Hûd Suresi 65. Ayette “Derken Deveyi Öldürdüler. Sâlih de ‘Yurdunuzda Üç Gün Daha Yaşayıp Yararlanın. Bu, Yalanlanmayacak Bir Vaattir’ Dedi” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Hûd Suresi 65. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Fakat deveyi öldürdüler. Bunun üzerine Sâlih dedi ki: ‘Yurdunuzda üç gün daha yaşayıp yararlanın. Bu, yalanlanmayacak bir vaattir.’”
Ayetin Arapçası şöyledir:
“Fe akarûhâ fe kâle temetteû fî dârikum selâsete eyyâm. Zâlike va‘dun gayru mekzûb.”
Hûd 64’te Hz. Sâlih Semûd kavmine Allah’ın devesini göstermiş ve çok açık biçimde “Onu Allah’ın arzında bırakın, ona kötülükle dokunmayın; yoksa sizi yakın bir azap yakalar” demişti. Hûd 65’te ise korkulan ihlal gerçekleşir: Deve öldürülür ve Hz. Sâlih yaklaşan ilahî hükmün zamanını üç gün olarak bildirir.
“Deveyi Öldürdüler” İfadesindeki “Akarûhâ” Ne Anlama Gelir
Ayette:“fe akarûhâ”
denilir.
“Akr” kökü, devenin ayaklarını keserek hareket edemez hâle getirmek ve bağlama göre hayvanı öldürmeye varan saldırıyı ifade eder. Türkçe meallerde bu nedenle:
“Deveyi kestiler.”, “Deveyi boğazladılar.” veya “Deveyi öldürdüler.”
şeklinde farklı çeviriler görülebilir.
Kıssanın sonucu açısından temel anlam açıktır: Semûd, kendilerine dokunmamaları emredilen ilahî işareti yok etmiş, devenin yaşamına son vermiştir.
Buradaki fiili teknik hayvan kesim yöntemi üzerine bir ayrıntı tartışmasına indirgemek yerine, açıkça yasaklanan saldırının gerçekleştiğini görmek gerekir.
Deveyi Bütün Semûd Kavmi mi Öldürdü
Kur’an’ın bazı anlatımlarında eylem topluluğa çoğul olarak nispet edilirken, başka bir yerde eylemi gerçekleştirmek üzere öne çıkan bir kişinin tekil biçimde anıldığı görülür. Bu, kıssanın önemli bir toplumsal sorumluluk boyutuna işaret eder.Fiili fiziksel olarak bir kişi veya sınırlı sayıda kişi gerçekleştirmiş olabilir; fakat toplumun önemli bir kesimi bunu:
onaylamış, desteklemiş veya ortak bir başkaldırının parçası hâline getirmişse, Kur’an eylemi topluluğa nispet edebilir.
Bu, her Semûd ferdinin aynı saniyede deveye saldırdığı anlamına gelmek zorunda değildir.
Aynı zamanda bize önemli bir ahlak dersi verir:
Bir kötülüğü bizzat yapmak ile onu bilinçli biçimde örgütlemek, teşvik etmek veya onaylamak arasında sorumluluk bakımından ilişki olabilir.
Bir Kişinin Suçu Bütün Topluma Yüklenebilir mi
Her durumda hayır.Bu ayetten:
“Bir toplumdan bir kişi suç işledi; o hâlde o toplumun tamamı suçludur.”
şeklinde genel bir kural çıkarılamaz.
Modern hukukta da ahlaki değerlendirmede de kişisel sorumluluk önemlidir. Bir insan başka birinin suçundan sırf aynı:
aileye, millete, dine veya topluma
mensup olduğu için otomatik olarak suçlu olmaz.
Semûd kıssasında topluluğa nispet edilen sorumluluk, özel vahiy anlatısındaki ortak reddediş ve eyleme verilen toplumsal destek bağlamıyla ilgilidir.
Bu yüzden Hûd 65, kolektif nefret üretmek için kullanılamaz.
Bir kişinin suçu bütün bir soyun veya milletin kalıcı suçu değildir.
Deveyi Öldürmeleri Neden Bu Kadar Büyük Bir Suçtu
Çünkü mesele yalnız bir hayvanın öldürülmesi değildi.Hz. Sâlih açıkça:
“Bu Allah’ın ayetidir.”
demişti.
Ardından:
“Ona kötülükle dokunmayın.”
diye net bir sınır koymuştu.
Dolayısıyla Semûd’un yaptığı şey, yanlış olduğunu bilmedikleri sıradan bir davranış olarak anlatılmaz. Kendilerine özel olarak bildirilen ilahî sınırı bilinçli biçimde ihlal etmeleri söz konusudur.
Bu açıdan deveye saldırı, onların daha önceki:
şüphelerinin,
direnişlerinin
ve peygambere karşı tutumlarının
somut davranışa dönüşmesidir.
İçteki reddediş artık dışarıda fiile dönüşmüştür.
Hûd 65 Hayvanlara Zarar Vermenin Ciddiyetini de Gösteriyor mu
Evet, ancak ayetin özel bağlamını unutmadan.Bu deve sıradan bir hayvandan farklı olarak Semûd için özel bir ilahî ayetti. Bu nedenle devenin öldürülmesinin hükmünü her hayvan olayına birebir taşıyamayız.
Fakat kıssa yine de güçlü bir ahlaki ders içerir:
İnsan, kendisinden daha güçsüz bir canlıya sırf gücü yetiyor diye zarar verme hakkına sahip değildir.
Bir hayvan:
insanın ekonomik çıkarına engel olduğu,
rahatsız ettiği
veya kontrol altına alınmak istendiği
için gereksiz eziyetin hedefi hâline getirilemez.
Semûd’un sınavında hayvanın yaşamına saygı göstermek, aynı zamanda Allah’ın koyduğu sınıra saygı göstermekti.
Semûd Neden Açık Bir Uyarıya Rağmen Bu Sınırı Aştı
Kur’an insan psikolojisinin bütün ayrıntılarını burada tek tek açıklamaz. Fakat kıssanın önceki ayetlerinden onların Hz. Sâlih’in çağrısına karşı ciddi bir direnç geliştirdiğini biliyoruz.İnsan bazen bir sınırı yanlış olduğunu bilmediği için değil, o sınırı kabul etmek istemediği için ihlal eder.
Çünkü sınır:
çıkarını kısıtlayabilir,
egosunu rahatsız edebilir
veya kendi hâkimiyetinin mutlak olmadığını hatırlatabilir.
Semûd’un devesi onlara tam olarak bunu söylüyordu:
“Her şey sizin kontrolünüzde değildir.”
Bu düşünce, gücünü mutlaklaştıran bir toplum için rahatsız edici olabilir.
Bilmek ile Yapmak Neden Farklıdır
Semûd kıssasının en önemli derslerinden biri budur.İnsan doğruyu bilip yine de tersini yapabilir.
Yalanın yanlış olduğunu bilir ama yalan söyleyebilir. Haksız kazancın yanlış olduğunu bilir ama çıkarı için sürdürebilir. Bir davranışın çevreye zarar verdiğini bilir ama rahatından vazgeçmek istemeyebilir.
Dolayısıyla ahlaki problem her zaman:
“Bilgi eksikliği”
değildir.
Bazen problem:
Bilginin davranışı değiştirecek kadar önemsenmemesidir.
Semûd’un önünde ayet vardır, uyarı vardır ve sınır açıktır. Buna rağmen sınır aşılır.
Hakikati görmek ile hakikate teslim olmak aynı şey değildir.
“Yurdunuzda Üç Gün Daha Yararlanın” Ne Anlama Gelir
Hz. Sâlih:“temetteû fî dârikum selâsete eyyâm”
der.
Genel anlamıyla:
“Yurdunuzda üç gün daha yaşayın, yararlanın.”
demektir.
Buradaki “temettû”, bir süre daha yaşamaya, mevcut imkânlardan faydalanmaya devam etmeyi ifade eder.
Bu söz:
“Yaptığınız doğrudur, üç gün keyfinize bakın.”
anlamına gelmez.
Tam tersine yaklaşan ilahî hükmün bildirilmesidir.
Semûd’a kalan zaman artık üç gün olarak belirtilmektedir.
Dolayısıyla burada dünyevî imkândan yararlanmaya devam etmeleri, Allah’ın onları onayladığını göstermez.
Mühlet Verilmesi Allah’ın Davranışı Onayladığı Anlamına Gelir mi
Hayır.Bu kıssa bunun tam tersini çok açık biçimde gösterir.
Semûd deveyi öldürdükten sonra hemen o saniyede hüküm gerçekleşmiyor. Kendilerine üç günlük süre veriliyor.
Eğer insan:
“Yanlış yaptıktan sonra hemen ceza gelmediyse demek Allah razı.”
diye düşünürse büyük hata yapabilir.
Dünya hayatında insanlar yanlış yapıp uzun süre:
zengin,
güçlü,
sağlıklı
ve başarılı
görünebilir.
Bunlar tek başına Allah’ın davranışlarını onayladığının kanıtı değildir.
Mühlet ≠ onay.
Aynı şekilde bir insanın hızla sıkıntı yaşaması da otomatik olarak Allah’ın özel cezasının kanıtı değildir.
Neden Özellikle Üç Gün Verildi
Kur’an bize burada sürenin üç gün olduğunu bildirir.Fakat neden özellikle üç gün olduğunun bütün hikmetlerini ayrıntılı biçimde açıklamaz.
Bu nedenle:
“Üç sayısının gizli kozmik şifresi şudur.”, “Her büyük ilahî olaydan önce üç gün vardır.” veya “Bu sayı gelecekteki felaket tarihlerini hesaplamak için verilmiştir.”
gibi iddiaların ayette dayanağı yoktur.
Üç gün, Semûd kavmine Hz. Sâlih aracılığıyla verilmiş belirli bir süredir.
Buradan numeroloji veya gizli tarih hesapları çıkarmak doğru değildir.
Kur’an’daki sayı ≠ otomatik gizli şifre.
Bu Ayetten Kıyametin veya Büyük Bir Felaketin Tarihi Hesaplanabilir mi
Hayır.Hûd 65, Hz. Sâlih’e verilmiş özel bir peygamberlik bilgisi anlatır.
O:
“Üç gün sonra...”
diye kendi tahminini açıklamıyor.
Kur’an anlatısında bunu Allah’ın peygamberi olarak bildiriyor.
Bugün sıradan bir insan:
ayetlerin sayılarından,
harflerinden,
rüyalarından
veya kişisel ilhamından
hareketle:
“Şu tarihte Allah kesin azap gönderecek.”
diyemez.
Kıyamet veya özel ilahî ceza tarihleri konusunda vahiy dışında kesinlik üretmek doğru değildir.
Bir insanın matematiksel hesap yapması, hesabını otomatik olarak vahiy hâline getirmez.
“Bu Yalanlanmayacak Bir Vaattir” Ne Anlama Gelir
Ayette:“zâlike va‘dun gayru mekzûb”
denilir.
Genel olarak:
“Bu, yalanlanmayacak / gerçekleşmemesi söz konusu olmayacak bir vaattir.”
anlamına gelir.
Hz. Sâlih kavmine kesin bir peygamberlik haberi vermektedir.
Bu ifade, ilahî vaadin güvenilirliğini ve kesinliğini vurgular.
İnsanların vaatleri bozulabilir.
Tahminler yanlış çıkabilir.
Planlar değişebilir.
Fakat Allah tarafından verilmiş gerçek vaadin yalan çıkması söz konusu değildir.
Ancak burada yine çok önemli ayrım vardır:
Allah’ın vaadi ile insanların Allah adına yaptığı tahminler aynı şey değildir.
Bir Din Adamı “Allah Bana Bildirdi, Üç Gün İçinde Başınıza Gelecek” Diyebilir mi
Böyle bir iddia vahiy düzeyinde kabul edilemez.Hz. Sâlih peygamberdir.
Günümüzde hiç kimse kendi:
rüyasını,
sezgisini,
ilhamını
veya kişisel kanaatini
peygamberlik vahyi seviyesine çıkaramaz.
Bir insan rüya görebilir. Manevi anlam yükleyebilir. Fakat:
“Allah bana kesin bildirdi, şu tarihte şu kişi ölecek veya şu şehir cezalandırılacak.”
gibi iddialar için peygamberlik güvencesine sahip değildir.
Bu tür kesin hükümler insanlarda korku üretmek ve onları kontrol etmek için de kullanılabilir.
İlham ≠ vahiy.
Rüya ≠ bağlayıcı ilahî hüküm.
Semûd’a Üç Gün Verilmesi Tövbe İçin Son Bir Fırsat mıydı
Ayet doğrudan:“Bu üç gün size tövbe için verildi.”
şeklinde bir cümle kurmaz. Daha çok yaklaşan hükmün kesin zamanını bildirir.
Tefsirlerde bu sürenin farklı hikmetleri üzerinde durulabilir. Ancak metnin açık söylediği şey şudur: Deve öldürüldükten sonra üç günlük süre ve ardından gerçekleşecek kesin hüküm bildirilmiştir.
Bu özel tarihsel durumu günümüzde yaşayan insanlara uygulayıp:
“Sen artık öyle günah işledin ki tövben kabul olmaz.”
demek doğru değildir.
Hayatta olan ve samimi biçimde dönüş imkânına sahip insan için tövbe kapısı konusunda biz kendi başımıza nihai hüküm veremeyiz.
Özellikle yaşlı, hasta veya ağır günah işlemiş bir insana:
“Artık çok geç.”
demek dinî açıdan son derece tehlikeli olabilir.
Ağır Bir Günah İşleyen İnsan Umudunu Kesmemeli mi
Kesmemelidir.Semûd kıssası, vahiy tarafından özel biçimde hükmü açıklanmış bir toplumun tarihsel durumudur.
Bugün bir insan:
çok ciddi bir hata yapmış,
başkasının hakkına girmiş
veya yıllarca yanlış yaşamış
olabilir.
Yapması gereken:
umutsuzluğa düşmek değil, mümkün olduğunca samimi tövbe, davranış değişikliği ve telafi yoluna girmektir.
Kul hakkı varsa iade etmeye çalışır.
Zarar verdiyse onarmaya çalışır.
Suç işlemişse dünyevî hukuki sorumluluk tövbeyle otomatik olarak ortadan kalkmaz.
Tövbe, sonuçlardan kaçış değil; yanlışın sorumluluğunu üstlenerek Allah’a dönüş olabilir.
Hûd 65 Toplumsal Suçlara Sessiz Kalmak Hakkında Ne Düşündürür
Semûd’un fiilinin topluluğa nispet edilmesi, kötülük karşısındaki toplumsal tutumu düşündürür.Bir yanlış:
örgütlenebilir,
alkışlanabilir,
normalleştirilebilir
ve zamanla toplumun ortak davranışına dönüşebilir.
Bu durumda yalnız eylemi ilk yapan kişi değil, onu bilinçli biçimde destekleyen yapılar da önem kazanır.
Ancak burada hassas bir sınır vardır.
Bir insan korkudan sessiz kalmış olabilir. Olaydan habersiz olabilir. Karşı çıkma imkânı olmayabilir. Kalben reddettiği hâlde güvenliği nedeniyle açıkça konuşamamış olabilir.
Bu yüzden her sessiz insanı aynı derecede suçlu ilan etmek doğru değildir.
Allah şartları, imkânları ve niyetleri eksiksiz bilir; insan yargısı ise delille ve ölçülü olmalıdır.
Hûd 64 ve 65 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Hûd 64’te emir çok açıktı:“Bu Allah’ın devesidir. Onu bırakın ve ona kötülükle dokunmayın.”
Hûd 65’te:
“Deveyi öldürdüler.”
denilir.
Yani uyarı ile ihlal yan yana gelir.
Ardından Hz. Sâlih:
“Yurdunuzda üç gün daha yararlanın. Bu, yalanlanmayacak bir vaattir.”
der.
Böylece Semûd kıssasında önemli bir eşik aşılmış olur. Daha önce tartışma, şüphe ve tebliğ vardı; artık açık ilahî sınır bilinçli biçimde ihlal edilmiş ve özel hüküm kesinleşmiştir.
Bir sonraki ayette ilahî emir geldiğinde Hz. Sâlih ve onunla birlikte iman edenlerin Allah’ın rahmetiyle kurtarılacağı, o günün zilletinden korunacakları bildirilecektir.
Sonuç: Hûd Suresi 65. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Hûd Suresi 65. ayet, Semûd kıssasında geri dönüşü çok zor bir kırılma anını anlatır.Önce onlara bir peygamber gönderildi.
Hz. Sâlih:
“Allah’a kulluk edin.”
dedi.
Onlara yeryüzünü imar etme sorumluluğunu hatırlattı.
Tövbeye çağırdı.
Kavmi:
“Biz senden daha önce umutluyduk; atalarımızın taptıklarını bırakmamızı mı istiyorsun?”
diye karşı çıktı.
Sâlih:
“Ya ben Rabbimden açık bir delil üzerindeysem?”
dedi.
Sonra önlerine Allah’ın devesi açık bir ayet olarak getirildi.
Ve sınır son derece basitti:
“Ona zarar vermeyin.”
Hûd 65'in ilk kelimeleri ise bütün bu sürecin trajik sonucunu söyler:
“Fakat onu öldürdüler.”
İnsan bazen hayatındaki büyük ahlaki kırılmaların çok karmaşık kararlar olduğunu düşünür.
Oysa bazı büyük yanlışlar son derece basit bir sınırın aşılmasıyla başlar.
“Bunu yapma.”
İnsan bilir.
Ama yapar.
İlk defa yapınca rahatsız olur.
Sonra ikinci kez daha kolay olur.
Sonunda davranış normalleşebilir.
Bu yüzden karakter yalnız büyük kahramanlıklarla kurulmaz.
Küçük sınırları ne kadar ciddiye aldığımızla da kurulur.
Bir insan:
kimsenin görmediği yerde yalan söylememe,
başkasının parasına dokunmama,
güçsüz bir hayvana zarar vermeme,
çalışanın hakkını kesmeme
ve başkasının mahremiyetini ihlal etmeme
gibi sınırlar karşısında kendisini belli eder.
Semûd’un devesi bize şu büyük soruyu bırakır:
Sınır yalnız bizi engellediği için mi rahatsız ediyor?
İnsan bazen bir kuralın yanlış olduğunu düşünür.
Bu durumda tartışabilir.
Delil isteyebilir.
Hukukta itiraz edebilir.
Ama Semûd’un durumunda artık sınırın kaynağı peygamber aracılığıyla açıkça bildirilmiştir.
Onların eylemi:
“Kuralı anlamadık.”
seviyesinden çıkıp, açık işarete karşı fiilî başkaldırıya dönüşmüştür.
Bu yüzden deveyi öldürmeleri kıssada çok merkezi bir olaydır.
Ayetin başka bir önemli dersi toplumsal suç ortaklığıdır.
Bir kötülük bazen tek bir kişinin eliyle yapılır ama yüzlerce insanın desteğiyle mümkün olur.
Birisi imzalar.
Birisi emir verir.
Birisi finansman sağlar.
Birisi alkışlar.
Birisi propagandasını yapar.
Birisi gerçeği bildiği hâlde çıkar için örtmeye çalışır.
Böyle durumlarda ahlaki sorumluluk yalnız:
“Fiziksel olarak düğmeye kim bastı?”
sorusuyla bitmeyebilir.
Ama yine adaleti korumalıyız.
Herkes aynı derecede sorumlu değildir.
Zorlananla gönüllü olan,
bilmeyenle planlayan,
korkuyla sessiz kalanla çıkar için teşvik eden
aynı kefeye konulamaz.
Adalet, toplumsal sorumluluğu görür ama kişisel şartları da silmez.
Hûd 65’in üç günlük süresi ise insanın başka bir eğilimini ortaya çıkarır:
Sayılardan gizli kehanet üretme arzusu.
Kur’an:
“Üç gün.”
diyor.
Bazı insanlar hemen bu sayının arkasında bütün tarihin gizli şifresini arayabilir.
Oysa metin bize çok açık bir tarihsel bilgi verir:
Semûd’a üç gün süre verilmiştir.
Bu kadar.
Bundan:
kıyametin tarihi,
modern devletlerin çöküş tarihi,
depremin günü
veya bireysel ölüm tarihleri
çıkarılamaz.
Dinî metne saygı, bazen ona söylemediği şeyi söyletmemeyi gerektirir.
Bu özellikle günümüzde önemlidir.
İnsanlar sosyal medyada:
“Kur’an’dan hesapladım, şu tarihte büyük afet olacak.”
gibi iddialarla korku üretebilir.
Bir başkası:
“Rüyamda gördüm, üç gün içinde şu olacak.”
diyebilir.
Hûd 65 böyle iddiaların dayanağı olamaz.
Hz. Sâlih:
peygamberdir.
Biz değiliz.
Onun:
“Üç gün.”
demesi vahiy destekli kesin haberdir.
Bizim tahminimiz ise ne kadar samimi olursa olsun vahiy değildir.
Bu ayrım korunmazsa insanlar kendi zihinlerindeki düşünceleri Allah’ın sözü diye sunmaya başlayabilir.
Ayetin:
“Yurdunuzda yararlanın.”
ifadesi de çok önemli bir mesaj taşır.
Semûd üç gün daha evindedir.
Yiyeceği vardır.
Belki malı vardır.
Belki hayat görünürde normal şekilde devam etmektedir.
Fakat bu normal görünüm Allah’ın onayını göstermemektedir.
Bu, insanın dünya başarısını dinî ölçü hâline getirmemesi açısından çok önemlidir.
Bir insan yanlış yapar.
İşi büyür.
Parası artar.
Sağlığı iyidir.
Sonra:
“Bak, demek Allah benden razı.”
diyebilir.
Böyle bir sonuç zorunlu değildir.
Semûd üç gün daha dünya nimetlerinden faydalanıyor.
Ama vahiy:
hükmün yaklaştığını
bildiriyor.
Bu yüzden:
Refah ≠ ilahî onayın kesin belgesi.
Aynı şekilde:
Sıkıntı ≠ ilahî reddedilişin kesin belgesi.
Bir mümin fakir olabilir.
Bir zalim zengin olabilir.
Bir salih insan hastalanabilir.
Bir kötü insan uzun yaşayabilir.
Dünyadaki anlık sonuçları Allah’ın nihai hükmünün tamamı gibi okumamak gerekir.
Hûd 65'in başka bir önemli yönü, sonucun kesinliğiyle ilgilidir:
“Bu yalanlanmayacak bir vaattir.”
İnsan söz verir ama tutamayabilir.
Çünkü şartları kontrol edemez.
Yarın hastalanabilir.
Parasını kaybedebilir.
Planı değişebilir.
Allah’ın gerçek vaadi ise insan sözü gibi değildir.
Fakat tam burada çok önemli bir sınır ortaya çıkar:
Allah’ın vaadinin güvenilir olması, bizim Allah adına yaptığımız her yorumun güvenilir olduğu anlamına gelmez.
Bir insan:
“Allah kesin şunu yapacak.”
dediğinde şu soru sorulmalıdır:
“Bunu Allah nerede söyledi?”
Eğer açık bir vahiy dayanağı yoksa, kendi tahminini Allah’ın garantisine dönüştürmemelidir.
Bu ilke dinî manipülasyonu önlemek için son derece önemlidir.
Bir kişi:
“Bana para verirsen Allah sana kesin on katını verecek.”
diyemez.
“Beni takip etmezsen üç gün içinde başına felaket gelir.”
diyemez.
“Benim grubumdan ayrılırsan Allah seni cezalandıracak.”
diyemez.
Bunlar, Allah adına ağır iddialardır.
Dinî korku üzerinden insan kontrol etmek peygamberlik değildir.
Hûd 65’in Semûd’a ait özel hükmünü böyle manipülasyonlara çevirmek ayetin ruhuna aykırı olur.
Ayet aynı zamanda bize tövbe konusunda da bir hassasiyet öğretir.
Semûd için özel bir ilahî hüküm artık peygamber tarafından bildirilmiştir.
Fakat biz günümüzde yaşayan bir insana bakıp:
“Senin günahın o kadar büyük ki artık Allah seni affetmez.”
diyemeyiz.
Bu, Allah’ın rahmeti hakkında sahip olmadığımız bir yetkiyi kullanmak olur.
İnsan çok kötü yaşamış olabilir.
Yetmiş yaşına gelmiş olabilir.
Ağır hastalık yaşayabilir.
Bütün bunlara rağmen bilinçli, samimi ve mümkün bir dönüş yaşarsa biz onun tövbesini geçersiz ilan edemeyiz.
Tövbe aynı zamanda dünyevî sorumluluğu yok etmez.
Bir kişi hırsızlık yaptıysa malı iade etmeye çalışmalıdır.
Bir suç işlediyse hukukî sorumluluğu devam edebilir.
Bir insanın güvenini kırdıysa karşı taraf onu hemen yeniden hayatına almak zorunda değildir.
Allah’ın bağışlaması ile insanların sınır koyma hakkı farklı meselelerdir.
Hûd 65'in belki de en güçlü çağdaş mesajlarından biri şudur:
Bir toplumun ahlaki seviyesi, yalnız ne inşa ettiğine değil, gücü karşısında hangi sınırları kabul ettiğine de bakılarak anlaşılır.
Semûd yeryüzünü imar eden bir toplumdur.
Ama yeryüzünü imar edebilmek, Allah’ın devesine dokunma hakkı vermemiştir.
Bugün de insan:
teknoloji üretebilir,
dev şehirler kurabilir,
yapay zekâ geliştirebilir,
genetik teknolojiler kullanabilir
ve gezegenin büyük kaynaklarını yönetebilir.
Bunların hepsi önemli güçlerdir.
Fakat her yeni güçle birlikte aynı soru geri gelir:
“Bunu yapabiliyoruz; peki yapmalı mıyız?”
Gerçek medeniyet yalnız teknik kapasite değildir.
Sınır bilincidir.
Hûd 61’de:
“Yeryüzünü imar edin.”
denilmişti.
Hûd 64’te:
“Deveye dokunmayın.”
denildi.
Hûd 65’te ise sınır aşıldı.
Bu üç ayet birlikte çok çarpıcı bir medeniyet dersi verir:
Üretim ahlaktan ayrıldığında imar, ifsada dönüşebilir.
İnsan büyük şeyler yapabilir ve yine de ahlaken küçülebilir.
Bu nedenle medeniyetin büyüklüğünü yalnız:
binalarla,
servetle,
teknolojiyle
ve askerî güçle
ölçmek eksiktir.
Şunu da sormak gerekir:
Güçsüzün hakkını koruyabiliyor musunuz?
İşte Semûd’un sınavı burada kaybedilmiştir.
Ve belki Hûd Suresi 65. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Doğru olduğunu bildiğimiz bir sınır çıkarımıza dokunduğunda ona yine saygı gösterebiliyor muyuz? Bir yanlışın içinde doğrudan bulunmasak bile onu alkışlayarak, teşvik ederek veya çıkarımız için normalleştirerek parçası oluyor muyuz? Dinî metinlerdeki özel tarihleri ve sayıları gizli kehanetlere çevirmek yerine, Allah’ın söylediği yerde durabiliyor muyuz? Ve dünya nimetlerinin bir süre devam etmesini “Demek ki yaptığım her şey doğru” zannetmeden, kendi ahlaki sorumluluğumuzu sorgulayabiliyor muyuz?
