Yûsuf Suresi 37. Ayette “Size Rızık Olarak Verilecek Yemek Gelmeden Önce Onunla İlgili Bilgiyi Size Bildiririm; Bu Rabbimin Bana Öğrettiklerindendir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Yûsuf Suresi 37. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin genel anlamı şöyledir: “Yûsuf dedi ki: ‘Size rızık olarak verilen herhangi bir yemek daha size gelmeden önce onunla ilgili bilgiyi size bildiririm. Bu, Rabbimin bana öğrettiklerindendir. Ben Allah’a inanmayan ve ahireti inkâr eden bir toplumun inanç yolunu terk ettim.’” Ayetin Arapçası ise “Kâle lâ ye’tîkumâ ta‘âmun turzekânihî illâ nebbe’tukumâ bi-te’vîlihî kable en ye’tiyekumâ. Zâlikumâ mimmâ allemenî rabbî. İnnî teraktu millete kavmin lâ yu’minûne billâhi ve hum bi’l-âhirati hum kâfirûn.” şeklindedir.Bir önceki ayette iki genç Yûsuf’tan rüyalarının yorumunu istemişti. Yûsuf ise cevap vermeye başlamadan önce onlara sahip olduğu bilginin kaynağını anlatır. “Ben bunu kendi başıma keşfedilmiş sınırsız bir gayb gücüyle yapmıyorum; Rabbim bana öğretti” mesajı verir.
Bu, Yûsuf kıssasının bilgi anlayışı açısından çok önemlidir. Yûsuf’un bilgisi gerçektir; fakat bağımsız ve mutlak değildir. Kaynağı Allah’ın öğretmesidir.
“Size Yemek Gelmeden Önce Haber Veririm” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayetin “Size rızık olarak verilen bir yemek gelmeden önce onun te’vilini size bildiririm” kısmı hakkında tefsirlerde farklı açıklamalar vardır. Yaygın yorumlardan birine göre Yûsuf, zindandaki iki kişiye kendilerine hangi yemeğin getirileceğini daha gelmeden bildirebildiğini söylemekte ve bunu Allah’ın kendisine öğrettiği özel bilginin bir işareti olarak sunmaktadır.Bazı müfessirler ise buradaki “te’vil” ifadesini rüyalarla ve onların sonuçlarıyla daha doğrudan ilişkilendirerek açıklarlar. Kelimenin bağlamı üzerinde farklı değerlendirmeler bulunması nedeniyle ayrıntıyı tek bir yoruma indirgemek yerine, ayetin açık vurgusunu korumak daha sağlıklıdır: Yûsuf sıradan insan bilgisini aşan bir bilgiyi Allah’ın öğretmesi sayesinde bilmektedir.
Bu nedenle ayet, bugün herhangi bir kişinin “Ben de insanların gelecekte yiyeceği şeyi kesin olarak bilirim” iddiasına dayanak yapılamaz. Burada peygambere verilmiş özel bir bilgi söz konusudur.
Bu Bilgi Hz. Yûsuf’un Bir Mucizesi Olarak Görülebilir mi
Tefsirlerde bu bilginin Yûsuf’un peygamberliğini ve Allah tarafından desteklendiğini gösteren özel bir işaret olduğu açıklanmıştır. Eğer ayet, kendilerine gelecek yiyeceği henüz gelmeden bildirmesi anlamında okunursa bu, normal insan bilgisinin dışında Allah’ın kendisine bildirdiği bir haber olarak değerlendirilir.Ancak burada çok önemli bir sınır vardır. Yûsuf bunu “Ben her şeyi bilirim” diye sunmaz. Tam tersine birkaç kelime sonra “Bu, Rabbimin bana öğrettiklerindendir” diyerek bilginin kaynağını belirler.
Peygamberin gayb hakkında bilgi sahibi olması, Allah’tan bağımsız bir gayb bilgisine sahip olduğu anlamına gelmez. Allah neyi bildirirse onu bilir; bildirilmemiş her şeyi mutlak biçimde bildiği söylenemez.
“Bu Rabbimin Bana Öğrettiklerindendir” Sözü Neden Bu Kadar Önemlidir
Çünkü Yûsuf, insanların kendisine duyduğu hayranlığı kendi egosunu büyütmek için kullanmamaktadır. İki genç onun iyi biri olduğunu düşünmüş, rüyalarını ona getirmiş ve özel bilgi sahibi olduğunu fark etmişlerdir. Böyle bir ortamda insan “Bu tamamen benim üstün zekâm sayesinde” diyerek kendisini merkeze yerleştirebilirdi.Yûsuf ise bilgiyi Allah’a nispet eder. Yeteneğini inkâr etmez ama yeteneğinin kaynağını unutmamaktadır. Bu, şükrün bilgi alanındaki biçimidir.
İnsanın başarılı olduğu bir konuda kendi emeğini kabul etmesi kibir değildir. Fakat başarıyı yalnız kendinden bilip bütün şartları, eğitimi, imkânları ve Allah’ın lütfunu görmez hâle gelmek kibir tehlikesi oluşturabilir. Yûsuf’un tavrı yetenek ile tevazuyu birlikte taşır.
“Allah Bana Öğretti” Demek Çalışmaya ve Öğrenmeye Gerek Olmadığı Anlamına mı Gelir
Hayır. Yûsuf’a verilen bazı bilgiler peygamberliğine özgü ilahî öğretimdir; bunu sıradan eğitim süreciyle tamamen eşitlemek doğru değildir. Ancak bundan insanların “Allah isterse öğretir, benim çalışmama gerek yok” sonucu çıkarması da doğru olmaz.Kur’an’ın genel çizgisinde insan düşünür, öğrenir, gözlem yapar ve sorumluluk üstlenir. Allah’ın bilginin nihai imkânını yaratması, insanın öğrenme çabasını gereksizleştirmez.
Bu nedenle bir doktorun, mühendisin veya öğrencinin “Allah’a güveniyorum, eğitim almama gerek yok” demesi Yûsuf’un örneğiyle desteklenemez. Tevekkül, bilgi ve uzmanlık için gereken emeği terk etmek değildir.
Hz. Yûsuf Bütün Gaybı Biliyor muydu
Hayır. Kur’an peygamberleri Allah’tan bağımsız, sınırsız gayb bilgisine sahip varlıklar olarak sunmaz. Onların bildiği gayb bilgisi, Allah’ın kendilerine bildirdiği kadardır.Yûsuf’un rüya yorumlama yeteneği ve burada sözünü ettiği özel bilgi de bu çerçevededir. Nitekim “Rabbimin bana öğrettiklerindendir” ifadesi tam olarak bu sınırı ortaya koyar.
Bu yüzden peygamber sevgisini, peygamberleri mutlak biçimde her şeyi bilen varlıklar hâline getirmeye dönüştürmek doğru değildir. Mutlak gayb bilgisi Allah’a aittir; peygambere verilen bilgi ise ihsan edilmiş bilgidir.
Bu Ayet Falcılık veya Gelecekten Haber Verme İddialarını Destekler mi
Hayır. Yûsuf’un durumu ile falcılık arasında temel fark vardır. Yûsuf peygamberdir ve sahip olduğu özel bilgiyi Allah’ın kendisine öğrettiğini açıkça belirtmektedir. Falcılıkta ise sıradan bir insan çeşitli yöntemlerle gaybı bağımsız biçimde bildiği izlenimi verebilir.Bir kişinin kahve telvesine, karta, yıldızlara veya rastgele sembollere bakıp “Geleceğinde kesin şu olacak” demesi Yûsuf’un peygamberlik bilgisiyle aynı şey değildir.
Yûsuf kıssasını falcılık için meşruiyet aracı hâline getirmek, ayetin tam tersine gider. Çünkü Yûsuf bilginin kendisine ait mutlak güç olmadığını özellikle vurgulamaktadır.
Yûsuf Neden Rüya Yorumunu Hemen Vermek Yerine İnancından Söz Ediyor
İki genç Yûsuf’a güvenmektedir ve ondan önemli bir bilgi istemektedir. Yûsuf bu güven ortamını, kendisine verilen bilginin kaynağını açıklamak ve tevhid inancını anlatmak için değerlendirir. Yani onların sorusunu yalnız teknik bir cevapla sınırlamaz.Bu, insanın sahip olduğu bilgiyi değerlerini açıklamak için kullanabileceğini gösterir. Ancak Yûsuf’un yaptığı şey zorla inandırmak değildir. İki genç zindanda oldukları için onların iradesini baskıyla ele geçirmeye çalıştığına dair ayette bir şey yoktur; onlarla konuşmakta ve kendi inanç çizgisini gerekçelendirmektedir.
Dinî davet ile zorlama birbirinden ayrılmalıdır. Hakikati anlatmak mümkündür; insanın vicdanını zorla yönetmek ise başka bir şeydir.
Yûsuf Rüya Cevabını Geciktirerek Onları Manipüle mi Ediyor
Ayetin akışı böyle bir sonuca götürmez. Yûsuf onların rüyalarını yorumlayacaktır; nitekim birkaç ayet sonra sonuçları açıkça söyleyecektir. Araya koyduğu açıklama, bilgisini pazarlamak veya “Önce bana inanırsanız cevabı veririm” şeklinde bir şart koşmak değildir.Tam tersine sahip olduğu yeteneğin kaynağını açıklamaktadır. Bu, insanlara kendisini doğaüstü bağımsız güç sahibi gibi göstermemesini sağlar.
Dolayısıyla Yûsuf’un tavrı, bilgiyi insanları kontrol etmek için kullanan gizemli otorite modelinden farklıdır. Bilgiyi Allah’a nispet eder ve ardından sorulan soruyu cevaplar.
“Ben Bir Toplumun İnanç Yolunu Terk Ettim” Ne Anlama Gelir
Ayette “teraktu millete kavmin”, yani “bir toplumun milletini/inanç yolunu terk ettim” denilir. Buradaki “millet”, modern anlamdaki ulus veya etnik millet kelimesinden ziyade dinî yol, inanç sistemi ve bağlı olunan inanç geleneği anlamındadır.Yûsuf, Allah’a ve ahirete inanmayan bir toplumun inanç biçimini benimsemediğini söylüyor. Bu, etnik veya sosyal bir düşmanlık ilanı değildir.
Nitekim Yûsuf aynı toplumun insanlarıyla yaşamış, onlara iyilik yapmış ve zindandaki insanlara yardımcı olmuştur. İnanç farklılığı, insanlara kötü davranmayı gerektirmemiştir.
“Terk Ettim” Demesi Yûsuf’un Daha Önce O İnanca Sahip Olduğunu mu Gösterir
Şart değildir. Arapçada “terk etmek”, bir şeyi daha önce benimseyip sonradan bırakmak anlamına gelebileceği gibi, bir yolu reddetmek, ondan uzak durmak veya onu benimsememek anlamında da kullanılabilir.Yûsuf zaten Hz. Yakup’un oğludur ve peygamberler ailesinden gelmektedir. Bir sonraki ayette de İbrahim, İshak ve Yakup’un yolunu izlediğini açıkça söyleyecektir.
Bu nedenle ayeti “Yûsuf önce Allah’a inanmıyordu, sonra din değiştirdi” şeklinde okumak zorunlu değildir. Daha doğal anlam, onun çevresindeki inkârcı inanç sistemini benimsemediğini bildirmesidir.
“Allah’a İnanmayan Bir Toplum” İfadesi Bütün Mısır Halkını mı Kastediyor
Ayet bunu bu genişlikte kesinleştirmez. Yûsuf belirli bir “kavmin milletinden”, yani belirli bir toplumun inanç sisteminden söz etmektedir. Buradan o dönemdeki her tek Mısırlının aynı inancı taşıdığı veya hiçbir istisna bulunmadığı sonucunu çıkarmak doğru olmaz.Kur’an’ın amacı burada ayrıntılı Mısır dinler tarihi vermek değil, Yûsuf’un tevhid çizgisini açıklamaktır.
Bu yüzden arkeolojik veya tarihsel olarak bilinen her Mısır inancını tek ayete zorla yerleştirmek gerekli değildir. Ayetin ana konusu Yûsuf’un iman tercihi ve bilgi kaynağıdır.
“Allah’a İnanmıyorlar” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayet, Yûsuf’un uzak durduğu toplumun Allah’a iman etmediğini açıkça söyler. Bunun onların hiçbir şekilde yaratıcı fikrine sahip olmadıkları mı, yoksa Allah’ı Kur’an’ın öğrettiği tevhid anlayışıyla tanımadıkları mı anlamına geldiği konusunda tarihsel ayrıntıları kesinleştirmek kolay değildir.Kur’an’ın burada vurguladığı nokta, onların inanç düzeninin Yûsuf’un benimsediği tevhid inancıyla uyuşmamasıdır.
Yûsuf bu farklılığı açık biçimde ifade eder; fakat hemen ardından insanlara hakaret etmez. Bu da bize önemli bir ayrım öğretir: Bir inancı yanlış bulmak ile o inancın mensuplarına insanlık dışı davranmak aynı şey değildir.
“Ahireti İnkâr Ediyorlar” İfadesi Neden Ayrıca Söyleniyor
Ayet yalnız Allah’a inancı değil, ahiret inancını da özellikle vurgular. Çünkü Yûsuf’un ahlak anlayışında insanın yalnız dünyadaki sonuçlarla sınırlı olmayan bir sorumluluğu vardır.Daha önce Yûsuf kimsenin görmediği kapalı bir ortamda bile yanlış davranışı reddetmişti. Böyle bir ahlak, insanın yalnız “Yakalanır mıyım?” sorusuyla değil, Allah’a karşı sorumluluk bilinciyle hareket etmesiyle ilişkilidir.
Ahiret inancı, dünyadaki adalet çabasını gereksiz hâle getirmez. Tam tersine insanın bu dünyada yaptığı şeylerin anlam taşıdığına dair daha geniş bir sorumluluk ufku oluşturur.
Ahirete İnanmayan Her İnsan Ahlaksız mıdır
Hayır. Ayetten böyle bir genelleme çıkarmak doğru değildir. Bir insan ahirete inanmayabilir ve yine de günlük hayatında dürüstlük, merhamet veya adalet gibi birçok erdemli davranış gösterebilir.Yûsuf’un söylediği şey belirli bir inanç ayrımıdır. Kur’an açısından ahiret inancı teolojik olarak temel bir hakikattir; fakat bundan “Ahirete inanmayan herkes her davranışında kötüdür” sonucu çıkmaz.
İnanç değerlendirmesi ile insanların tek tek davranışlarını değerlendirmek farklı şeylerdir. Farklı inanç, otomatik olarak düşmanlık veya bütün ahlaki değerlerin yokluğu anlamına gelmez.
Yûsuf Farklı İnançtaki İnsanlarla İlişki Kurmayı Reddediyor mu
Tam tersine ayetin bağlamı bunun aksini gösterir. Yûsuf, kendi inancını paylaşmayan kişilerle aynı zindanda yaşamakta, onların sorularını dinlemekte ve kendilerine yardımcı olmaktadır.Bu çok önemli bir örnektir. Yûsuf onların inancını benimsemez; fakat insanlık ilişkisini de kesmez. İnanç çizgisini açık tutarken iyiliğini sürdürür.
Dolayısıyla dinî kimlik, insanı bütün farklı inanç mensuplarından koparmak zorunda değildir. Teolojik ayrılık ile toplumsal iyilik aynı anda bulunabilir.
Bu Ayet Dinî Kimliğimizi Açıkça Söylemenin Önemini mi Gösteriyor
Evet, Yûsuf kendi inanç çizgisini gizlememektedir. Fakat bunu bağırarak, hakaret ederek veya insanları aşağılayarak yapmaz. Neye inandığını ve neyi benimsemediğini açık biçimde ifade eder.Bu, özgüvenli fakat ölçülü bir dinî kimlik örneğidir. İnsan kendi inancını savunabilir ve bunu yaparken başkasının insanlık onurunu koruyabilir.
Dinî kimliği ifade etmek ile sürekli kavga üretmek aynı şey değildir. Yûsuf’un daveti açıklık ile hikmeti birlikte taşır.
Yûsuf Suresi 36 ve 37 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Yûsuf 36’da iki genç, Yûsuf’u “muhsinlerden” biri olarak görmüş ve rüyalarını ona anlatmışlardı. Yûsuf 37’de ise bu güveni kişisel kült oluşturmak için kullanmaz; bilgisinin kaynağını doğrudan Rabbine bağlar.Bu iki ayet birlikte çok önemli bir düzen ortaya çıkarır: Önce ahlakla güven, ardından bilgiyle rehberlik gelir. Yûsuf’un sözü dinlenir, çünkü davranışı zaten insanlarda güven oluşturmuştur.
Bir sonraki ayet olan Yûsuf Suresi 38. ayette, Yûsuf inanç çizgisini daha da açık hâle getirerek “Atalarım İbrahim, İshak ve Yakup’un milletine uydum. Allah’a herhangi bir şeyi ortak koşmamız bize yakışmaz. Bu, Allah’ın bize ve insanlara bir lütfudur; fakat insanların çoğu şükretmez” diyecektir. Böylece tevhid, peygamberler arasındaki inanç sürekliliği, soyun tek başına kurtuluş garantisi olmaması ve şirkin ne olduğu üzerinde durulması gerekecektir.
Sonuç: Yûsuf Suresi 37. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Yûsuf Suresi 37. ayet, Hz. Yûsuf’un zindandaki iki insana yalnız rüya yorumlayan yetenekli biri olarak değil, bilgisinin kaynağını bilen bir peygamber olarak konuştuğunu gösterir. İki genç ona güvenmiş ve olağanüstü görünen bir konuda yardım istemiştir. Yûsuf bu fırsatı kendi ününü büyütmek için kullanmaz; tam tersine “Bu, Rabbimin bana öğrettiklerindendir” diyerek başarının yönünü kendisinden Allah’a çevirir. Böylece gerçek bilginin insanda kibir değil, şükür ve sorumluluk üretmesi gerektiğini öğretir.Ayetin önemli mesajlarından biri, peygamber bilgisinin sınırıdır. Yûsuf bazı şeyleri önceden bilebilir ve rüyaları doğru yorumlayabilir; fakat bunu kendi bağımsız kudreti olarak sunmaz. Bilgisi Allah’ın öğrettiği kadardır. Bu ayrım, peygamberlere duyulan sevginin onları mutlak gayb sahibi varlıklara dönüştürmemesi açısından son derece önemlidir. Mutlak bilgi Allah’a aittir; peygamber bilgisi verilen ve öğretilen bilgidir.
Ayet aynı zamanda rüya, falcılık ve geleceği bilme iddiaları konusunda ciddi bir ölçü getirir. Yûsuf’a verilen özel bilgi, sıradan insanların çeşitli sembollerden kesin gelecek çıkarmasıyla eşit değildir. Bir kişinin Yûsuf kıssasını gerekçe gösterip “Ben de herkesin geleceğini kesin olarak biliyorum” demesi, Yûsuf’un kendi cümlesindeki tevazuya ters düşer. Yûsuf’un ilk yaptığı şey kendisini yüceltmek değil, bilginin Allah tarafından öğretildiğini söylemektir.
Bir başka güçlü mesaj, bilginin karakterden kopmamasıdır. İki genç önce Yûsuf’u “muhsin” olarak tanımış, ardından bilgisine başvurmuştur. Bu sıralama önemlidir. Yûsuf yalnız bildikleriyle değil, yaşadıklarıyla güven oluşturur. İnsanların güvenini kazanmanın kalıcı yolu yalnız etkileyici konuşmak değil, söz ile davranış arasında tutarlılık kurabilmektir.
Yûsuf’un kendi inanç çizgisini açıklaması da ayetin merkezindedir. O, Allah’a ve ahirete inanmayan bir toplumun dinî yolunu benimsemediğini açıkça söyler. Fakat bu inanç ayrımı, zindan arkadaşlarına karşı kötü davranmasına yol açmaz. Onlara yardım eder, sorularını dinler ve kendilerini ciddiye alır. Böylece ayet son derece dengeli bir model sunar: İnancını açıkça koru ama farklı inançtaki insanın insanlık hakkını ortadan kaldırma.
Bu denge günümüzde özellikle önemlidir. İnsan başka bir dünya görüşünü yanlış bulabilir ve bunu gerekçeleriyle söyleyebilir. Fakat “Senin inancını yanlış buluyorum” demek ile “Sana kötü davranma hakkım var” demek arasında büyük fark vardır. Yûsuf’un tavrı ilkini içerir, ikincisini içermez. Teolojik farklılık, ahlaki düşmanlık zorunluluğu değildir.
Ayet ayrıca “terk ettim” ifadesini dikkatli okumayı gerektirir. Yûsuf’un daha önce o inancı benimseyip sonradan terk ettiğini söylemek zorunda değiliz. Bir yolu “terk etmek”, onu reddetmek ve onun dışında durmak anlamına da gelebilir. Nitekim bir sonraki ayette Yûsuf, İbrahim, İshak ve Yakup’un tevhid çizgisini takip ettiğini açıkça ifade edecektir. Bu nedenle metnin söylemediği bir “önce inkârcıydı, sonra iman etti” hikâyesi üretmek doğru değildir.
Ahiret vurgusu ise Yûsuf’un ahlakının neden yalnız toplumsal denetime bağlı olmadığını anlamamıza yardım eder. O, kapılar kapandığında da sınırını korumuştur; çünkü sorumluluk anlayışı insanların bakışından daha geniştir. Ahiret inancı insanın yalnız yakalanmaktan değil, gerçekten yanlış yapmaktan sakınmasına yönelik bir bilinç oluşturur. Ancak bu, ahirete inanmayan her bireyi otomatik olarak ahlaksız ilan etmek için kullanılamaz; insanlar davranışları bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.
Yûsuf’un bilgi ile daveti birleştirmesi de dikkat çekicidir. İki insan kendisine bir soru getirmiştir; Yûsuf cevap vermeden önce bilgisinin hangi dünya görüşüne dayandığını açıklar. Fakat cevabı rehin alıp “Önce benim dinime girin, sonra konuşurum” demez. Onları bilgilendirir ve ardından rüyalarını yorumlayacaktır. Bu, dinî davetin manipülasyona dönüşmemesi gerektiğini gösteren ince fakat önemli bir ayrımdır.
Bu ayetin en derin mesajlarından biri de insanın sahip olduğu nimetle kurduğu ilişkidir. Bilgi, güzellik, makam, yetenek veya servet insanı iki farklı yöne götürebilir: İnsan bunları “Ben ne kadar üstünüm” diye kibir kaynağı yapabilir veya “Bana verilen bu imkânı nasıl doğru kullanabilirim?” diye şükür ve hizmet alanına dönüştürebilir. Yûsuf ikinci yolu seçmektedir. Zindanda bile özel bilgisini gösteriş için değil, insanlara fayda ve hakikati anlatmak için kullanır.
Yûsuf Suresi 37. ayetin bütün mesajı bu çerçevede şöyle özetlenebilir: Bilgin varsa onunla kibirlenme, kaynağını unutma ve onu insanları kontrol etmek için kullanma. Peygambere verilen özel gayb bilgisini falcılık ve sıradan sezgilerle eşitleme. Kendi inancını açıkça ifade et ama farklı inançtaki insanlara düşmanlık üretme. Başkasının inancını yanlış bulmanın ona haksızlık yapma hakkı vermediğini unutma. Ve sahip olduğun yeteneğin seni büyütmesinden önce, sorumluluğunu büyütmesine izin ver. Çünkü gerçek bilginin en güzel işaretlerinden biri, insanı “Ben biliyorum” kibri yerine “Rabbim bana öğretti” şükrüne götürmesidir.
Bir sonraki ayet olan Yûsuf Suresi 38. ayette, Hz. Yûsuf kendi inanç geleneğini daha açık biçimde anlatacak ve “Atalarım İbrahim, İshak ve Yakup’un milletine uydum. Allah’a herhangi bir şeyi ortak koşmamız bize yakışmaz. Bu, Allah’ın bize ve insanlara lütfundandır; fakat insanların çoğu şükretmez” diyecektir. Bu ayet özellikle peygamberler arasındaki tevhid sürekliliği, aileden gelen dinin bilinçli imanla ilişkisi, soyun kurtuluş garantisi olmaması, şirkin ne olduğu ve ‘insanların çoğu şükretmez’ ifadesinin nasıl anlaşılması gerektiği bakımından son derece önemli olacaktır.
Ve belki Yûsuf Suresi 37. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur: Bir konuda bilgili veya başarılı olduğumuzda bunu kendimizi başkalarından üstün görmek için mi kullanıyoruz, yoksa o bilginin bize verilmiş bir sorumluluk olduğunu mu düşünüyoruz? İnancımızı açıkça korurken farklı inançtaki insanlarla adalet ve iyilik içinde yaşayabiliyor muyuz? Ve bilmediğimiz alanlarda gizemli güç sahibi görünmeye çalışmak yerine, Yûsuf gibi bilgimizin kaynağını ve sınırını dürüstçe ifade edebiliyor muyuz?
