Bakara Suresi 148. Ayette “Herkesin Yöneldiği Bir Yön Vardır. Öyleyse Hayırlarda Yarışın. Nerede Olursanız Olun Allah Sizi Bir Araya Getirecektir. Şüphesiz Allah’ın Her Şeye Gücü Yeter” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Bakara Suresi 148. Ayette Ne Anlatılmaktadır
Bakara Suresi’nin 148. ayeti, kıble tartışmasının ortasında son derece önemli bir yön değişikliği yapar.
Önce:
“Herkesin yöneldiği bir yön vardır.”
denir.
Ardından tartışmanın merkezini biçimden ahlaka taşıyan güçlü emir gelir:
“Hayırlarda yarışın.”
Ve ayetin sonunda:
“Nerede olursanız olun, Allah sizi bir araya getirecektir.”
buyrularak ahiret ve hesap hatırlatılır.
Bu ayet sanki şunu söyler:
Yön meselesini anlayın.
Fakat bütün hayatınızı:
“Kim hangi tarafa dönüyor?”
tartışmasına hapsetmeyin.
Asıl büyük yarış:
iyilik yarışıdır.
“Herkesin Yöneldiği Bir Yön Vardır” Ne Demektir
Ayette geçen ifade:
“ve li-kullin vichetun huve müvellîhâ”
şeklindedir.
“Viche”:
yön,
istikamet,
yöneliş
anlamlarını taşır.
Bağlam kıble olduğu için burada öncelikle:
her topluluğun yöneldiği ibadet yönü
anlaşılır.
Yahudi geleneğinin yönelişi vardır.
Hristiyanların farklı ibadet gelenekleri vardır.
Müslümanların kıblesi:
Kâbe’dir.
Fakat ayet hemen ardından:
hayır yarışına
geçtiği için, fiziksel yönün ötesinde insanın hayat yönünü de düşündüren güçlü bir anlam oluşur.
Ayet “Bütün Yönler Aynıdır” mı Diyor
Hayır.
Bir önceki ayetlerde Müslümanların kıblesinin:
Mescid-i Haram yönü
olduğu açık biçimde belirlenmiştir.
Dolayısıyla 148. ayet:
“İstediğiniz tarafa dönün, fark etmez.”
dememektedir.
Asıl vurgu:
kıble farklılığını sonsuz bir üstünlük kavgasına dönüştürmemektir.
Doğru kıble belirlenmiştir.
Ama din:
yalnızca yön tartışmasından ibaret değildir.
Kıble doğru olacak.
Fakat:
hayat da doğru olacak.
“Hayırlarda Yarışın” Ne Anlama Gelir
Ayetteki ifade:
“festebikû’l-hayrât”
şeklindedir.
Yani:
iyiliklerde öne geçmeye çalışın, hayırlarda yarışın.
Burada çok dikkat çekici bir şey vardır.
Kur’an:
“Birbirinizi yenmek için yarışın.”
demez.
“Kim daha üstün grup olduğunu kanıtlayacak diye yarışın.”
demez.
Yarışın alanını şöyle belirler:
Hayır.
Yani:
adalet,
merhamet,
yardım,
dürüstlük,
ibadet,
insana fayda
gibi iyilikler.
Dinî Yarış Neden İyilik Üzerinden Olmalıdır
Çünkü insan dinî aidiyetini kolaylıkla:
üstünlük rekabetine
dönüştürebilir.
“Biz daha doğruyuz.”
“Biz daha eskiyiz.”
“Bizim geleneğimiz daha üstün.”
“Bizim grubumuz daha değerlidir.”
Bu tartışmaların sonu gelmeyebilir.
Ayet ise ölçüyü değiştirir:
“İyilikte yarışın.”
Yani soruyu:
“Kim daha çok iddia ediyor?”
noktasından çıkarıp:
“Kim daha çok hayır üretiyor?”
noktasına taşır.
İyilikte Yarışmak Başkalarını Geçme Hırsı mıdır
Hayır.
Buradaki yarış:
kibirli rekabet olarak anlaşılmamalıdır.
Amaç:
başkasının iyilik yapmasını istememek
değildir.
Tam tersine:
başkasının iyiliği seni:
daha fazla iyiliğe
teşvik edebilir.
Bir kişi:
yoksullara yardım ediyor.
Sen:
“Onu nasıl geçerim?”
diye şöhret için değil,
“Ben de daha fazla fayda üretebilirim.”
diye harekete geçebilirsin.
Bu yarışta:
başkasının kazanması senin kaybetmen değildir.
Çünkü:
iyilik çoğaldıkça herkes kazanabilir.
İnsanlar Neden İyilikte Değil de Gösterişte Yarışmaya Daha Yatkındır
Çünkü görünür başarı:
alkış getirir.
Para görünür.
Statü görünür.
Takipçi sayısı görünür.
Lüks görünür.
Fakat:
samimiyet,
vicdan,
sessiz iyilik,
affetme,
kimsenin bilmediği yardım
çoğu zaman görünmez.
İnsan da kolaylıkla:
görünen başarıların yarışına
kapılabilir.
Bakara 148 ise insanın yönünü değiştirir:
“Hayırda yarış.”
Yani alkışın değil:
değerin peşinden git.
Bir İyilik Gizli Yapıldığında Değeri Azalır mı
Hayır.
Hatta bazı durumlarda gizlilik:
samimiyeti koruyabilir.
İnsan:
yardım eder.
Ama kimse bilmez.
Birisini affeder.
Kimse duymaz.
Hakkı olmadığı bir şeyi almaz.
Kimse onu kontrol etmiyordur.
İşte ahlakın en güçlü biçimlerinden biri:
seyircisiz iyiliktir.
Çünkü insan artık:
insanların alkışı için değil,
doğru olduğu için
iyilik yapmaktadır.
“Hayırlarda Yarışmak” Bireysel mi, Toplumsal mı Bir Emirdir
İkisini de kapsayabilir.
Birey:
dürüstlükte,
merhamette,
ibadette,
yardımda
kendini geliştirebilir.
Toplumlar ise:
eğitimde,
adalette,
bilimde,
yoksullukla mücadelede,
insan onurunu korumada
daha fazla iyilik üretmek için çalışabilir.
Düşünün:
ülkeler yalnızca:
silah,
servet,
teknoloji
yarışına değil,
adalet ve insanlık yarışına
girseydi dünya nasıl olurdu?
Bakara 148’in “hayır yarışı” fikri çok büyük bir medeniyet ilkesi taşıyabilir.
Kıble Tartışmasının Ortasında Neden Birden İyilikten Söz Ediliyor
Çünkü biçim tartışmaları insanı özden uzaklaştırabilir.
İnsanlar:
“Doğru yön hangisi?”
diye tartışırken:
adaleti unutabilir.
“Kim doğru topluluk?”
diye kavga ederken:
merhameti unutabilir.
Ayet kıbleyi küçümsemez.
Kıble önemlidir.
Fakat sanki şöyle bir denge kurar:
Doğru yöne dönmeniz yeterli değildir; o yönelişin hayatınızda iyiliğe dönüşmesi gerekir.
Beden Kâbe’ye döner.
Hayat:
hayra dönmelidir.
İnsan Doğru İbadeti Yapıp Ahlaken Kötü Kalabilir mi
Dış biçim açısından ibadet yapabilir.
Fakat Kur’an’ın hedeflediği dönüşüm tam gerçekleşmemiş olabilir.
İnsan namaz kılabilir.
Ama:
yalan söyleyebilir.
Kıbleye dönebilir.
Ama:
kul hakkı yiyebilir.
Hacca gidebilir.
Ama:
kibirli davranabilir.
Bu durumda ibadetin anlamıyla davranış arasında:
ciddi bir kopukluk
oluşur.
Bakara 148’in:
“Hayırlarda yarışın.”
emri, kıblenin ahlaki sonucunu hatırlatır.
“Nerede Olursanız Olun Allah Sizi Bir Araya Getirecektir” Ne Anlama Gelir
Bu ifade klasik olarak:
kıyamet günü bütün insanların yeniden diriltilip Allah’ın huzurunda toplanması
ile ilişkilendirilir.
İnsan:
dünyanın neresinde ölürse ölsün,
denizde,
karada,
başka bir ülkede,
çok uzak bir yerde
olabilir.
Kur’an’ın ahiret anlayışında:
hiç kimse ilahi hesaptan kaybolmaz.
Allah herkesi yeniden bir araya getirecektir.
Bu Cümle Neden “Hayırlarda Yarışın” Emrinin Hemen Ardından Geliyor
Çünkü yarışın bir:
hesap boyutu
vardır.
İnsan dünyada:
iyilik de yapar,
kötülük de.
Bir gün bütün bu hayat:
Allah’ın huzurunda değerlendirilecektir.
Bu yüzden:
“Hayırda yarışın.”
emri yalnızca:
toplumsal fayda çağrısı değildir.
Aynı zamanda:
ahirete hazırlık çağrısıdır.
İnsan neyin peşinden koştuğunu düşünmelidir.
Çünkü yolun sonunda:
toplanma vardır.
“Nerede Olursanız Olun” İfadesi Ölümden Kaçışın Mümkün Olmadığını mı Hatırlatır
Evet, güçlü biçimde böyle düşünülebilir.
İnsan:
başka ülkeye gidebilir.
Kimliğini değiştirebilir.
Servetini taşıyabilir.
Dünyada bazı sistemlerden kaçabilir.
Fakat:
ölümden ve nihai hesaptan kaçamaz.
Bu ifade insanın mekânsal kaçış imkanlarını anlamsızlaştırır.
Nerede olursan ol:
Allah seni bilir.
Ve ahiret günü:
toplanmanın dışında kalamazsın.
“Allah’ın Her Şeye Gücü Yeter” İfadesi Neden Ayetin Sonunda Yer Alır
Çünkü yeniden diriliş insan açısından:
olağanüstü bir olaydır.
İnsan düşünür:
Milyarlarca kişi öldü.
Bedenler dağıldı.
Yüzyıllar geçti.
Nasıl yeniden toplanacaklar?
Ayet buna:
“Allah her şeye kadirdir.”
diye cevap verir.
Yani yaratmayı ilk kez gerçekleştiren Allah’ın:
yeniden diriltmeye de gücü yeter.
Burada ilahi kudret:
ahiret vaadinin teminatı
olarak sunulur.
Herkesin Farklı Yöne Yönelmesi İnsanların Farklılığını Kabul Etmek Anlamına da Gelir mi
Ayetin doğrudan bağlamı kıbledir.
Fakat buradan daha geniş bir hayat dersi düşünülebilir.
İnsanlar:
farklı kültürlerde,
farklı şartlarda,
farklı mizahlarda
yaşar.
Her farklılığı yok etmeye çalışmak yerine:
ortak iyilik alanları oluşturmak mümkün olabilir.
İnsan seninle her konuda aynı düşünmeyebilir.
Ama:
**adalet,
yardımlaşma,
insan onurunu koruma**
gibi hayırlarda birlikte hareket edebilirsiniz.
Bu, teolojik farklılıkları ortadan kaldırmaz.
Ama farklılığın:
iyilik yapmayı engellememesi gerektiğini
düşündürür.
Bakara 147 Ve 148 Birlikte Okunduğunda Nasıl Bir Bütünlük Ortaya Çıkar
- ayette:
“Hakikat Rabbindendir.”
denilmişti.
- ayette ise:
“Hayırlarda yarışın.”
buyrulur.
Bu sıra çok anlamlıdır.
Önce:
hakikatin kaynağı belirlenir.
Sonra:
o hakikatin insandan istediği hareket gösterilir.
Yani iman:
yalnızca:
doğruyu bilmek
değildir.
Doğruyu bildikten sonra:
iyilik üretmek
gerekir.
147:
Hakikati tanı.
148:
Hakikatin gereğini yaşa.
Bakara 148’den Çıkarılabilecek En Büyük Hayat Dersi Nedir
Belki şöyle özetlenebilir:
Hayatını kimin daha üstün olduğunu kanıtlamaya değil, daha fazla iyilik üretmeye harca.
İnsan çok zaman:
karşılaştırma içinde yaşar.
Kim daha zengin?
Kim daha başarılı?
Kim daha ünlü?
Kim daha haklı?
Kim daha dindar?
Ayet bütün bu yarışların ortasında:
başka bir yarış önerir:
Kim daha fazla hayır üretebilir?
Bu yarışta insan:
başkasını ezmeden de öne geçebilir.
Çünkü:
iyilik yarışının galibi çoğaldıkça dünya güzelleşir.
Son Söz Bakara 148 Bize “Hangi Yöne Döndüğümüzü Çok Tartışıyoruz da, O Yöne Döndükten Sonra Ne Kadar İyilik Ürettiğimizi Yeterince Tartışıyor muyuz?” Diye mi Soruyor
Bakara Suresi 148. ayet, kıble tartışmasının ortasında belki de en beklenmedik cümlelerden birini söyler:
“Hayırlarda yarışın.”
İnsan bekleyebilir ki tartışma daha da ayrıntılansın.
Hangi yön?
Neden bu yön?
Kim haklı?
Kim yanlış?
Ama Kur’an bir noktada sanki:
“Şimdi asıl meseleye geçin.”
der.
Çünkü insan din konusunda:
sonsuz tartışmalar yapabilir.
Bir ayrıntıyı yıllarca konuşabilir.
Kimin doğru yorumladığını tartışabilir.
Ama aynı insan:
yan komşusunun aç olduğunu görmeyebilir.
Bir yetimin ihtiyacını fark etmeyebilir.
Bir insana yaptığı haksızlığı önemsemeyebilir.
Ve burada çok büyük bir çelişki doğar:
Yön tartışması vardır, fakat hayır yoktur.
Bakara 148 bunun dengesini kurar.
Kıbleyi doğru bil.
Doğru yöne dön.
Ama sonra:
iyiliğe koş.
Çünkü kıble sana yalnızca:
bedeninin yönünü
göstermemelidir.
Aynı zamanda hayatının:
ahlaki yönünü
hatırlatmalıdır.
Belki bunun çok güçlü bir sembolik görüntüsü vardır.
Dünyanın her yerindeki Müslümanlar:
Kâbe’ye doğru dönüyor.
Çizgiler çizsek:
milyonlarca yön aynı merkeze ulaşır.
Ama sonra bu insanlar namazdan çıkıyor.
İşte asıl soru orada başlıyor:
Bu ortak merkez, ortak bir ahlak üretiyor mu?
Aynı kıbleye dönüyoruz.
Peki:
aynı adalet duygusuna sahip miyiz?
Birbirimizin hakkını koruyor muyuz?
Zayıf olanı eziyor muyuz?
Yalan söylüyor muyuz?
Çıkarımız için doğruyu değiştiriyor muyuz?
Çünkü Kâbe'ye yönelmek:
çok büyük bir ibadet sembolüdür.
Ama ayetin hemen ardından gelen:
“Hayırlarda yarışın.”
cümlesi bize:
sembolün meyvesini
sorar.
Meyve nedir?
İyilik.
Bu yarışın güzelliği de çok farklıdır.
Normal yarışlarda:
bir kişi kazanır.
Diğerleri kaybeder.
Bir kişi birinci olur.
Diğerleri geride kalır.
Ama hayır yarışında:
on kişi birden çok iyilik yaptığında:
on kişi de kazanabilir.
Bir şehirde yüz kişi fakire yardım ederse:
kimse diğerinin iyiliğinden kaybetmez.
Tam tersine:
toplum kazanır.
Bir ülke eğitim kalitesini yükseltirse:
başka ülkeler de bundan öğrenebilir.
Bir insan merhameti artırırsa:
başkasının merhametinin değeri azalmaz.
Bu yüzden hayır yarışı:
rekabetin en güzel biçimidir.
Rakibinin başarısını kıskanmak yerine:
onun iyiliğinden ilham alırsın.
“Benden daha çok yardım yaptı.”
deyip rahatsız olmazsın.
Şöyle dersin:
“Ne güzel. Ben de daha fazla ne yapabilirim?”
Bu zihniyet toplumları değiştirebilir.
Düşünün:
insanlar lüks arabada yarışmak yerine:
kaç öğrenci okuttuklarında yarışsa.
Şirketler sadece kârda değil:
çalışanlarına adalette yarışsa.
Ülkeler sadece askeri güçte değil:
eğitimde,
bilimde,
insan haklarında,
yoksulluğu azaltmada
yarışsa.
İnsanlar sosyal medyada:
kim daha çok dikkat çekti diye değil,
kim daha çok fayda üretti
diye yarışsa.
Bakara 148’in:
“festebikû’l-hayrât”
ifadesi bu açıdan sadece bireysel bir ahlak öğüdü değil:
bir medeniyet tasavvuru
haline gelebilir.
Sonra ayet birden ölüm ve ahiret ufkunu açar:
“Nerede olursanız olun Allah sizi bir araya getirecektir.”
Bu cümle bütün dünyevi yarışlara:
son çizgiyi çeker.
Nerede olursan ol.
Ne kadar uzağa gidersen git.
Ne kadar güçlü olursan ol.
Bir gün:
toplanacaksın.
Ve belki orada:
kaç kişiyi geçtiğin değil,
ne kadar hayır taşıdığın
daha önemli olacaktır.
Dünyada insanlar:
birbirlerini geride bırakmaya çalışıyor.
Daha büyük ev.
Daha yüksek makam.
Daha fazla servet.
Daha fazla tanınma.
Ama bütün bu yarışın sonunda herkes:
aynı gerçekle buluşuyor:
ölüm.
Bakara 148 bu yüzden yarışın konusunu değiştirmemizi ister gibi görünür.
Madem yarışıyoruz:
değecek bir şey için yarışalım.
Daha iyi bir insan olmak için.
Daha adil olmak için.
Daha faydalı olmak için.
Daha çok iyilik bırakmak için.
Çünkü bir gün insanların:
hangi arabayı kullandığın,
kaç takipçin olduğu,
hangi unvanı taşıdığın
unutulabilir.
Ama yaptığın bir iyilik:
sen öldükten sonra bile:
başka bir insanın hayatında yaşamaya devam edebilir.
Ve belki Bakara 148’in bugünün insanına yönelttiği en güçlü soru tam olarak şudur:
Hayatımızın sonunda geriye dönüp baktığımızda, başkalarını geçmek için ne kadar uğraştığımızı mı göreceğiz, yoksa dünyadan ayrılmadan önce ne kadar iyiliği çoğaltabildiğimizi mi?
