Mâide Suresi 52. Ayette “Kalplerinde Hastalık Bulunanların ‘Başımıza Bir Felaket Gelmesinden Korkuyoruz’ Diyerek Onların Arasında Koşuştuklarını Görürsün; Umulur ki Allah Bir Fetih veya Katından Bir Emir Getirir de İçlerinde Gizlediklerinden Pişman Olurlar” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Mâide Suresi 52. ayet, bir önceki ayette geçen velâyet, bağlılık ve sadakat meselesinin devamıdır.
Mâide 51’de iman edenlere, kendi inanç ve toplumsal sorumluluklarını terk ederek başka güç merkezlerine bağımlı hâle gelmemeleri yönünde ciddi bir uyarı yapılmıştı.
Mâide 52’de ise bu davranışın arkasındaki psikolojik sebep gösterilir:
Korku.
Ayet, kalplerinde “hastalık” bulunan bazı insanların:
“Başımıza bir felaket gelmesinden korkuyoruz.”
diyerek çeşitli güç çevreleri arasında aceleyle bağlantı aradıklarını anlatır.
Bu nedenle ayet yalnızca dış politik bir ittifakı değil, insanın korku karşısında değerlerini ne ölçüde koruyabildiğini de sorgular.
“Kalplerinde Hastalık Bulunanlar” Kimlerdir
Kur’an’daki “kalp hastalığı” ifadesi fiziksel bir hastalık değildir.
Bağlama göre;
iman zayıflığı,
ikiyüzlülük,
kararsızlık,
şüphe,
çıkarcılık
ve ahlaki bozulma
gibi manevi durumları anlatabilir.
Burada özellikle dışarıdan iman topluluğunun içinde görünen fakat güvenlerini bütünüyle Allah’a ve inandıkları değerlere bağlamayan kişiler söz konusudur.
Kalbin Hastalığı Neden Korkuyla Ortaya Çıkıyor
Çünkü insanın gerçek bağlılığı çoğu zaman rahat zamanda değil, kriz anında görünür.
Her şey yolundayken:
“Ben sadığım.”
demek kolaydır.
Fakat tehlike yaklaşınca insan:
kime güveniyor,
kimi terk ediyor,
hangi ilkesinden vazgeçiyor
soruları önem kazanır.
Mâide 52’deki kişiler korku karşısında kendi değerlerini ikinci plana atmaktadır.
“Onların Arasında Koşuşturduklarını Görürsün” Ne Demektir
Ayet oldukça canlı bir ifade kullanır.
Bu kişiler sadece ilişki kurmuyor, aceleyle hareket ediyorlar.
Güç kimdeyse ona yaklaşmaya çalışıyorlar.
Bugün bir taraf güçlü görünüyorsa ona giderler.
Yarın başka taraf güçlenirse ona yaklaşabilirler.
Bu tavrın merkezinde ilke değil, güvende kalma arzusu vardır.
İnsan Neden Güçlü Görünen Tarafa Yaklaşmak İster
Çünkü güçlü taraf koruma sağlayabilir.
İnsan;
malını,
konumunu,
canını,
itibarını
ve geleceğini
güvence altına almak ister.
Bu istek kendi başına anlaşılmaz değildir.
Fakat sorun, güvenlik uğruna insanın bütün ahlaki ve inançsal sınırlarını terk etmeye başlamasıdır.
“Başımıza Bir Felaket Gelmesinden Korkuyoruz” Ne Anlama Gelir
Ayette onların kendi gerekçesi açıkça aktarılır.
Adeta şöyle derler:
“Dengeler değişirse ne olacak?”
“Ya bugün güvendiğimiz taraf kaybederse?”
“Ya ekonomik veya siyasi güç başka ellere geçerse?”
Bu nedenle her ihtimale karşı güçlü gördükleri çevrelerle bağlantı kurmaya çalışırlar.
Bu davranışın özünde gelecek korkusu vardır.
Korkmak Başlı Başına Yanlış mıdır
Hayır.
Korku insani bir duygudur.
İnsan geleceğinden endişe edebilir.
Tedbir alabilir.
Riskleri değerlendirebilir.
Mâide 52’nin eleştirdiği şey korkunun kendisi değil, korkunun insanı sadakatsizliğe ve ilkesizliğe sürüklemesidir.
Yani mesele:
“Korktun mu?”
değil,
“Korkunca kim oldun?”
sorusudur.
Tedbir Almak ile İlkesizce Taraf Değiştirmek Arasında Ne Fark Vardır
Tedbir, insanın değerlerini koruyarak riskleri azaltmasıdır.
İlkesizlik ise yalnızca güçlü kalabilmek için sürekli taraf değiştirmektir.
Tedbirde:
ahlaki merkez korunur.
İlkesizlikte ise:
ahlaki merkez güce göre yer değiştirir.
Mâide 52’nin eleştirdiği davranış ikinci duruma yaklaşır.
Bu Ayet Bir Önceki Ayetteki “Velâyet” Kavramını Nasıl Açıklıyor
Mâide 51’deki velâyet uyarısı bazen yalnızca kişisel arkadaşlık gibi anlaşılabilir.
Mâide 52 ise bağlamı daha belirgin hâle getirir.
Burada insanlar:
“Başımıza bir felaket gelmesinden korkuyoruz.”
diyerek stratejik bağlılık aramaktadır.
Bu durum, önceki ayetteki velâyetin sıradan dostluktan daha ağır bir güvenlik, ittifak ve sadakat ilişkisi olduğunu düşündürür.
Bu Ayet Bütün Yahudi ve Hristiyanlarla İlişkiyi mi Yasaklıyor
Hayır.
Bağlam belirli bir davranışı eleştirir:
Korku sebebiyle kendi inanç ve toplumsal sorumluluğunu terk ederek başka güç merkezlerine bağımlı hâle gelmek.
Kur’an başka yerlerde farklı inançlardan insanlara;
adaletle,
iyilikle
ve insani ilişkilerle
yaklaşmayı yasaklamaz.
Dolayısıyla Mâide 52’yi bütün Yahudi ve Hristiyanlara yönelik genel düşmanlık çağrısı gibi okumak doğru değildir.
“Umulur ki Allah Bir Fetih Getirir” Ne Demektir
Ayette “fetih” kelimesi geçer.
Bu kelime;
zafer,
açılma,
hükmün ortaya çıkması
veya bir meselenin çözüme kavuşması
gibi anlamlara gelebilir.
Burada temel fikir, güç dengelerinin insanların sandığı gibi kalıcı olmadığıdır.
Bugün çok güçlü görünen taraf yarın güçsüzleşebilir.
Allah’ın takdiri insanların hesaplarını değiştirebilir.
“Veya Katından Bir Emir Getirir” Ne Anlama Gelir
Ayet yalnızca askerî bir zafer ihtimalinden söz etmez.
Allah’ın başka bir hüküm veya gelişme meydana getirebileceğini de bildirir.
Yani insanların kurduğu bütün hesaplar mutlak değildir.
İnsan:
“Gelecek kesin böyle olacak.”
diye düşünüp ona göre değerlerini satabilir.
Fakat tarih çoğu zaman insan hesaplarının ne kadar kırılgan olduğunu gösterir.
İnsan Geleceği Fazla Kesin Hesapladığında Neden Yanılabilir
Çünkü geleceğin bütün değişkenlerini bilemez.
Bugünün güçlü devleti yarının zayıf devleti olabilir.
Bugünün zengin insanı yarın servetini kaybedebilir.
Bugünün popüler görüşü yarın terk edilebilir.
Bu nedenle yalnızca mevcut güce bakarak karakter inşa etmek tehlikelidir.
Güç değişir, ilke kalmalıdır.
“İçlerinde Gizlediklerinden Pişman Olurlar” Ne Demektir
Ayet bazı insanların kalplerinde gizledikleri niyetlerin daha sonra onları utandırabileceğini söyler.
Dışarıdan:
“Biz sadece tedbir alıyoruz.”
diyebilirler.
Fakat içlerinde;
güvensizlik,
çıkar hesabı
veya kendi toplumlarının kaybetmesini bekleyen bir tutum
bulunabilir.
Şartlar değiştiğinde bu gizli hesaplar açığa çıkabilir.
İnsan Gizlediği Niyetinden Nasıl Pişman Olabilir
Çünkü kararını yanlış varsayımlar üzerine kurmuş olabilir.
Güçlü sandığı taraf kaybedebilir.
Terk ettiği insanlar güçlenebilir.
Kendi çıkarı için yaptığı tercih ortaya çıkabilir.
O zaman insan yalnızca yanlış hesap yaptığı için değil, karakterinin açığa çıkmasından da utanabilir.
Bu Ayet İkiyüzlülük Hakkında Ne Söyler
İkiyüzlülüğün temel özelliklerinden biri, dış görünüş ile iç bağlılık arasındaki farktır.
Kişi bir topluluğun içindedir ama bütün umudunu başka yerde görür.
Dili başka şey söyler.
Kalbi başka hesap yapar.
Mâide 52 bu iç bölünmenin özellikle tehlike dönemlerinde görünür hâle geldiğini gösterir.
İnsan Güvenlik İçin Ahlakından Vazgeçebilir Mi
Tarih boyunca bu çok sık yaşanmıştır.
İnsan;
işini kaybetmemek,
makamını korumak,
malına zarar gelmemesi
veya güçlülerin öfkesinden kaçmak
için yanlış olduğunu bildiği davranışlara ortak olabilir.
Bu nedenle ayetin mesajı yalnızca dini veya tarihsel değildir.
Şu soruyu herkese sorar:
Güvenliğin için hangi sınırı asla geçmezsin?
Bu Ayette Eleştirilen Şey Diplomasi veya İş Birliği midir
Hayır.
Toplumların başka toplumlarla anlaşma yapması, ticaret yürütmesi veya ortak çıkar alanlarında iş birliği yapması tek başına ayetin eleştirdiği şey değildir.
Ayetin bağlamında problem, korkunun kişiyi inanç ve sadakat bakımından ilkesiz bağımlılığa sürüklemesidir.
Dolayısıyla meşru iş birliği ile değerlerini terk etmek birbirinden ayrılmalıdır.
Mâide 51 ve 52 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Mâide 51:
Sadakatinizi yanlış biçimde teslim etmeyin.
Mâide 52:
Bunu yapanların önemli sebeplerinden biri korkudur.
Böylece ikinci ayet birincinin psikolojisini açıklar.
İnsan her zaman sevdiği için yanlış ittifaka girmez.
Bazen yalnızca:
“Ya kaybedersek?”
diye korktuğu için girer.
Kur’an ise korkunun insanın ahlaki pusulasını ele geçirmesine izin vermemesini ister.
Mâide Suresi 52. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
Mâide Suresi 52. ayetin belki de en derin sorusu şudur:
Korktuğunda ilkelerinin değeri ne kadar kalıyor?
Çünkü insanın karakteri yalnızca rahat günlerde ortaya çıkmaz.
Asıl sınav belirsizlik başladığında gelir.
Gelecek karanlık görünür.
Güç dengeleri değişir.
İnsan kaybetmekten korkar.
Ve tam o anda bazıları:
“Kim kazanacaksa şimdiden onun yanında olayım.”
diye düşünür.
İşte ayetin eleştirdiği zihniyet budur.
Bu insan için doğru taraf, haklı taraf değildir.
Güçlü görünen taraftır.
Fakat tarih sabit değildir.
Güç el değiştirir.
Hesaplar bozulur.
Bugün güvence gibi görünen ilişki yarın utanç sebebine dönüşebilir.
Bu nedenle Mâide 52 insana korkusuz olmayı değil, daha zor bir şeyi öğretir:
Korkarken de ilkesini kaybetmemeyi.
Tedbir al.
Geleceği düşün.
Riskleri hesapla.
Ama sırf zarar görmekten korktuğun için adaleti, vicdanı ve sadakatini satma.
Çünkü insan bazen tehlikeden kaçarken kendisinden kaçmaya başlayabilir.
Ve ayetin sonunda anlatılan pişmanlık tam da budur:
Şartlar değişir.
Gizlenen niyetler ortaya çıkar.
O zaman insan belki de en ağır soruyu kendisine sorar:
“Ben bunu gerçekten doğru olduğu için mi yaptım, yoksa sadece korktuğum için mi?”
