En‘âm Suresi 117. Ayette “Şüphesiz Rabbin, Kimin O’nun Yolundan Saptığını En İyi Bilendir; Doğru Yolda Olanları da En İyi Bilen O’dur” İfadesi Ne Anlama Gelir 
En‘âm Suresi 117. ayet, bir önceki ayetteki çok önemli uyarının hemen ardından gelir.
- ayette:
anlatılmıştı.
- ayette ise ölçü yeniden Allah’ın bilgisine bağlanır:
Bu, hem epistemik hem ahlaki bir sınırdır.
İnsan değerlendirebilir.
Eleştirebilir.
Delil sunabilir.
Ama insanların iç dünyaları, niyetleri ve nihai durumları hakkında mutlak hüküm sahibi değildir.
“Rabbin En İyi Bilendir” İfadesi Ne Demektir
İnsan sınırlı bilgiye sahiptir.Allah ise:
görüneni,
gizliyi,
niyeti,
geçmişi,
geleceği
bilir.
Bu nedenle bir insanın gerçek yönelişini en doğru bilen Allah’tır.
“Kimin O’nun Yolundan Saptığını” Ne Anlama Gelir
Buradaki sapma, Allah’ın gösterdiği hakikat ve hidayet yolundan uzaklaşmayı ifade eder.Bu:
inançta,
ahlakta,
davranışta
ortaya çıkabilir.
Ama ayet özellikle nihai bilgiyi Allah’a verir.
İnsan Birinin Yanlışta Olduğunu Söyleyemez mi
Söyleyebilir.Bir davranış veya görüş:
vahye,
akla,
ahlaki ölçüye
aykırıysa eleştirilebilir.
Ama:
“Bu kişinin kalbi kesin böyledir.”
veya:
“Onun nihai akıbeti kesin şudur.”
gibi hükümler insan bilgisini aşabilir.
Davranışı Eleştirmek ile Kişiyi Mahkûm Etmek Aynı Şey midir
Hayır.Bu çok önemli bir ayrımdır.
Bir davranışa:
yanlış,
haksız,
zararlı
denebilir.
Ama kişinin bütün varlığını tek hatasına indirgemek doğru olmayabilir.
İnsan değişebilir.
Tövbe edebilir.
Öğrenebilir.
Allah Neden Kimin Saptığını Daha İyi Bilir
Çünkü Allah yalnız dış davranışı değil, iç dünyayı da bilir.İnsan birini dışarıdan dindar görebilir.
Ama niyetini bilemez.
Başka birini çok hatalı görebilir.
Ama onun içindeki samimi dönüşü göremeyebilir.
Bu yüzden nihai değerlendirme Allah’a aittir.
“Doğru Yolda Olanları da En İyi Bilen O’dur” Ne Demektir
Hidayet sadece dış görünüş değildir.İnsan:
ibadet ediyor olabilir,
dindar görünebilir,
güzel konuşabilir.
Ama gerçek hidayet:
iman,
samimiyet,
ahlak,
istikamet
ile ilgilidir.
Bunların tamamını en iyi bilen Allah’tır.
Bu Ayet Dinî Kibir Konusunda Ne Öğretir
Çok ciddi bir uyarı verir.Bir insan:
“Ben kesin doğru yoldayım, diğer herkes yanlış.”
diye kibirli bir tutuma girebilir.
Ayet ise insana şunu hatırlatır:
Nihai bilgiyi sen değil, Allah taşıyor.
Bu, tevazu üretmelidir.
İnsan Kendi Hidayetinden Kesin Emin Olmalı mı
İnsan imanına güvenebilir ve doğru bildiği yolda yürüyebilir.Ama bu güven:
kibir,
kendini dokunulmaz görme,
başkalarını küçümseme
hâline dönüşmemelidir.
En sağlıklı tutum:
istikamet için çabalamak ve Allah’tan hidayet istemeye devam etmektir.
Bu Ayet “Hiç Kimseyi Eleştirmeyin” mi Diyor
Hayır.Yanlış fikirler eleştirilebilir.
Haksızlık eleştirilebilir.
Şirk eleştirilebilir.
Zulüm eleştirilebilir.
Ama eleştirinin sınırı, insanın Allah’ın yerine geçip insanların kalpleri hakkında mutlak hüküm vermemesidir.
“Allah En İyi Bilir” Demek Sorumluluktan Kaçmak mıdır
Hayır.İnsan yine:
doğruyu araştırır,
yanlışı söyler,
adaleti savunur.
Ama kendi bilgisinin sınırını bilir.
Bu çok önemli bir dengedir:
Sorumluluk var, mutlak hüküm yok.
En‘âm 116 ve 117 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
- ayet:
- ayet:
Yani:
Kalabalığı ölçü yapma → Kendini de mutlak ölçü yapma.
Bu iki ayet birlikte çok güçlü bir denge kurar.
İnsan Neden Başkalarını Kolayca Etiketler
Çünkü etiketlemek kolaydır.“Yanlış.”
“Cahil.”
“Bozuk.”
demek, insanı hızlı bir sonuca götürür.
Ama gerçek insanlar daha karmaşıktır.
Bir kişinin:
geçmişini,
travmasını,
bilgisini,
niyetini
tam olarak bilemeyiz.
Bu Ayet Mezhep ve Grup Tartışmalarında Nasıl Bir Ölçü Verir
İnsan kendi görüşünü savunabilir.Ama diğer herkesi kolayca:
sapık,
dinsiz,
mahvolmuş
ilan etmek büyük bir sorumluluktur.
Fikir eleştirisi başka, insanın nihai kaderine hükmetmek başkadır.
Bu sınırı korumak gerekir.
Allah’ın Bilgisi İnsana Güven de Verir mi
Evet.Bazen insan yanlış anlaşılır.
Niyeti çarpıtılır.
Hakkında haksız hüküm verilir.
Bu durumda:
Allah gerçeği biliyor.
bilinci büyük bir teselli olabilir.
İnsanların yanlış değerlendirmesi, Allah’ın bilgisini değiştirmez.
Hidayet Neden Sadece Dış Görünüşle Ölçülemez
Çünkü dış görünüş yanıltabilir.Bir kişi çok dindar görünebilir ama kötü ahlak taşıyabilir.
Bir başkası çok sessiz ve sade olabilir ama güçlü bir samimiyete sahip olabilir.
Gerçek değer, yalnız görüntüyle ölçülemez.
Bu Ayet İnsanları Yargılama Alışkanlığına Ne Söyler
Şunu:Hükmünü sınırla.
Davranışı değerlendir.
Ama insanın bütün varlığı hakkında kesin hüküm verme.
Çünkü sen bir kısmını görüyorsun.
Allah tamamını biliyor.
Bu Ayet Kendi Kendimizi Değerlendirmeye Nasıl Yardımcı Olur
Başkalarından önce kendimize bakmayı öğretir.Ben gerçekten doğru yolda mıyım?
Yoksa sadece öyle olduğumu mu düşünüyorum?
Bu sorular insanı canlı tutar.
Hidayet, otomatik sahip olunan bir kimlik etiketi değil, korunması gereken bir istikamettir.
Bu Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:İnternette birkaç paylaşım görüp bir insanın bütün karakterine hükmetme.
Bugün insanlar saniyeler içinde etiketleniyor.
Bir cümle.
Bir video.
Bir hata.
Ve kişinin tamamı buna indirgeniyor.
Ayet, bu hızlı yargılama kültürüne ciddi bir sınır koyar.
En‘âm Suresi 117. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
En‘âm Suresi 117. ayet, insanın hem başkaları hem kendisi hakkındaki hükmünü dengeler.Bir önceki ayette:
“Çoğunluğa uyarsan sapabilirsin.”
denmişti.
İnsan buradan kolayca şu yanlış sonuca gidebilir:
“Demek ki herkes yanlış, sadece ben doğruyum.”
- ayet tam burada devreye girer.
Sen de mutlak ölçü değilsin.
Rabbin kimin saptığını en iyi bilir.
Bu çok güçlü bir tevazu çağrısıdır.
İnsan doğruyu aramalıdır.
Yanlışı eleştirmelidir.
Ama insanların iç dünyasını Allah’ın bilgisi gibi bildiğini düşünmemelidir.
Çünkü dış görünüş her şeyi anlatmaz.
Bir kişi bugün yanlışta olabilir.
Yarın dönebilir.
Bir kişi bugün çok doğru görünebilir.
Yarın farklılaşabilir.
İnsan değişken bir varlıktır.
Bu nedenle hidayet kimlik kartı gibi cebimizde taşıdığımız garanti bir etiket değil, sürekli korunması gereken bir yöneliştir.
Ayetin diğer tarafı ise çok teselli edicidir.
Bazen insanlar seni yanlış tanıyabilir.
Hakkında yanlış konuşabilir.
Niyetini bilmeden hüküm verebilir.
Ama Allah bilir.
Gerçekte neden yaptığını.
Ne kadar mücadele ettiğini.
Nerede hata yaptığını.
Nerede samimi olduğunu.
Bu yüzden insanın nihai değeri kalabalığın hükmüne bağlı değildir.
Ve belki En‘âm 117’nin bugün için en güçlü cümlesi şudur:
Çoğunluğun hükmünü hakikat sanma ama kendi hükmünü de Allah’ın hükmü sanma; gerçek basiret, doğruyu savunurken bile kimin kalbinde ne bulunduğunu ve nihai olarak kimin hidayette olduğunu en iyi bilenin Allah olduğunu unutmamaktır.
