geçmiş kötülüklerin bağışlanabileceğini söyler.
Mâide 66:
Bu dönüşün ardından vahyin hayata geçirilmesini ister.
Yani yalnızca:
“İnandım.”
demek yeterli değildir.
İman;
kitaba sadakat,
ahlaka bağlılık
ve doğru yaşam
ile desteklenmelidir.
Böylece bağışlanma ile sorumluluk yan yana gelir.
Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:
Kutsal metne sahip olmakla övünmeden önce, onun seni ne kadar değiştirdiğine bak.
İnsan;
kitabını öpebilir,
yüksek yere koyabilir,
güzel sesle okuyabilir.
Bunların dini ve kültürel değeri olabilir.
Ama asıl soru şudur:
O kitap seni daha dürüst yaptı mı?
Daha adil yaptı mı?
Daha merhametli yaptı mı?
Daha güvenilir yaptı mı?
Eğer hiçbir şey değişmiyorsa metinle ilişkiyi yeniden düşünmek gerekir.
Mâide Suresi 66. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
Mâide Suresi 66. ayet, kutsal kitaplarla insan arasındaki ilişkinin belki de en temel problemini ortaya koyar:
Kitaba sahip olmak ile kitabı yaşamak aynı şey değildir.
Bir toplum kutsal kitabıyla gurur duyabilir.
Onun tarihini anlatabilir.
En güzel nüshalarını hazırlayabilir.
Onu törenlerde okuyabilir.
Ama eğer;
adalet yoksa,
dürüstlük yoksa,
yoksul eziliyorsa,
rüşvet yaygınsa,
kul hakkı yeniyorsa,
kitabın toplumsal hayattaki etkisi sorgulanmalıdır.
Ayet bu nedenle:
“Tevrat ve İncil ellerinde olsaydı…”
demez.
Zaten ellerindeydi.
Şunu söyler:
“Onları gereğince ayakta tutsalardı…”
Asıl fark budur.
Metin orada olabilir.
Ama hayatın içinde olmayabilir.
Ve ayet bunun karşısına çok güzel bir bereket tasviri koyar:
“Üstlerinden ve ayaklarının altından yerlerdi.”
Sanki nimet insanı her yönden kuşatmaktadır.
Bu yalnızca maddi zenginlik olarak anlaşılmamalıdır.
Adalet de nimettir.
Güven de nimettir.
Huzur da nimettir.
İnsanların birbirine güvenebilmesi de nimettir.
Helal kazançla uyuyabilmek de nimettir.
Sonra ayet çok önemli bir denge kurar:
“İçlerinde ölçülü bir topluluk vardır.”
Bu cümle bize eleştirirken bile adaletli olmayı öğretir.
Bir grubun içindeki kötülükleri gör.
Ama iyileri yok sayma.
Birçok kişinin yanlışını eleştir.
Ama herkesi aynı kefeye koyma.
Belki de Mâide 66’nın bize bıraktığı iki büyük ders şudur:
Kutsal kitabı taşımaktan daha önemlisi, onun ahlakını taşımaktır.
Ve:
Bir topluluğu değerlendirirken kötüler yüzünden iyileri görünmez hâle getirmemektir.
