En‘âm Suresi 96. Ayette “Sabahı Yarandır. Geceyi Dinlenme Zamanı, Güneşi ve Ayı da Birer Hesap Ölçüsü Kılmıştır. İşte Bu, Mutlak Güç Sahibinin, Her Şeyi Bilenin Takdiridir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
En‘âm Suresi 96. ayet, bir önceki ayetteki tohumun yarılması ve hayatın ortaya çıkışı temasını gökyüzüne taşır.
- ayette toprağın içine bakmıştık.
- ayette ise:
geceye,
Güneş’e,
Ay’a
bakıyoruz.
Böylece Kur’an, hem toprağın içindeki küçücük çekirdekte hem de gökyüzündeki büyük düzende aynı ilahî kudretin izlerini gösterir.
“Sabahı Yarandır” Ne Demektir
Arapça ifadede sabahın karanlığın içinden açılması çok güçlü bir fiille anlatılır.Gece karanlığı vardır.
Sonra ufuk yavaş yavaş aydınlanır.
Karanlık adeta yarılır.
Sabah ortaya çıkar.
Kur’an bu günlük olayı Allah’ın kudretinin bir işareti olarak gösterir.
Sabah Neden Bu Kadar Özel Bir İşaret Olarak Gösteriliyor
Çünkü sabah her gün gerçekleştiği için insan ona alışır.Oysa gece boyunca karanlık olan dünya yeniden aydınlanır.
Renkler görünür.
Hayat hareketlenir.
İnsan yeni bir güne başlar.
Ayet, sıradan sandığımız bu tekrarın içindeki düzeni ve yenilenmeyi fark ettirir.
“Sabahı Yarmak” Bilimsel Bir Açıklama mıdır
Hayır.Bu, şiirsel ve gözlemsel bir anlatımdır.
Bilim:
Dünya’nın dönüşünü,
ışığın atmosferde yayılmasını,
gün doğumunun fiziksel süreçlerini
açıklar.
Ayet ise aynı olayın anlam boyutuna dikkat çeker.
Nasıl gerçekleştiği ile neye işaret ettiği farklı sorulardır.
“Geceyi Dinlenme Zamanı Kıldı” Ne Anlama Gelir
Gece insan için doğal bir sakinleşme ve dinlenme ortamı oluşturur.Karanlık artar.
Günlük hareket azalır.
Beden uykuya yönelir.
Kur’an bunu bir nimet olarak gösterir.
Yani gece sadece karanlık değil, hayatın ritmini dengeleyen bir dönemdir.
Gece Sadece Uyumak İçin midir
Hayır.Ayet genel işlevi vurgular.
İnsanlar:
gece çalışabilir,
ibadet edebilir,
seyahat edebilir.
Ama biyolojik ritim açısından gece çoğu insan için dinlenmeyle güçlü biçimde ilişkilidir.
Ayet katı bir çalışma takvimi koymaktan çok, yaratılıştaki genel dengeye dikkat çeker.
Uyku Neden Bir Nimet Sayılabilir
Çünkü insan sürekli çalışabilecek bir varlık değildir.Bedenin dinlenmeye ihtiyacı vardır.
Zihin de yorulur.
Uyku:
enerjinin yenilenmesine,
hafızanın işlenmesine,
bedenin toparlanmasına
yardım eder.
Kur’an açısından dinlenmek tembellik değil, insanın yaratılışındaki ihtiyaçlardan biridir.
Bu Ayet Sürekli Çalışma Kültürüne Ne Söyler
Doğrudan modern çalışma düzenini tartışmaz.Ama önemli bir ilke düşündürür:
İnsan makine değildir.
Dinlenmek gerekir.
Uyku gerekir.
Sessizlik gerekir.
Üretkenliği insanın tek değeri hâline getirmek, yaratılıştaki dengeyi bozabilir.
“Güneşi ve Ayı Hesap Ölçüsü Kıldı” Ne Demektir
Güneş ve Ay’ın hareketleri insanın zaman ölçmesine imkân verir.Günler.
Aylar.
Yıllar.
Mevsimler.
İnsanlık tarih boyunca gök cisimlerinin düzenli hareketlerinden yararlanarak takvimler oluşturmuştur.
Ayet bu astronomik düzeni hesap ve ölçü ile ilişkilendirir.
Güneş ve Ay Gerçekten Zaman Hesabında Kullanılmış mıdır
Evet.İnsanlık tarihi boyunca hem güneş hem ay temelli takvim sistemleri kullanılmıştır.
Günün uzunluğu Güneş’le ilişkilidir.
Ayın evreleri ise ay takvimlerinin temelidir.
Kur’an burada insanın gözlemlediği bu düzeni ilahî ölçünün işareti olarak sunar.
Ayet Astronomik Hesap Yapmayı Teşvik Eder mi
Dolaylı olarak gökyüzündeki düzenin hesaplanabilir olduğuna dikkat çeker.Bu da gözlem ve hesaplamayı değerli kılar.
İnsan:
Güneş’in hareketlerini,
Ay’ın evrelerini,
mevsim döngülerini
inceleyebilir.
Kur’an bu düzenliliği tefekkür konusu yapar.
“Hesap Ölçüsü” İfadesi Neden Önemlidir
Çünkü evrenin tamamen düzensiz olmadığını gösterir.Güneş ve Ay’ın hareketleri belirli düzenlilikler taşır.
İnsan bu düzen sayesinde:
takvim yapabilir,
tarım planlayabilir,
ibadet vakitlerini belirleyebilir,
seyahatini organize edebilir.
Yani kozmik düzen günlük hayata doğrudan hizmet eder.
Bu Düzen Allah’ın Kudretine Nasıl İşaret Eder
Kur’an açısından düzen sadece kendi başına var olan bir gerçeklik değildir.Bir ölçü vardır.
Bir denge vardır.
Tekrar eden sistemler vardır.
Ayet, bütün bunları Allah’ın:
takdiri
olarak tanımlar.
Yani varlık ölçüsüz ve başıboş değildir.
“İşte Bu Mutlak Güç Sahibinin Takdiridir” Ne Demektir
Buradaki “Azîz”, üstün ve yenilmez kudret sahibi anlamındadır.Evrenin böylesine büyük düzeni, Allah’ın kudretiyle ilişkilendirilir.
Ama ayet yalnız kudret demez.
Hemen ardından bilgi gelir.
Çünkü ilahî düzen:
güç + bilgi
birliği içinde sunulur.
“Her Şeyi Bilenin Takdiri” Neden Özellikle Söyleniyor
Çünkü ölçü bilgi gerektirir.Bir sistemin:
zamanlaması,
dengesi,
ilişkileri
rastgele değilse bilgi ve düzen fikri öne çıkar.
Ayet Allah’ı hem:
Azîz
hem de
Alîm
olarak anar.
Yani kudret bilgisiz değildir.
Gece ve Gündüz İnsan Hayatında Nasıl Bir Denge Kurar
Gündüz hareketi destekler.Gece dinlenmeyi.
Aydınlık çalışmayı kolaylaştırır.
Karanlık sakinleşmeye yardımcı olur.
Bu dönüşüm insan hayatına doğal bir ritim verir.
Ayet, hayatın sadece hızdan değil ritimden oluştuğunu gösterir.
En‘âm 95 ve 96 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
- ayette:
vardı.
- ayette:
var.
Yani Kur’an insanı iki yöne baktırır:
Aşağıya → Toprağa.
Yukarıya → Gökyüzüne.
Her iki yönde de ölçü, hayat ve düzen görülür.
Bu Ayet Zamanın Değeri Hakkında Ne Söyler
Güneş ve Ay’ın hesap ölçüsü olması, zamanın düzenli biçimde aktığını hatırlatır.İnsan ömrü de bu zaman içinde geçer.
Her sabah yeni bir gün gelir.
Ama her gelen gün, ömrün bir bölümünün de geçtiğini gösterir.
Bu nedenle zaman sadece ölçülecek değil, değerlendirilecek bir emanettir.
Bu Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:Hayatın ritmini fark et.
Sürekli hızlanmak zorunda değilsin.
Gündüzün işi vardır.
Gecenin dinlenmesi.
Sabahın başlangıcı.
Zamanın ölçüsü.
Yaratılış bize sürekli hareket kadar durmanın da gerekli olduğunu hatırlatır.
En‘âm Suresi 96. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
En‘âm Suresi 96. ayet, her gün yaşadığımız ama çoğu zaman fark etmediğimiz büyük bir düzeni önümüze koyar.Gece gelir.
İnsan uyur.
Sonra ufuk değişmeye başlar.
Karanlık incelir.
Işık belirir.
Ve yeni bir sabah açılır.
Bu olay her gün gerçekleştiği için bize sıradan gelir.
Ama ayet:
“Sıradan sandığın şeyin içine tekrar bak.”
der gibidir.
Bir sabahın gelişi yalnız saat alarmının çalması değildir.
Dünya dönmektedir.
Işık yeniden ufka ulaşmaktadır.
Canlıların günlük ritimleri değişmektedir.
İnsan yeni bir güne uyanmaktadır.
Sonra Güneş ve Ay gelir.
İnsan binlerce yıldır onların düzenine bakarak zamanı ölçmüştür.
Ne zaman ekeceğini.
Ne zaman biçeceğini.
Hangi ayda olduğunu.
Yılın hangi dönemine geldiğini.
Bu kadar büyük gök cisimleri, aynı zamanda insanın günlük hayatının sessiz saatleri olmuştur.
Ayetin sonunda:
“Bu, Azîz ve Alîm olan Allah’ın takdiridir.”
denmesi bu yüzden çok anlamlıdır.
Evren yalnız büyük değildir.
Ölçülüdür.
Yalnız güçlü değildir.
Düzenlidir.
Ve insan da bu düzenin içinde yaşamaktadır.
Belki modern insanın en büyük sorunlarından biri, doğal ritmini unutmasıdır.
Geceyi gündüze çevirir.
Sürekli çalışır.
Sürekli ekrana bakar.
Sürekli hızlanır.
Ama bedeni hâlâ gece ile gündüz arasında kurulmuş bir yaratılış düzeninin parçasıdır.
Bu ayet bu nedenle yalnız astronomik değil, varoluşsal bir hatırlatma da yapar:
Her şeyin bir vakti vardır.
Çalışmanın.
Dinlenmenin.
Başlamanın.
Durmanın.
Ve belki En‘âm 96’nın bugün için en güçlü cümlesi şudur:
Allah’ın kudretini yalnız olağanüstü olaylarda arama; her sabah karanlığın içinden açılan ışıkta, her gece bedenini dinlenmeye çağıran sessizlikte ve zamanı şaşmadan ölçen gökyüzü düzeninde de aynı ilahî ölçünün izleri vardır.
