Yeni Kantçılık Nasıl Ortaya Çıkmıştır
“Felsefe, her çağda kendi sorularını sorar; Yeni Kantçılık, 19. yüzyılın krizinde akla yeniden sarılma çabasıdır.”
– Ersan Karavelioğlu
Giriş: Kant’a Geri Dönüşün Zorunluluğu
- yüzyılın ikinci yarısında felsefe dünyası, pozitivizmin bilimsel katılığı ile romantik/idealizmin metafizik eğilimleri arasında sıkışmıştı. Bilimsel yöntem yükselirken, metafiziğin sorgulandığı bir dönemde filozoflar, felsefeyi yeniden sağlam bir temele oturtma ihtiyacı hissettiler.
Bu bağlamda Immanuel Kant’ın eleştirel felsefesine dönüş fikri ortaya çıktı. İşte bu hareket, Yeni Kantçılık (Neokantçılık) olarak anılır.
Ortaya Çıkış Koşulları
1. Pozitivizme Tepki
- Auguste Comte’un pozitivizmi, bilgiyi yalnızca deneysel bilimlerle sınırlıyordu.
- Felsefenin görevi neredeyse yok sayılıyor, “metafizik dışlanmalı” deniyordu.
- Yeni Kantçılar, bilimi kabul etmekle birlikte onun sınırlarını Kant’ın eleştirel yöntemiyle yeniden düşünmek istediler.
2. Alman İdealizmine Karşı Eleştiri
- Kant sonrası Fichte, Schelling ve Hegel gibi filozoflar, spekülatif metafiziği öne çıkarmıştı.
- Yeni Kantçılık, bu spekülatif yaklaşımı reddederek Kant’ın “bilgimizin sınırlarını” hatırlattı.
3. Bilim ve Kültür Felsefesine Yönelim
- yüzyılda doğa bilimleri kadar tarih ve kültür bilimleri de önem kazandı.
- Yeni Kantçılar, bu bilimlerin yöntemlerini Kantçı epistemoloji ışığında açıklamaya çalıştılar.
Yeni Kantçılığın Okulları
Marburg Okulu (Bilim Felsefesi Odaklı)
- Temsilcileri: Hermann Cohen, Paul Natorp, Ernst Cassirer.
- Doğa bilimlerinin temellerini Kantçı epistemoloji ile açıklamaya çalıştılar.
- Matematik ve fizik felsefesi üzerinde yoğunlaştılar.
Baden / Güneybatı Okulu (Kültür Felsefesi Odaklı)
- Temsilcileri: Wilhelm Windelband, Heinrich Rickert.
- Tarih ve kültür bilimlerinin yöntemsel farklılıklarını incelediler.
- Değerler felsefesi ve kültürel normlara odaklandılar.
Felsefi Önemi ve Etkisi
- Felsefeyi yeniden epistemolojik temele oturttu.
- Bilim ile kültür arasındaki ilişkiye yeni bir bakış getirdi.
- Ernst Cassirer ile birlikte kültür felsefesi modern düşüncenin öncülerinden oldu.
- yüzyılın başında fenomenoloji (Husserl), mantıkçı pozitivizm (Carnap) ve kültür teorileri üzerinde etkili oldu.
Sonuç: Yeni Kantçılığın Ortaya Çıkışı
Yeni Kantçılık, pozitivizmin katı bilim anlayışına ve metafiziğin aşırı spekülasyonuna tepki olarak, Kant’ın eleştirel felsefesine geri dönüşten doğmuştur.
- Bir yandan bilimin temellerini,
- Diğer yandan kültürün değer dünyasını,
Kant’ın yöntemsel eleştirisiyle açıklamayı hedeflemiştir.
“Yeni Kantçılık, aklın sınırlarını unutan çağın, akla dönüş çığlığıdır.”
– Ersan Karavelioğlu
Son düzenleme: