Bakara Suresi 138. Ayette “Allah’ın Boyası! Allah’ın Boyasından Daha Güzel Boyası Olan Kimdir? Biz Yalnız O’na Kulluk Edenleriz” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Bakara Suresi 138. Ayette Ne Anlatılmaktadır
Bakara Suresi’nin 138. ayeti son derece çarpıcı bir metafor kullanır:
“Allah’ın boyası.”
Ardından:
“Allah’ın boyasından daha güzel kimin boyası vardır?”
diye sorar.
Ve ayet:
“Biz yalnız O’na kulluk edenleriz.”
cümlesiyle tamamlanır.
Buradaki “boya” fiziksel bir renk anlamında değildir.
Asıl mesele:
insanın imanla, tevhidle ve Allah’a kulluk bilinciyle şekillenmesidir.
Yani insanın dış kimliğinden çok:
iç karakterinin hangi hakikatle biçimlendiği
öne çıkar.
“Allah’ın Boyası” Ne Demektir
Ayetin Arapçasındaki önemli kelime:
“sıbğatallah”
ifadesidir.
“Sıbğa” kelimesi:
boya,
renk verme,
bir şeyi belirgin bir niteliğe büründürme
anlamları taşır.
Kur’an bunu mecazi bir anlatımla kullanır.
Allah’ın boyası:
insanın hayatının:
iman,
tevhid,
ahlak,
teslimiyet
ile şekillenmesi olarak anlaşılır.
Yani burada söylenen şey:
“Allah insanı fiziksel olarak boyar.”
değildir.
Asıl anlam:
Allah’ın verdiği hakikat insanın kimliğine renk verir.
Neden “Boya” Metaforu Kullanılmıştır
Çünkü boya bir şeyin görünüşünü değiştirir.
Renk verir.
Ayırt edici hale getirir.
Aynı şekilde inanç da insanın hayatına:
yön,
anlam,
karakter
kazandırabilir.
Fakat burada çok önemli bir fark vardır.
Gerçek iman:
sadece dışarıdan sürülen bir renk olmamalıdır.
İçeriye işlemelidir.
İnsan dinî bir görüntü taşıyabilir.
Ama karakteri:
adaletsiz,
kibirli,
merhametsiz
olabilir.
Bu durumda dış boya vardır.
Ama:
iç dönüşüm eksiktir.
Allah’ın Boyası Bir Dinî Kimlik mi, Bir Karakter Dönüşümü mü
Her ikisiyle de bağlantılıdır.
İman insana:
kimlik verir.
Ama Kur’an’ın genel öğretisinde bu kimliğin:
ahlaka dönüşmesi
beklenir.
Yani:
“Ben inanıyorum.”
demek tek başına son nokta değildir.
İman:
sözlerine,
davranışlarına,
adalet anlayışına,
merhametine
yansımalıdır.
Bu açıdan Allah’ın boyası:
etiket değil, yaşayan kimliktir.
Bir İnsan Dinî Görünüp Allah’ın Boyasını Taşımıyor Olabilir mi
Mümkündür.
Çünkü dış görünüş:
iç dünyayı otomatik olarak garanti etmez.
Bir insan:
dinî semboller kullanabilir.
Çok ibadet ediyor görünebilir.
Din hakkında çok konuşabilir.
Ama:
yalan söylüyorsa,
kul hakkı yiyorsa,
zayıfı eziyorsa,
kibirliyse,
şu soru ortaya çıkar:
İman karaktere ne kadar işlemiş?
Bakara 138’in metaforu tam burada sarsıcı hale gelir:
Renk dışarıda mı kaldı, yoksa içeriye geçti mi?
İman İnsanın Karakterini Gerçekten Değiştirmeli midir
Kur’an’ın genel hedefi açısından:
evet.
İman yalnızca metafizik bir iddia değildir.
İnsanın:
neye değer verdiğini,
nasıl davrandığını,
başkasına nasıl baktığını
etkilemesi beklenir.
Allah’a iman eden insan:
gücün kendisine ait olmadığını hatırlar.
Ahirete iman eden insan:
davranışlarının hesabını düşünür.
Tevhid:
başkasını tanrılaştırmamasını,
kendisini de mutlaklaştırmamasını
öğretir.
Yani iman:
hayatın ahlaki mimarisini değiştirmelidir.
“Allah’ın Boyasından Daha Güzel Boyası Olan Kimdir?” Sorusu Ne Anlama Gelir
Bu bir retorik sorudur.
Ayet:
Allah’ın verdiği iman ve tevhid kimliğinin:
insanın kendisi için uydurabileceği diğer nihai kimliklerden daha üstün
olduğunu vurgular.
İnsan kendisini:
ırkla,
servetle,
statüyle,
ideolojiyle
tanımlayabilir.
Ama Kur’an’ın sorusu şudur:
Bütün bunlardan daha derin bir kimlik mümkün değil mi?
Cevap:
Allah’a kullukla şekillenmiş kimliktir.
İnsan Neden Kendisine Sürekli Kimlik Arar
Çünkü:
“Ben kimim?”
sorusu insanın en temel sorularından biridir.
İnsan kendisini:
mesleğiyle,
ailesiyle,
milletiyle,
diniyle,
başarılarıyla
tanımlayabilir.
Bu kimlikler önemlidir.
Ama sorun şu noktada başlar:
tek bir dünyevi kimliği bütün varlığın mutlak merkezi yapmak.
İnsan işini kaybedince:
“Ben artık hiç kimseyim.”
diyorsa,
mesleği kimliğinin tamamını ele geçirmiş olabilir.
Allah’ın boyası insanın kimliğini:
daha kalıcı bir merkeze bağlar.
Dış Görünüş ile İç Kimlik Arasındaki Fark Nedir
Dış görünüş:
başkalarının gördüğüdür.
İç kimlik:
senin yalnızken de kim olduğundur.
İnsan:
toplum içinde çok dindar görünebilir.
Ama kimse görmediğinde:
ahlakı tamamen değişiyorsa,
orada ciddi bir bütünlük problemi vardır.
Allah’ın boyası metaforu şu soruyu düşündürür:
İmanın yalnızca görünüşüne mi renk verdi, yoksa yalnızken yaptığın seçimlere de mi?
Gerçek karakter:
seyirci olmadığında ortaya çıkar.
“Biz Yalnız O’na Kulluk Edenleriz” İfadesi Neden Ayetin Sonunda Geliyor
Çünkü boyanın ne olduğu sonunda açıklanır.
Kimliğin merkezi:
Allah’a kulluk.
İnsan:
Allah’ın boyasıyla şekillenmişse,
nihai bağlılığı:
Allah’adır.
Bu nedenle:
para,
lider,
toplum,
ego
mutlak otorite haline getirilmez.
Ayetin sonundaki:
“Biz O’na kulluk edenleriz.”
cümlesi kimliğin merkezini netleştirir:
Kulluğun yönü yalnız Allah’tır.
Kulluk Sadece Namaz ve Oruç mudur
Hayır.
Namaz ve oruç kulluğun çok önemli parçalarıdır.
Ama kulluk:
hayatın tamamını kapsayan daha geniş bir kavramdır.
Adaletli davranmak.
Emanete sadık olmak.
Yalan söylememek.
İnsanlara merhamet göstermek.
Haksızlıktan kaçınmak.
Bütün bunlar da:
Allah’a karşı sorumluluk bilinciyle birleştiğinde:
kulluğun ahlaki boyutunu
oluşturur.
Allah’ın Boyası İnsanları Tek Tipleştirir mi
Hayır.
Aynı iman:
farklı kültürlerde,
farklı dillerde,
farklı toplumlarda
yaşanabilir.
İnsanların:
mizacı,
sanatı,
gelenekleri,
dilleri
farklı olabilir.
Allah’ın boyası:
herkesin aynı fiziksel veya kültürel biçime sokulması değildir.
Asıl ortaklık:
tevhid, kulluk ve ahlaki yönelimdir.
Yani birlik:
aynılık değildir.
Dinî Kimlik Kültürel Kimliği Yok Etmeli midir
Hayır.
İslam farklı kültürlerde yaşamıştır.
Arap,
Türk,
Fars,
Afrikalı,
Asyalı
toplumlar Müslüman olmuş ama kültürlerinin birçok unsurunu korumuştur.
Problem kültür değil:
kültürün Allah’ın yerine mutlak ölçü haline gelmesidir.
Bir gelenek adilse korunabilir.
Güzel bir kültürel değer yaşatılabilir.
Ama:
“Bizde böyle.”
ifadesi haksızlığı meşrulaştırıyorsa:
imanın ölçüsü devreye girer.
İnsan Allah’ın Boyası Yerine Toplumun Boyasıyla Boyanabilir mi
Evet.
İnsan çoğu zaman çevresinin değerlerini farkında olmadan benimser.
Toplum:
“Başarı paradır.”
der.
İnsan bunu kabul eder.
Toplum:
“Güçlüysen haklısın.”
der.
İnsan buna alışır.
Sosyal çevre:
“Gösterişliysen değerlisin.”
der.
İnsan hayatını bunun üzerine kurabilir.
Bakara 138 burada çok güçlü bir karşı soru sorar:
Seni gerçekten kim şekillendiriyor?
Allah’ın değerleri mi?
Yoksa:
çevrenin beklentileri mi?
Sosyal Medya Çağında “Boya” Metaforu Nasıl Düşünülebilir
Bugün insanlar kendilerine dijital kimlikler kuruyor.
Fotoğraflar.
Profil açıklamaları.
Takipçi sayıları.
Paylaşımlar.
İnsan dışarıya:
belirli bir “renk”
sunuyor.
Ama sosyal medya kimliği ile gerçek karakter arasında büyük fark olabilir.
İnsan internette:
merhametli görünüp
gerçek hayatta zalim olabilir.
Dinî sözler paylaşarak:
insanlara haksızlık yapabilir.
Bu nedenle Bakara 138 bugün şöyle bir soru düşündürebilir:
Profilinin rengiyle kalbinin rengi aynı mı?
Allah’ın Boyası Bir İnsanın En Zor Anlarında Nasıl Belli Olur
Rahatlıkta herkes:
iyi,
sabırlı,
cömert
görünebilir.
Asıl karakter:
çıkar çatıştığında
ortaya çıkar.
Para kaybetme ihtimali geldiğinde.
Öfkelendiğinde.
Güç eline geçtiğinde.
Kimse seni görmediğinde.
İşte iman gerçekten karaktere işlemişse:
zor anda da bir sınır oluşturur.
Allah’ın boyası belki en net:
hayatın baskı yaptığı anlarda
görünür.
Bakara 137 ve 138 Birlikte Okunduğunda Nasıl Bir Bütünlük Ortaya Çıkar
- ayette:
doğru iman çizgisini kabul etmekten ve ayrılığa düşmekten söz edilmişti.
- ayette ise:
bu iman çizgisinin insanda nasıl bir kimlik oluşturması gerektiği:
“Allah’ın boyası”
metaforuyla ifade edilir.
Yani:
137:
Neye inanıyorsun?
138:
Bu inanç seni neye dönüştürüyor?
sorusunu sorar.
Bu geçiş çok önemlidir.
Çünkü iman yalnızca doğru fikirleri kabul etmek değil:
o doğruların insanı biçimlendirmesidir.
Bakara 138’den Çıkarılabilecek En Büyük Hayat Dersi Nedir
Belki şöyle özetlenebilir:
Kimliğini yalnızca söylediklerin değil, tekrar tekrar yaptığın seçimler oluşturur.
“Ben merhametliyim.”
diyebilirsin.
Ama insanlara nasıl davranıyorsun?
“Ben Allah’a inanıyorum.”
diyebilirsin.
Ama çıkarınla adalet çatıştığında hangisini seçiyorsun?
“Ben dürüstüm.”
diyebilirsin.
Ama kimse görmediğinde de dürüst müsün?
Allah’ın boyası:
dilde kalan bir renk değil, karaktere işleyen bir yön
olmalıdır.
Son Söz Bakara 138 Bize “İmanımız Sadece Üzerimizde Taşıdığımız Bir Kimlik mi, Yoksa Bizi İçeriden Değiştiren Bir Renk mi?” Diye mi Soruyor
Bakara Suresi 138. ayetin:
“Allah’ın boyası”
ifadesi olağanüstü güçlü bir metafordur.
Çünkü insan hayatı boyunca:
boyanır.
Ailesi onu boyar.
Toplumu boyar.
Arkadaşları boyar.
Yaşadığı olaylar boyar.
Korkuları boyar.
Başarıları boyar.
Yenilgileri boyar.
Bazen insan farkında bile olmadan:
başkalarının değerlerini kendi değerleri sanmaya başlar.
Çocukken:
“İnsanlar ne der?”
duyar.
Büyür.
Ve hayatının büyük bölümünü:
insanların ne diyeceğine göre
yaşar.
Toplum:
“Zengin olmak başarıdır.”
der.
İnsan yıllarca:
ne kadar para kazandığıyla
değerini ölçer.
Başka biri:
“Güçlü görünmelisin.”
der.
İnsan:
duygularını gizlemeyi,
özür dilememeyi,
hata kabul etmemeyi
güç sanmaya başlar.
İşte bütün bunlar:
insanın üzerine sürülen görünmez boyalardır.
Bakara 138 ise çok temel bir soru sorar:
Sen hangi renkle şekilleniyorsun?
Allah’ın boyası:
sadece alnına yazılmış bir din adı değildir.
İnsan:
Müslümanım
diyebilir.
Ama eğer hayatının gerçek merkezinde:
para,
kibir,
intikam,
gösteriş
varsa,
söz ile karakter arasında büyük mesafe olabilir.
Ayet bu yüzden:
“Biz yalnız O’na kulluk edenleriz.”
diye biter.
Çünkü nihai soru:
Kime kulluk ediyorsun?
Bunu anlamak için yalnızca ne söylediğine bakma.
Neye:
en çok zaman ayırıyorsun?
Neyi kaybetmekten en çok korkuyorsun?
Hangi şey için ilkelerinden vazgeçebiliyorsun?
Kimin onayı olmadan kendini değersiz hissediyorsun?
İşte bazen insanın gerçek kulluk merkezi:
bu soruların cevaplarında görünür.
Eğer bütün kararlarının sonunda:
“İnsanlar beni nasıl görür?”
sorusu varsa,
belki toplumun boyası ağır basıyordur.
Eğer:
“Ne kadar kazanırım?”
sorusu bütün ahlaki sınırların önüne geçiyorsa,
belki paranın boyası vardır.
Eğer:
“Ben nasıl olsa haklıyım.”
düşüncesi her eleştiriyi engelliyorsa,
belki egonun boyası vardır.
Allah’ın boyası ise insana:
başka bir merkez önerir.
Adalet.
Tevazu.
Teslimiyet.
Merhamet.
Sorumluluk.
Ve en önemlisi:
Allah’a kulluk.
Bu boya insanı renksizleştirmez.
Tam tersine:
kişiliği daha sahici hale getirir.
Çünkü artık insan:
her kalabalığa göre rengini değiştirmek
zorunda değildir.
Bir yerde:
bir şey söyler.
Başka yerde:
tam tersini söylemez.
Çünkü merkezinde:
insanların değişen beklentilerinden daha sabit bir ölçü vardır.
Belki gerçek bütünlük de budur:
Kimsenin görmediği yerdeki sen ile herkesin gördüğü yerdeki sen arasındaki mesafenin küçülmesi.
İman insanı buraya taşıyabiliyorsa:
boya yüzeyde kalmamış,
içeriye işlemiştir.
Belki Bakara 138’in bugünün insanına yönelttiği en güçlü soru tam olarak şudur:
Üzerimizde taşıdığımız dinî kimliği bir an için görünmez hale getirsek, davranışlarımızdan hangi değerin bizi gerçekten “boyadığı” anlaşılırdı?
