A‘râf Suresi 8. Ayette “O Gün Tartı Haktır; Kimin Tartıları Ağır Gelirse İşte Onlar Kurtuluşa Erenlerdir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
A‘râf Suresi'nin 7. ayetinde Allah'ın insanlara yaptıklarını eksiksiz bir bilgiyle bildireceği ve hiçbir şeyden uzak olmadığı açıklanmıştı.
- ayet ise hesap gününün en dikkat çekici kavramlarından birini ortaya koyar:
Buradaki “tartı”, Kur’an'da mîzan kavramıyla ifade edilir.
Peki gerçekten ameller tartılacak mıdır?
İyiliğin veya kötülüğün ağırlığı nasıl olabilir?
Bir davranışın değeri yalnızca yaptığı işten mi, yoksa niyetinden de mi kaynaklanır?
Ve insanın hayat terazisini ağırlaştıran asıl şey nedir?
“O Gün Tartı Haktır” Ne Demektir
Ayet:“Tartı haktır.”
diyerek hesap günündeki değerlendirmenin gerçek olduğunu bildirir.
Buradaki temel mesaj şudur:
İnsanların yaptıkları başıboş bırakılmayacaktır.
İyilikle kötülük aynı kabul edilmeyecektir.
Adalet:
mutlaka gerçekleşecektir.
Bu nedenle “mîzan” her şeyden önce ilahi adaletin güçlü bir sembolüdür.
Mîzan Kelimesi Ne Anlama Gelir
Arapçadaki mîzan, ölçü ve terazi anlamına gelir.Kelimenin temelinde:
denge,
ölçme,
değer belirleme
fikri vardır.
Kur’an'da mîzan yalnızca ahiret bağlamında değil, adalet ve ölçü kavramlarıyla bağlantılı biçimde de kullanılır.
Bu nedenle mîzan:
hiçbir şeyin ölçüsüz ve keyfî biçimde değerlendirilmediğini
hatırlatır.
Ahirette Gerçek Bir Terazi mi Olacak
İslam âlimleri bu konuda farklı açıklamalar yapmıştır.Birçok klasik âlim, ahirette gerçek anlamda bir mîzanın bulunacağını ve amellerin Allah'ın bildiği şekilde tartılacağını kabul etmiştir.
Bazı yorumcular ise terazinin:
ilahi adaleti ve amellerin değerlendirilmesini anlatan bir ifade
olduğunu vurgulamıştır.
Ayetin kesin biçimde söylediği temel gerçek ise şudur:
İnsan yaptıklarının tam ve adaletli karşılığını görecektir.
Maddi Olmayan Bir Amel Nasıl Tartılabilir
Dünya şartlarında:sevginin,
merhametin,
adaletin,
duanın,
niyetin
kilogramla ölçülmesi mümkün değildir.
Fakat ahiret dünyadaki fizik kurallarının basit bir devamı olarak düşünülmemelidir.
Kur’an'ın anlattığı ahiret düzeninin mahiyetini bütünüyle bilmiyoruz.
Dolayısıyla:
“Amel maddi değil, o hâlde tartılamaz.”
demek insanın yalnızca dünya tecrübesini mutlaklaştırması olur.
Tartılan Şey Ameller mi, Amel Defterleri mi, İnsan mı
İslam geleneğinde bununla ilgili çeşitli yorumlar bulunmaktadır.Bazı açıklamalarda:
amellerin,
bazılarında amel kayıtlarının,
bazılarında ise kişinin kendisinin
mîzanda bir karşılığının bulunacağı ifade edilmiştir.
Fakat bu ayrıntının nasıl gerçekleşeceğini kesin biçimde bildiğimizi söylemek mümkün değildir.
Esas mesaj:
hiçbir iyilik ve kötülüğün değersiz bırakılmayacağıdır.
“Tartıları Ağır Gelenler” Kimlerdir
Ayet:“Kimin tartıları ağır gelirse…”
der.
Buradaki ağırlık fiziksel bir ağırlıktan çok:
değerin üstünlüğünü
ifade eder.
İman,
samimiyet,
adalet,
merhamet,
iyi davranışlar,
insanlara fayda sağlamak,
kul hakkından sakınmak
gibi iyilikler insanın hesabında değer kazanır.
Küçük Bir İyilik Teraziyi Ağırlaştırabilir mi
Kur’an'ın genel öğretisine göre hiçbir iyilik küçümsenmemelidir.İnsan bazen:
“Bundan ne olacak?”
diyebilir.
Oysa küçük görünen bir davranış:
aç bir insanı doyurmak,
üzgün birini teselli etmek,
bir haksızlığı önlemek,
bir canlıya su vermek,
samimi bir güzel söz söylemek
çok büyük bir değere dönüşebilir.
Çünkü iyiliğin büyüklüğünü yalnızca dış görünüşü belirlemez.
Niyet Bir Amelin Ağırlığını Değiştirir mi
İslam ahlakında niyet çok önemlidir.Aynı yardım iki kişi tarafından yapılabilir.
Biri:
insanlar kendisini alkışlasın diye yapar.
Diğeri:
yalnızca yardım etmek istediği için yapar.
Dışarıdan iki davranış aynı görünebilir.
Fakat ahlaki değerleri aynı olmayabilir.
Bu nedenle ilahi değerlendirme:
yalnızca davranışın görüntüsünü değil, insanın içindeki amacı da kapsar.
Çok Büyük Görünen Bir İyilik Değerini Kaybedebilir mi
Evet, Kur’an'ın genel ahlak öğretisine göre iyilik:gösteriş,
kibir,
başa kakma,
insanları aşağılama
gibi davranışlarla zedelenebilir.
Örneğin bir insana yardım edip ardından sürekli:
“Ben olmasaydım sen ne yapardın?”
demek, yapılan iyiliğin ahlaki güzelliğine zarar verir.
Demek ki mesele yalnızca:
ne yaptığımız değil, nasıl ve neden yaptığımızdır.
Günahların da Bir Ağırlığı Var mıdır
Ayet doğrudan ağır gelen iyilik terazisinden söz eder.Ancak devamındaki 9. ayet terazileri hafif gelenlerden bahseder.
Bu iki ayet birlikte düşünüldüğünde:
insanın hayatındaki tercihlerin bir değeri olduğu görülür.
Zulüm,
haksızlık,
kibir,
aldatma,
insan hakkını çiğneme
gibi davranışlar insanın hesabını olumsuz etkiler.
Kul Hakkı Teraziyi Etkiler mi
İslam ahlakında kul hakkı son derece ciddi kabul edilir.Çünkü burada yalnızca Allah'a karşı işlenen bireysel bir kusur değil:
başka bir insana verilen zarar
vardır.
Bir kişinin:
parasını almak,
emeğini sömürmek,
iftira etmek,
hakkını engellemek,
onurunu çiğnemek
yalnızca kişisel bir günah değildir.
Başkasının hayatına dokunan bir adaletsizliktir.
Dünyadaki Teraziler ile Ahiretteki Mîzan Arasında Ne Fark Vardır
Dünyada insan çoğu zaman:parasıyla,
mesleğiyle,
ünvanıyla,
takipçi sayısıyla,
gücüyle
değerlendirilir.
Fakat bunların hiçbiri tek başına insanın ahlaki değerini göstermez.
Ahiretin terazisinde ise soru:
“Ne kadar sahibin vardı?”
değil,
“Sahip olduklarınla ne yaptın?”
olacaktır.
Zenginlik veya Fakirlik Terazide Başlı Başına Değer midir
Hayır.Zengin olmak tek başına kötülük değildir.
Fakir olmak da tek başına üstünlük değildir.
Esas mesele insanın elindeki imkânlarla ne yaptığıdır.
Zengin bir kişi:
servetini iyilik için kullanabilir.
Fakir bir kişi de:
imkânlarının sınırlılığına rağmen büyük bir ahlaki değer ortaya koyabilir.
İlahi ölçü:
insanın sahip olduğu şeyden çok onu nasıl kullandığıyla ilgilidir.
İnsanların Görmediği İyilikler de Teraziye Girer mi
- ayet tam da bunun temelini vermişti:
Dolayısıyla kimsenin görmediği:
bir yardım,
bir fedakârlık,
bir sabır,
bir iyilik
Allah'ın bilgisinin dışına çıkmaz.
Bu nedenle samimi iyilik için insan alkışına ihtiyaç yoktur.
Çok İbadet Etmek Tek Başına Teraziyi Ağırlaştırır mı
İbadet insanın Allah'la ilişkisinin temel parçalarındandır.Ancak Kur’an ahlakı ibadeti:
adaletten,
merhametten,
dürüstlükten,
insan hakkından
koparmaz.
Bir insan ibadet ederken aynı zamanda sürekli insanlara haksızlık ediyorsa ciddi bir ahlaki çelişki ortaya çıkar.
İbadetin insanda:
ahlaki bir dönüşüm oluşturması
beklenir.
“Kurtuluşa Erenler” Kimlerdir
Ayette kullanılan kavram muflihûndur.Bu kelime:
kurtuluşa ulaşan,
başarıya erişen,
sonunda kazanan
anlamlarını taşır.
Kur’an'ın başarı anlayışı böylece dünyanın başarı anlayışından farklılaşır.
İnsan dünyada çok şey kazanabilir.
Fakat asıl soru:
son hesapta ne kazandığıdır.
Gerçek Başarı Nedir
Modern dünyada başarı çoğu zaman:daha fazla para,
daha yüksek makam,
daha büyük ev,
daha fazla tanınmışlık
olarak tanımlanabilir.
A‘râf 8 ise başarıyı bambaşka bir yere taşır:
Terazinin ağır gelmesi.
Yani insanın nihai başarısı:
ne kadar şeye sahip olduğundan çok,
nasıl bir insan olduğuyla
ilişkilidir.
Bu Ayet Günlük Hayatımızı Nasıl Değiştirebilir
Ayet insana her gün basit bir soru sordurabilir:“Bugün terazime ne koydum?”
Bir iyilik mi?
Bir haksızlık mı?
Bir güzel söz mü?
Bir kalp kırıklığı mı?
Bir yardım mı?
Bir kibir mi?
Böyle düşünüldüğünde ahiret inancı yalnızca gelecekte yaşanacak bir hesap olmaktan çıkar.
Bugünün davranışlarını şekillendiren:
ahlaki bir bilinç
hâline gelir.
Sonuç: A‘râf Suresi 8. Ayet Bize Ne Öğretiyor
A‘râf Suresi 8. ayet:“O gün tartı haktır.”
diyerek insan hayatının rastgele değerlendirilmediğini bildirir.
İyiliğin değeri vardır.
Kötülüğün sonucu vardır.
Niyetin önemi vardır.
Adaletin karşılığı vardır.
Kimsenin görmediği iyilik kaybolmaz.
Kimsenin bilmediği haksızlık da yok olmaz.
Ve sonunda:
“Kimin tartıları ağır gelirse işte onlar kurtuluşa erenlerdir.”
buyrulur.
Bu ayetin belki de insan hayatına bıraktığı en büyük soru şudur:
Terazinin hangi tarafını her gün biraz daha ağırlaştırıyoruz?
Çünkü insan dünyadan:
evini,
parasını,
ünvanını,
servetini
götürmez.
Fakat yaptığı iyiliklerin ve kötülüklerin ahlaki karşılığı onunla birlikte gelir.
Bu nedenle gerçek zenginlik:
insanın sahip olduklarının ağırlığı değil, iyiliklerinin ağırlığıdır.
