En‘âm Suresi 103. Ayette “Gözler O’nu İdrak Edemez, O ise Bütün Gözleri İdrak Eder. O, Latîf’tir, Her Şeyden Haberdardır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
En‘âm Suresi 103. ayet, bir önceki ayetteki:
“Her şeyin yaratıcısı O’dur.”
ifadesinin hemen ardından gelir.
Bu sıralama çok anlamlıdır.
Allah her şeyin yaratıcısıysa, yarattığı şeylerden biri gibi düşünülemez.
Bir nesne gibi sınırlandırılamaz.
Bir şekle hapsedilemez.
Ayet bunu çok özlü bir ifadeyle anlatır:
“Gözler O’nu idrak edemez; O ise bütün gözleri idrak eder.”
Burada mesele yalnız fiziksel görmek değil, Allah’ın yaratılmış kavrayışın bütünüyle kuşatılamayacağını anlamaktır.
“Gözler O’nu İdrak Edemez” Ne Demektir
Ayetin kullandığı ifade sadece “görmek” anlamıyla sınırlı değildir.“İdrak”, bir şeyi:
kuşatmak,
tam olarak kavramak,
sınırlarını bütünüyle bilmek
anlamlarına da gelir.
Bu nedenle ayet, insan gözünün ve kavrayışının Allah’ı yaratılmış bir nesne gibi bütünüyle kuşatamayacağını bildirir.
Bu Ayet “Allah Görülemez” mi Diyor
Bu konu İslam kelâmında ayrıntılı biçimde tartışılmıştır.Özellikle ahirette Allah’ın görülmesi meselesinde farklı yorumlar bulunmuştur.
Sünnî gelenekte yaygın görüş, müminlerin ahirette Allah’ı görebileceği; ancak bu görmenin Allah’ı kuşatmak ve mahiyetini bütünüyle kavramak anlamına gelmeyeceğidir.
Bazı kelâm ekolleri ise ayeti görmenin mümkün olmadığı yönünde yorumlamıştır.
Bu nedenle ayetin en güvenli ortak mesajı şudur:
Hiçbir insan Allah’ı bütünüyle kuşatamaz.
“Görmek” ile “İdrak Etmek” Aynı Şey midir
Her zaman değil.İnsan bir şeyi görebilir ama bütünüyle kavrayamayabilir.
Gökyüzünü görürsün.
Ama evrenin tamamını kuşatamazsın.
Denizi görürsün.
Ama bütün derinliklerini aynı anda bilemezsin.
Dolayısıyla “idrak”, sıradan görmeden daha güçlü bir anlam taşıyabilir.
Allah Neden Bir Nesne Gibi Görülemez veya Kuşatılamaz
Çünkü nesneler:sınırlıdır,
bir yerde bulunur,
ölçülebilir,
başka şeylerden ayrılabilir.
Allah ise Kur’an açısından yaratılmışların kategorisine ait değildir.
O, yaratılmış olanın değil, yaratmanın kaynağıdır.
Bu yüzden O’nu sıradan bir nesne gibi düşünmek tevhid anlayışıyla bağdaşmaz.
İnsan Neden Allah’ı Bir Şekilde Hayal Etmek İster
Çünkü insan zihni çoğu şeyi görüntüler üzerinden düşünür.Bir kavramı anlamak için:
şekil,
mekân,
boyut
aramaya eğilimlidir.
Ama Allah hakkında bu zihinsel alışkanlık yanıltıcı olabilir.
Çünkü insanın hayal ettiği her şekil zaten yaratılmış özellik taşır.
Allah’ı Hayal Edememek O’nun Yokluğuna mı İşaret Eder
Hayır.İnsanın zihinsel kapasitesinin sınırlı olması, gerçekliğin yalnız zihninin canlandırabildiği şeylerden oluştuğunu göstermez.
İnsan:
sonsuzluğu,
zamanın başlangıcını,
bilincin mahiyetini
bile tam olarak zihninde canlandıramayabilir.
Anlayamamak ile yokluk aynı şey değildir.
“O ise Bütün Gözleri İdrak Eder” Ne Anlama Gelir
İnsan Allah’ı kuşatamaz.Ama Allah insanı tamamen bilir.
Nereye baktığını.
Ne gördüğünü.
Ne yaptığını.
Hangi niyetle hareket ettiğini.
Bu nedenle ayetin iki yarısı arasında güçlü bir karşıtlık vardır:
İnsan sınırlı bilir.
Allah kuşatıcı bilir.
Allah’ın Bütün Gözleri İdrak Etmesi Sadece Fiziksel Görüşü mü Kapsar
Hayır.İfade daha geniş bir ilahî bilgi fikrine işaret eder.
Allah sadece gözün gördüğünü değil:
gören kişiyi,
görüşün şartlarını,
gizli olanı,
açık olanı
bilir.
Bu, ilahî bilginin kuşatıcılığını gösterir.
“Latîf” İsmi Ne Anlama Gelir
“Latîf”, çok zengin anlamlara sahip ilahî isimlerden biridir.İncelikleri bilen.
Lütfu son derece ince yollarla ulaşan.
Görünmeyen ayrıntılardan haberdar olan.
Nazik ve ince biçimde muamele eden.
Bu anlamların hepsi bağlama göre düşünülebilir.
Burada özellikle en ince ve görünmeyen şeyleri bilen anlamı güçlüdür.
Allah’ın “Latîf” Olması İnsan İçin Ne İfade Eder
Bazen insanın yaşadığı bir şeyi kimse anlamaz.Bir iyilik yapar, kimse görmez.
Bir acı taşır, kimse fark etmez.
Bir niyet kurar, kimse bilmez.
“Latîf” ve “Habîr” isimleri insana şunu hatırlatır:
En ince ayrıntılar bile Allah’ın bilgisinin dışında değildir.
“Habîr” Ne Demektir
“Habîr”, her şeyin iç yüzünden haberdar olan demektir.Sadece görüneni değil:
arka planı,
niyeti,
sebebi,
sonucu
bilir.
İnsan çoğu zaman dış görünüşe göre hüküm verir.
Allah ise bütün tabloyu bilir.
Latîf ve Habîr İsimleri Neden Birlikte Geliyor
Çünkü biri inceliğe, diğeri derin bilgiye vurgu yapar.Allah:
en küçük ayrıntıyı bilir,
arka planı bilir,
gizliyi bilir,
sonucu bilir.
Bu nedenle ilahî bilgi sadece “çok bilgi” değil, tam ve derin bilgidir.
Bu Ayet Allah’ın Benzersizliğini Nasıl Güçlendiriyor
Bir önceki ayette Allah’ın her şeyin yaratıcısı olduğu söylenmişti.- ayette ise:
ama O’nun bütün yaratılmışları kuşattığı
anlatılır.
Bu, Yaratan ile yaratılan arasındaki farkı çok netleştirir.
En‘âm 102 ve 103 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
- ayet:
- ayet:
Yani:
Yaratıcılık → Benzersizlik → Kuşatıcı bilgi.
Bu üçlü tevhid anlayışını derinleştirir.
Bu Ayet Put Tasvirleri ve Allah’ı Resmetme Konusunda Ne Düşündürür
İslam geleneğinde Allah’ı fiziksel bir biçimle temsil etmeme anlayışı güçlüdür.Bunun temelinde de Allah’ın:
sınırlı,
biçimli,
yaratılmış
bir varlık gibi düşünülemeyeceği fikri vardır.
İnsan yaptığı her görüntüye sınır koyar.
Oysa Allah bu sınırlardan münezzehtir.
Allah’ın Kuşatılamaması İnancı İnsanda Ne Tür Bir Tevazu Üretmelidir
Şunu:“Ben Allah hakkında her şeyi çözdüm.”
demekten sakınmayı.
İnsan vahiyden öğrenir.
Düşünür.
Kelâm yapar.
Felsefe yapar.
Ama Allah’ın zatını bütünüyle kavradığını iddia edemez.
Gerçek bilgi bazen kendi sınırını bilmektir.
Bu Ayet Bilim ile İnanç Arasında Nasıl Bir Sınır Çizer
Bilim, gözlenebilir evreni araştırır.Ölçer.
Test eder.
Modeller kurar.
Allah ise Kur’an açısından fiziksel evren içindeki sıradan bir nesne değildir.
Bu yüzden Allah’ı bir laboratuvar nesnesi gibi görmek, iki farklı bilgi alanını birbirine karıştırmak olabilir.
Bilim yaratılmış düzeni araştırır; teoloji ise nihai kaynak ve anlamı tartışır.
Bu Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:Her şeyi görebildiğini sanma.
İnsan teknolojiyle çok şey görebilir.
Mikroskopla hücreyi.
Teleskopla galaksiyi.
Ama görmek arttıkça insanın bilmediğinin büyüklüğü de ortaya çıkar.
Bilgi, kibir yerine tevazu üretmelidir.
En‘âm Suresi 103. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
En‘âm Suresi 103. ayet, insanın en büyük zihinsel yanılgılarından birini kırar:“Göremiyorsam yoktur.”
İnsan gözünün sınırları vardır.
Çıplak gözle mikropları göremez.
Radyo dalgalarını göremez.
Birçok elektromanyetik dalga boyunu algılayamaz.
Ama bunların görünmemesi yokluk anlamına gelmez.
Bu bilimsel örnekler Allah’ı kanıtlamak için değil, daha temel bir gerçeği göstermek için önemlidir:
İnsan algısı, gerçekliğin tamamı değildir.
Ayet ise bundan çok daha ileri bir şey söyler.
Allah sırf gözden saklanan bir nesne değildir.
O, yaratılmışların bütünüyle kuşatabileceği türden bir varlık değildir.
İnsan O’nu bir şekle koyamaz.
Bir hacimle ölçemez.
Bir koordinata hapsedemez.
Ama Allah insanı bilir.
Gözünün gördüğünü bilir.
Görmediğini bilir.
Niyetini bilir.
Kalbinin içindeki en küçük hareketi bilir.
Bu nedenle ayet insana iki şey öğretir:
Tevazu.
Ve:
Güven.
Tevazu, çünkü sen her şeyi bilmiyorsun.
Güven, çünkü senin bilmediğin yerde bile Allah’ın bilgisi devam ediyor.
İnsan bazen:
“Kimse beni görmüyor.”
diye düşünür.
Bu düşünce kötülük için tehlikeli olabilir.
Ama aynı cümle iyilik için de başka bir anlam taşır:
Kimse görmese bile Allah bilir.
Kimse teşekkür etmese bile Allah bilir.
Kimse acını anlamasa bile Allah bilir.
“Latîf” ve “Habîr” isimlerinin tesellisi biraz da burada ortaya çıkar.
Ve belki En‘âm 103’ün bugün için en güçlü cümlesi şudur:
İnsan Allah’ı kuşatamaz; fakat Allah insanın görünenini de görünmeyenini de kuşatır. Gerçek iman, her şeyi bildiğini sanmak değil, bilginin sınırını kabul ederken kendisini sonsuz bilgi sahibi Allah’ın huzurunda bilmektir.
