Bakara Suresi 129. Ayette “Rabbimiz! Onlara İçlerinden Senin Ayetlerini Okuyacak, Kitabı ve Hikmeti Öğretecek, Onları Arındıracak Bir Peygamber Gönder. Şüphesiz Sen Mutlak Güç Sahibisin, Hüküm ve Hikmet Sahibisin” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Bakara Suresi 129. Ayette Ne Anlatılmaktadır
Bakara Suresi’nin 129. ayeti, Hz. İbrahim ile Hz. İsmail’in duasının devamıdır.
- ayette onlar:
kendilerinin Allah’a teslim olanlardan kılınmasını, soylarından teslim olmuş bir ümmet meydana gelmesini, ibadet yollarının öğretilmesini ve tövbelerinin kabul edilmesini
istemişlerdi.
- ayette ise dua daha da ileri gider.
Artık yalnızca gelecek nesillerin iyi olmasını istemezler.
Onlara rehberlik edecek bir peygamber de isterler.
Bu peygamberin dört temel görevi sayılır:
Allah’ın ayetlerini okumak.
Kitabı öğretmek.
Hikmeti öğretmek.
İnsanları arındırmak.
Böylece ayet, peygamberliğin yalnızca bilgi aktarmak değil, insanı ve toplumu dönüştürmek olduğunu gösterir.
“Onlara İçlerinden Bir Peygamber Gönder” Ne Demektir
İbrahim ve İsmail, gelecek nesillerine dışarıdan tamamen yabancı bir elçi değil:
kendi içlerinden çıkacak bir peygamber
gönderilmesini isterler.
Bu çok önemlidir.
Bir peygamber:
toplumunun dilini bilir.
Kültürünü bilir.
İnsanların sorunlarını tanır.
Onlarla aynı toplumsal gerçekliği paylaşır.
Böylece vahiy:
ulaşılamaz ve soyut bir mesaj olarak kalmaz.
İnsanların anlayabileceği bir hayatın içinde somutlaşır.
Bu Duanın Hz. Muhammed ile Bir İlişkisi Var mıdır
İslam tefsir geleneğinde bu dua güçlü biçimde:
Hz. Muhammed’in gönderilişiyle
ilişkilendirilmiştir.
Çünkü Hz. Muhammed:
Hz. İbrahim’in oğlu İsmail’in nesliyle bağlantılı kabul edilen Arap toplumu içinden gelmiştir.
Ayetin tarif ettiği görevler de Kur’an’da Hz. Muhammed’in peygamberlik göreviyle tekrar tekrar ilişkilendirilir:
ayetleri okumak,
kitabı öğretmek,
hikmeti öğretmek,
insanları arındırmak.
Bu nedenle Müslüman yorum geleneğinde Bakara 129:
İbrahim’in duasının Hz. Muhammed’in risaletiyle karşılık bulması
şeklinde görülmüştür.
Peygamberin “Ayetleri Okuması” Neden İlk Görevdir
Çünkü peygamber kendi düşüncesini merkezde tutmaz.
Önce:
Allah’ın mesajını aktarır.
Bu sıra çok anlamlıdır.
Peygamberin otoritesi:
kişisel dehasından,
siyasi gücünden,
toplumdaki konumundan
kaynaklanmaz.
Temel görevi:
kendisine verilen vahyi insanlara ulaştırmaktır.
Bu nedenle ilk adım:
ayetlerin okunmasıdır.
İnsan önce:
mesajla karşılaşır.
Sonra onu anlamaya ve yaşamaya yönelir.
Ayetleri Okumak Sadece Seslendirmek midir
Hayır.
Tilavet:
seslendirmeyi içerir.
Ama Kur’an’ın genel kullanımında:
takip etmek,
anlamını gözetmek,
üzerinde düşünmek
gibi daha geniş çağrışımlar da taşır.
Peygamber sadece vahyin kelimelerini okumaz.
Onların:
anlamını,
bağlamını,
hayata uygulanışını
da insanlara gösterir.
Dolayısıyla peygamberlik:
metni ulaştırmak ile hayatı açıklamak arasında bir köprü
kurar.
“Kitabı Öğretmek” Ne Anlama Gelir
Buradaki “kitap” İslam yorumunda:
vahiy, özellikle Kur’an
olarak anlaşılır.
Peygamberin görevi kitabı sadece okumak değil:
öğretmektir.
Yani insanlara:
ne dediğini,
neden söylediğini,
hangi ilkeleri taşıdığını,
hayata nasıl uygulanacağını
açıklamaktır.
Bu nedenle peygamber:
yalnızca vahyin postacısı gibi görülmez.
Aynı zamanda:
vahyin öğretmeni ve yaşayan açıklamasıdır.
Bilgi Aktarmak İle Öğretmek Arasında Ne Fark Vardır
Bilgi aktarmak:
bir cümleyi söylemek olabilir.
Öğretmek ise:
insanın onu anlayabilmesini sağlamak
demektir.
Bir öğretmen:
bilgiyi bilir.
Ama asıl yeteneği:
öğrencinin zihnine ulaşabilmesidir.
Peygamberlikte de benzer bir durum vardır.
Vahiy gelir.
Ama toplumun:
soruları,
alışkanlıkları,
yanlışları,
ihtiyaçları
vardır.
Peygamber bu vahyi:
insan hayatının gerçek problemleri içinde açıklar.
Ayetteki “Hikmet” Ne Anlama Gelir
“Hikmet” Kur’an’da son derece zengin bir kavramdır.
Genel olarak:
doğruyu yerli yerinde uygulama,
derin anlayış,
isabetli hüküm,
bilgiyi doğru kullanma
gibi anlamlarla ilişkilendirilebilir.
İslam tefsir geleneğinde burada geçen hikmet:
sünnet, peygamberin öğretisi veya vahyin doğru anlaşılması ve uygulanması
şeklinde de yorumlanmıştır.
En geniş anlamıyla hikmet:
bilgiyi doğru zamanda, doğru biçimde ve doğru amaçla kullanabilme yeteneğidir.
Bilgi İle Hikmet Arasında Ne Fark Vardır
Bilgi:
neyin ne olduğunu bilmek
olabilir.
Hikmet ise:
o bilgiyle ne yapılacağını bilmek.
Bir insan çok bilgili olabilir.
Ama bilgisini:
yanlış yerde,
yanlış zamanda,
yanlış amaçla
kullanabilir.
Bu durumda bilgi vardır.
Ama hikmet eksiktir.
Örneğin:
doğru bir sözü yanlış zamanda söylemek
insana zarar verebilir.
Hikmet:
doğrunun sadece ne olduğunu değil, nasıl yaşanacağını da bilmektir.
Çok Bilgili Olmak Çok Bilge Olmak Anlamına Gelir mi
Hayır.
Bir insan:
yüzlerce kitap okuyabilir.
Ezberi güçlü olabilir.
Akademik derecelere sahip olabilir.
Ama:
insan ilişkilerinde ölçüsüz,
kararlarında kibirli,
gücünü kullanırken adaletsiz
olabilir.
Bu durumda bilgi:
ahlaka dönüşmemiştir.
Bakara 129’un kitap ve hikmeti ayrı ayrı zikretmesi bu açıdan son derece anlamlıdır.
İnsan yalnızca:
“Ne biliyorum?”
diye sormamalıdır.
Şunu da sormalıdır:
“Bildiğim şeyi ne kadar doğru kullanıyorum?”
“Onları Arındırsın” Ne Anlama Gelir
Ayette geçen kavram:
tezkiye
ile ilişkilidir.
Tezkiye:
arınmak,
temizlenmek,
gelişmek,
ahlaken olgunlaşmak
anlamlarını taşır.
Burada fiziksel temizlikten çok:
insanın iç dünyasındaki ve davranışlarındaki dönüşüm
öne çıkar.
Kibir.
Şirk.
Haksızlık.
Yalan.
Haset.
Merhametsizlik.
Bunlardan arınmak:
peygamberlik eğitiminin temel hedeflerinden biridir.
Bilgi İnsanı Kendiliğinden Arındırmaz mı
Hayır.
İnsan bir şeyin yanlış olduğunu bilip yine de yapabilir.
Örneğin:
yalanın kötü olduğunu bilir.
Ama yalan söyler.
Gıybetin yanlış olduğunu bilir.
Ama devam eder.
Kibrin kötü olduğunu bilir.
Ama kibirli davranır.
Demek ki bilgi ile karakter arasında:
otomatik bir geçiş yoktur.
İşte tezkiye bu boşluğu hedefler.
Bilginin:
insanın içine ve davranışına dönüşmesi
gerekir.
Eğitim Sadece Zihni mi Doldurmalı, Karakteri de mi Dönüştürmeli
Bakara 129’un kurduğu peygamberlik modeli açıkça:
ikisinin birlikte olması gerektiğini
gösterir.
Ayetler okunuyor.
Kitap öğretiliyor.
Hikmet öğretiliyor.
Ve insan arındırılıyor.
Demek ki ideal eğitim:
yalnızca:
bilgi depolama
değildir.
Aynı zamanda:
karakter inşasıdır.
Bir insan çok bilgili ama güvenilmezse:
eğitimin önemli bir boyutu eksik kalmıştır.
Peygamber İnsanları Nasıl Arındırır
Peygamber:
insanın günahını mekanik biçimde silen biri değildir.
Arındırma daha çok:
vahyi öğretmek,
ahlaki örnek olmak,
yanlışı göstermek,
iyiliğe çağırmak,
insana kendisini fark ettirmek
yoluyla gerçekleşir.
Peygamber:
yolu gösterir.
İnsan:
o yolu seçerek dönüşür.
Dolayısıyla tezkiye:
rehberlik ile insan iradesinin birlikte çalıştığı bir süreçtir.
Ayetlerin Sıralaması Neden Önemlidir
Ayet şu sırayı verir:
Ayetleri okumak.
Kitabı öğretmek.
Hikmeti öğretmek.
Arındırmak.
Bu bize güçlü bir dönüşüm modeli sunar.
Önce:
hakikatle karşılaşılır.
Sonra:
anlaşılır.
Sonra:
nasıl uygulanacağı öğrenilir.
Sonra:
karaktere dönüşür.
Yani vahiy:
kulaktan girip yalnızca hafızada kalan bilgi değildir.
Asıl amaç:
insanın hayatına ulaşmasıdır.
“Sen Mutlak Güç Sahibisin” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayetin sonunda Allah:
Azîz
olarak anılır.
Azîz:
üstün,
mutlak güç sahibi,
yenilmez
anlamlarını taşır.
İbrahim ve İsmail böyle büyük bir dua ederken bunun gerçekleşmesinin:
insan gücüne değil,
Allah’ın kudretine
bağlı olduğunu bilirler.
Bir toplumun içinden peygamber çıkması,
vahyin korunması,
mesajın çağları aşması
Allah’ın kudretiyle ilişkilendirilir.
“Hüküm ve Hikmet Sahibisin” İfadesi Neden Ayetin Sonunda Gelir
Allah aynı zamanda:
Hakîm
olarak anılır.
Hakîm:
hikmet sahibi,
her işi yerli yerinde yapan,
hükmünde isabetli olan
anlamlarına gelir.
Bu, duanın içeriğiyle çok güzel bir bütünlük kurar.
İbrahim:
gelecek nesillere peygamber gönderilmesini ister.
Ama:
kim olacak,
ne zaman gelecek,
hangi toplumda ortaya çıkacak
gibi ayrıntıları kendisi belirlemez.
Duasını eder.
Sonra:
zamanı ve yöntemi Allah’ın hikmetine bırakır.
Bakara 128 Ve 129 Birlikte Okunduğunda Nasıl Bir Bütünlük Ortaya Çıkar
- ayette:
İbrahim ve İsmail gelecek nesillerinin Allah’a teslim olmuş bir ümmet olmasını istemişti.
- ayette ise bunun nasıl mümkün olabileceğine dair bir dua gelir:
Onlara bir peygamber gönder.
Bu çok güçlü bir bağlantıdır.
İyi nesil sadece:
iyi dilekle
oluşmaz.
Rehberlik gerekir.
Eğitim gerekir.
Bilgi gerekir.
Hikmet gerekir.
Ahlaki arınma gerekir.
Yani İbrahim’in duası:
gelecek nesiller için hem iman hem eğitim sistemi talebi
gibidir.
Son Söz Bakara 129 Bize “Bilgi Sahibi İnsanlar mı Yetiştiriyoruz, Yoksa Bildiği Hakikati Hikmete ve Güzel Ahlaka Dönüştürebilen İnsanlar mı?” Diye mi Soruyor
Bakara Suresi 129. ayet insanlık tarihindeki en temel eğitim sorularından birini ortaya koyar:
Bir insanı gerçekten yetiştirmek ne demektir?
Sadece bilgi vermek mi?
Bir çocuğa:
matematik öğretilebilir.
Dil öğretilebilir.
Bilim öğretilebilir.
Tarih öğretilebilir.
Teknoloji öğretilebilir.
Bütün bunlar çok değerlidir.
Ama insan aynı zamanda:
çok bilgili,
çok yetenekli,
çok başarılı
ve yine de:
çok zalim
olabilir.
İşte Bakara 129’un olağanüstü dengesi burada ortaya çıkar.
Peygamber:
ayetleri okuyacak.
Kitabı öğretecek.
Hikmeti öğretecek.
Ve:
insanları arındıracak.
Yani sadece zihin değil:
karakter de eğitilecek.
Bu ayrım bugünün dünyası açısından son derece önemlidir.
İnsanlık tarihinin en eğitimli dönemlerinden birinde yaşıyoruz.
Bilgiye saniyeler içinde ulaşabiliyoruz.
Bir cihazla:
dünyanın bütün kütüphanelerine yaklaşabiliyoruz.
Fakat bilgi artarken:
adalet,
merhamet,
ölçü,
vicdan
aynı hızla artıyor mu?
İşte asıl soru budur.
Çünkü teknoloji insana:
güç verir.
Ama hikmet:
o gücü nerede kullanacağını öğretir.
Bilim sana:
bir şeyi nasıl yapacağını gösterebilir.
Hikmet ise:
onu yapmanın doğru olup olmadığını
sordurabilir.
Bilgi:
bir insanı etkileyebilmenin yöntemlerini öğretebilir.
Ahlak ise:
onu manipüle etmenin neden yanlış olabileceğini
hatırlatır.
Bu yüzden Bakara 129’un eğitim modeli:
bilgi + hikmet + arınma
üçlüsü üzerine kuruludur.
Bir başka güçlü nokta da şudur:
İbrahim yalnızca:
“Soyum iyi insanlar olsun.”
diye dua etmiyor.
Bunun için bir rehber istiyor.
Çünkü iyi insan kendiliğinden ortaya çıkmaz.
İnsan:
öğrenir.
Örnek görür.
Yanlış yapar.
Düzeltilir.
Düşünür.
Dönüşür.
Bu yüzden sağlıklı bir toplum yalnızca:
iyi kanunlardan değil,
iyi yetişmiş insanlardan
oluşur.
En mükemmel sistemi bile:
ahlaksız insanlar
bozabilir.
Ama iyi insanlar:
kusurlu sistemlerin içinde bile
adalet üretmeye çalışabilir.
Peygamberin tezkiye görevi tam burada anlam kazanır.
İnsanın içindeki:
kibir,
haset,
zulüm,
bencillik
değişmeden,
yalnızca dış kuralları değiştirmek toplumun bütün sorunlarını çözmeyebilir.
Çünkü bazı kötülüklerin kaynağı:
sistemin içinde değil, insanın içinde
başlar.
Ayet sonunda Allah’ın iki ismini verir:
Azîz ve Hakîm.
Mutlak güç sahibi.
Hikmet sahibi.
Bu da çok güzel bir denge oluşturur.
Çünkü güç tek başına yeterli değildir.
Gücün yanında:
hikmet
olmalıdır.
İnsanda da böyledir.
Çok güçlü olabilirsin.
Ama hikmetsiz güç:
yıkıcı olabilir.
Çok bilgili olabilirsin.
Ama ahlaksız bilgi:
tehlikeli olabilir.
Çok etkili olabilirsin.
Ama vicdansız etki:
insanları ezebilir.
Belki Bakara 129’un bugünün insanına yönelttiği en güçlü soru tam olarak şudur:
Çocuklarımızın ve gelecek nesillerin yalnızca daha çok şey bilen insanlar olmasını mı istiyoruz, yoksa bildiği şeyleri adalet, hikmet ve güzel ahlakla kullanabilecek insanlar olmalarını mı?
