Bakara Suresi 103. Ayette “Eğer Onlar İman Edip Allah’a Karşı Gelmekten Sakınmış Olsalardı, Allah Katından Verilecek Mükâfat Elbette Daha Hayırlı Olurdu. Keşke Bunu Bilselerdi” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Bakara Suresi 103. Ayette Ne Anlatılmaktadır
Bakara Suresi’nin 103. ayeti, 102. ayette anlatılan sihir, zarar verici bilgi ve ahlaki kayıp konusunun hemen ardından gelir.
- ayette bazı insanların:
kendilerine fayda vermeyen, aksine zarar veren şeyleri öğrendikleri
ve bunun karşılığında ahiretlerini tehlikeye attıkları anlatılmıştı.
- ayet ise bunun karşısına başka bir yol koyar:
İman ve takvâ.
Ayetin mesajı son derece nettir:
Eğer insanlar iman edip Allah’a karşı sorumluluk bilinciyle yaşasalardı, Allah katında elde edecekleri karşılık:
seçtikleri bütün geçici kazançlardan çok daha hayırlı olurdu.
Yani mesele yalnızca:
“Yanlış olanı bırakın.”
değildir.
Ayet aynı zamanda:
“Daha iyisi var.”
demektedir.
“Eğer Onlar İman Etmiş Olsalardı” Ne Demektir
Buradaki iman yalnızca:
“Allah vardır.”
demek şeklinde anlaşılmamalıdır.
Kur’an bağlamında iman:
Allah’a güvenmek,
vahyi ciddiye almak,
hakikate teslim olmak,
ahlaki sorumluluğu kabul etmek
gibi boyutlar taşır.
İnsan bir şeyi yalnızca zihinsel olarak kabul edip hayatında onun tam tersini yaşayabilir.
Bu nedenle gerçek iman:
insanın yönünü değiştiren bir bağlılıktır.
İman İle Davranış Arasında Neden Sürekli Bir Bağ Kurulmaktadır
Çünkü Kur’an’da iman çoğu zaman yalnız bırakılmaz.
İmanla birlikte:
salih amel,
takvâ,
adalet,
sabır,
merhamet
gibi kavramlar gelir.
Bunun nedeni açıktır:
Bir inanç hayatın hiçbir alanına dokunmuyorsa onun insan üzerindeki gerçek etkisi sorgulanır.
İnsan:
“İnanıyorum.”
diyorsa bu inancın:
kararlarında,
ilişkilerinde,
ahlakında,
sorumluluklarında
bir iz bırakması beklenir.
“Takvâ” Ne Anlama Gelir
Takvâ çoğu zaman:
“Allah’tan korkmak”
şeklinde çevrilir.
Fakat kelimenin anlamı bundan daha geniştir.
Takvâ:
Allah’a karşı sorumluluk bilinci taşımak,
yanlıştan sakınmak,
ahlaki sınırları gözetmek,
hesap bilinciyle yaşamak
anlamlarına gelir.
Yani takvâ yalnızca korku değildir.
Bilinçli bir ahlaki dikkat halidir.
İman İle Takvâ Arasında Nasıl Bir Fark Vardır
İman:
neyi doğru kabul ettiğimizle
ilgilidir.
Takvâ ise büyük ölçüde:
bu doğrulara göre nasıl yaşadığımızla
ilgilidir.
İman:
“Allah’a inanıyorum.”
der.
Takvâ:
“Öyleyse yaptığım şeyin Allah karşısındaki değerini de düşünmeliyim.”
der.
Bu nedenle iki kavram birbirini tamamlar.
İman yön verir.
Takvâ o yönde:
dikkatli yürümeyi sağlar.
Ayet Neden 102. Ayetten Hemen Sonra İman Ve Takvâyı Öne Çıkarıyor
Çünkü 102. ayette bilgi kötüye kullanılmıştı.
İnsanlar:
zarar verecek,
ilişkileri bozacak,
ahlaki kayıp oluşturacak
şeylere yönelmişti.
- ayet bunun karşısına:
ahlaki özdenetim
koyar.
Yani problem yalnızca bilgi değildir.
Bilgiyi yönetecek:
karaktere
ihtiyaç vardır.
İman ve takvâ olmadan güç:
insanın elinde tehlikeli hale gelebilir.
“Allah Katından Verilecek Mükâfat” Ne Demektir
Ayet burada:
sevap
kavramını kullanır.
Bu, Allah tarafından verilen karşılık ve ödül anlamına gelir.
Bu karşılık:
yalnızca dünyadaki maddi bir kazanç değildir.
Kur’an perspektifinde asıl ağırlığı:
ahiretteki karşılık
oluşturur.
Yani insan kısa vadede kaybetmiş gibi görünse bile:
dürüstlüğü,
sadakati,
takvâyı
koruyarak çok daha büyük bir karşılık elde edebilir.
“Daha Hayırlı Olurdu” İfadesi Neden Önemlidir
Çünkü ayet insanın önüne bir karşılaştırma koyar.
Bir tarafta:
kısa vadeli güç,
çıkar,
bilgi,
kontrol
vardır.
Diğer tarafta:
Allah katındaki karşılık.
İnsan çoğu zaman yakında olanı daha değerli görür.
Çünkü onu hemen görebilir.
Ama Kur’an:
görünmeyen fakat daha kalıcı olanı
hatırlatır.
Bu nedenle “daha hayırlı” ifadesi:
değer sıralamasını yeniden kurar.
İnsan Neden Daha Küçük Olan Kazancı Seçebilir
Çünkü küçük kazanç:
hemen gelir.
Büyük olan ise:
sabır,
bekleme,
inanç
gerektirebilir.
İnsan zihni doğal olarak:
anlık ödüllere
daha güçlü tepki verebilir.
Bu yüzden kişi:
yarının büyük faydası yerine
bugünün küçük hazını seçebilir.
Bakara 103 bu insani eğilimi çok güçlü biçimde sorgular:
Bugün kazandığın şey, yarın kaybedeceğin şeyden gerçekten daha değerli mi?
Anlık Haz İle Uzun Vadeli Değer Arasında Nasıl Bir Çatışma Vardır
İnsan hayatının büyük kısmı bu çatışmayla geçer.
Bugün fazla harcamak keyiflidir.
Ama gelecekte borç oluşturabilir.
Bugün öfkeyle konuşmak rahatlatabilir.
Ama ilişkiyi yıkabilir.
Bugün hile yapmak kazanç sağlayabilir.
Ama güveni yok edebilir.
Bugün çalışmamak daha kolaydır.
Ama gelecekte fırsat kaybettirebilir.
Bakara 103’ün ahlaki mantığı tam olarak şudur:
Anlık kazanç her zaman gerçek kazanç değildir.
İnsan Bazen Kazandığını Sanırken Kaybedebilir mi
Evet.
- ayet bunun güçlü örneğini vermişti.
İnsanlar bir şey:
öğreniyor
ve kendilerini güçlü sanıyorlardı.
Ama Kur’an:
“Kendilerine fayda vermeyen, zarar veren şeyi öğreniyorlardı.”
demişti.
Yani dışarıdan kazanç gibi görünen şey:
aslında kayıptır.
- ayet bunun karşısına:
iman ve takvâyı
koyar.
Bu durumda görünüşte bazı fırsatlardan vazgeçmek:
aslında daha büyük kazanç olabilir.
Takvâ Bazen İnsanın Önüne “Hayır” Diyebilme Gücü mü Koyar
Evet.
Takvânın önemli boyutlarından biri:
sınır koyabilmektir.
İnsan bir şeyi yapabilir.
Ama:
“Yapmayacağım.”
der.
Para kazanabilir.
Ama yöntem haksızsa:
“İstemiyorum.”
der.
Birini manipüle edebilir.
Ama:
“Bu doğru değil.”
der.
İşte takvâ:
yapabilmek ile yapmak zorunda olmak arasındaki farkı
korur.
Gerçek Özgürlük Her İstediğini Yapmak mıdır
Hayır.
Her istediğini yapmak:
özgürlük gibi görünebilir.
Ama insan arzularının kölesi haline gelmişse gerçekten özgür müdür?
Gerçek özgürlük bazen:
istediği halde vazgeçebilmek,
öfkelendiği halde susabilmek,
kazanabileceği halde haksız kazancı reddedebilmek
demektir.
Takvâ bu açıdan:
insanın kendi arzularına karşı içsel özgürlüğüdür.
“Keşke Bilselerdi” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayetin sonunda son derece düşündürücü bir ifade vardır:
“Keşke bilselerdi.”
İlk bakışta burada garip bir durum vardır.
Çünkü önceki ayette:
“Biliyorlardı.”
anlamına gelen bir ifade de vardı.
Peki hem biliyorlar hem de:
“Keşke bilselerdi.”
nasıl denilebilir?
Buradaki fark:
bilginin düzeyidir.
Bir şeyi teorik olarak bilmek ile:
onun gerçek değerini idrak etmek
aynı değildir.
İnsan Bildiği Bir Şeyi Gerçekten “Bilmiyor” Olabilir mi
Evet.
İnsan:
“Ölüm var.”
der.
Ama hiç ölmeyecekmiş gibi yaşayabilir.
“Para her şey değil.”
der.
Ama bütün hayatını para için tüketebilir.
“Sevdiklerim önemli.”
der.
Ama onlara zaman ayırmayabilir.
“Dürüstlük değerlidir.”
der.
Ama küçük çıkar karşısında dürüstlüğü bırakabilir.
Bu durumda bilgi vardır.
Ama:
bilgi hayata dönüşmemiştir.
Kur’an’ın:
“Keşke bilselerdi.”
ifadesi bu derin farkı düşündürür.
Bilmek İle Farkına Varmak Arasında Ne Fark Vardır
Bilmek zihinsel olabilir.
Farkına varmak ise:
hayatı değiştiren bir kavrayış
oluşturabilir.
Bir doktor sana:
“Sağlığına dikkat et.”
dediğinde bunu bilirsin.
Ama ciddi bir hastalık geçirdiğinde aynı cümleyi:
başka türlü anlayabilirsin.
Kelime aynıdır.
Bilgi aynıdır.
Ama:
idrak değişmiştir.
Bakara 103 insanı yalnızca bilgiye değil:
idrak etmeye
çağırır.
Bakara 102 Ve 103 Birlikte Okunduğunda Nasıl Bir Karşıtlık Ortaya Çıkar
- ayette:
zararlı bilgi,
sihir,
insanların arasını bozma,
kısa vadeli güç,
ahirette kayıp
vardır.
- ayette ise:
iman,
takvâ,
Allah katındaki ödül,
daha hayırlı bir sonuç
vardır.
Yani iki ayet iki ayrı yol gösterir.
Birincisi:
Güç elde etmek için ahlakı feda etmek.
İkincisi:
Ahlakı koruyarak daha büyük ve kalıcı olanı tercih etmek.
Bu nedenle 103. ayet yalnızca bir ödül vaadi değil:
bir değer seçimi ayetidir.
Bakara 103’ten Çıkarılabilecek En Büyük Hayat Dersi Nedir
Belki şöyle özetlenebilir:
Bir şeyi seçmeden önce yalnızca ne kazanacağını değil, o seçim uğruna ne kaybedeceğini de hesapla.
Bazı kazançlar:
para getirir ama huzuru götürür.
Bazı ilişkiler:
heyecan verir ama karakteri aşındırır.
Bazı güçler:
kontrol sağlar ama vicdanı zayıflatır.
Bazı bilgiler:
insana üstünlük hissi verir ama onu kötülüğe yaklaştırır.
Bu nedenle gerçek akıllılık:
kazancın görünen yüzüne değil, toplam bedeline bakabilmektir.
Son Söz Bakara 103 Bize “Daha Fazlasını mı İstiyoruz, Yoksa Gerçekten Daha Hayırlı Olanı mı?” Diye mi Soruyor
Bakara Suresi 103. ayet son derece kısa bir cümleyle büyük bir insanlık problemini ortaya koyar:
Değer yanılgısı.
İnsan her zaman kendisi için iyi olanı seçtiğini düşünür.
Ama gerçekten öyle midir?
Bazen çok para kazanır.
Fakat huzurunu kaybeder.
Bir tartışmayı kazanır.
Ama sevdiği insanı kaybeder.
Güç kazanır.
Ama merhametini kaybeder.
İntikamını alır.
Ama içindeki öfkeyi daha da büyütür.
Birini kontrol eder.
Ama kendi karakterini küçültür.
İşte Bakara 103:
“Allah katındaki karşılık daha hayırlıydı.”
derken insanın değer terazisini yeniden ayarlamak ister.
Çünkü her “daha fazla”:
daha iyi
değildir.
Daha fazla para.
Daha fazla güç.
Daha fazla bilgi.
Daha fazla statü.
Daha fazla kontrol.
Bunların hiçbiri tek başına insanı daha iyi bir yere götürmez.
Bazen gerçek kazanç:
bir fırsattan vazgeçmektir.
Bazen:
haksız bir parayı almamaktır.
Bazen:
cevap verebilecekken susmaktır.
Bazen:
gücünü kullanmamaktır.
Bazen:
kimsenin görmediği yerde de doğru olanı seçmektir.
Ve bütün bunların merkezinde:
takvâ
vardır.
Yani insanın içinde, kendisini durdurabilen bir ölçü bulunması.
Ayetin sonundaki:
“Keşke bilselerdi.”
ifadesi de bu yüzden son derece derindir.
Belki mesele insanların hiçbir şey bilmemesi değildir.
Belki çoğumuz neyin doğru olduğunu zaten biliyoruz.
Ama o bilginin gerçek değerini:
hayatımızı ona göre değiştirecek kadar bilmiyoruz.
Belki Bakara 103’ün bugünün insanına yönelttiği en güçlü soru tam olarak şudur:
Şu anda peşinden koştuğun şeyi gerçekten elde edersen ne kazanacaksın; peki onu elde etmek uğruna kendinden ne kaybedeceksin?
