Tevbe Suresi 124. Ayette “Bir Sure İndirildiğinde İçlerinden Bazıları ‘Bu Hanginizin İmanını Artırdı?’ Derler; İman Edenlerin İmanını Artırır ve Onlar Sevinirler” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Tevbe Suresi 124. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Bir sure indirildiğinde içlerinden bazıları, ‘Bu hanginizin imanını artırdı?’ derler. İman edenlere gelince, o onların imanını artırır ve onlar sevinirler.”
Bu ayet, vahyin insanlarda aynı etkiyi oluşturmadığını gösterir.
Aynı sure iner.
Aynı ayet okunur.
Aynı söz duyulur.
Fakat insanların tepkileri farklıdır.
Bir grup onu:
küçümseme,
alay,
şüphe
veya meydan okuma
ile karşılar.
Müminler ise aynı vahiy karşısında:
imanlarının güçlendiğini ve sevinç duyduklarını hissederler.
Ayetteki “İçlerinden Bazıları” Kimlerdir
Bağlamda bu ifade özellikle münafık tavırlar taşıyan kişilere işaret eder.Tevbe Suresi boyunca onların:
Peygamber’i eleştirmeleri,
vahiy ile alay etmeleri,
mazeret üretmeleri,
yalan söylemeleri
ve içten inanmadıkları hâlde dışarıda Müslüman görünmeleri
defalarca anlatılmıştır.
Tevbe 124’te de yeni bir sure veya vahiy bölümü geldiğinde:
“Bu hanginizin imanını artırdı bakalım?”
gibi küçümseyici bir tepki gösterdikleri anlatılır.
“Bu Hanginizin İmanını Artırdı?” Sözü Gerçek Bir Soru mudur
Bağlam dikkate alındığında bu sözün samimi bilgi arayışından çok küçümseyici veya alaycı bir soru olması güçlü biçimde öne çıkar.Yani amaç:
“İman nasıl artar, bunu anlamak istiyoruz.”
değil,
daha çok:
“Bu söylenen şey gerçekten size bir şey mi kattı?”
tarzında bir küçümsemedir.
Bu ayrım çok önemlidir.
Çünkü Kur’an soru sormayı değil, hakikati küçümsemek amacıyla soruyu silaha dönüştürmeyi eleştirir.
Din Hakkında Soru Sormak Nifak mıdır
Kesinlikle hayır.Bir insan:
“Bu ayet ne demek?”
“Bunu nasıl anlamalıyız?”
“Burada neden böyle söyleniyor?”
“Bununla başka bir ayet arasında nasıl ilişki var?”
diye sorabilir.
Bu tür sorular:
araştırma,
öğrenme
ve samimi anlam arayışının
parçası olabilir.
Tevbe 124’ün eleştirisi soru sormak değildir.
Sorunun arkasındaki alaycı ve inkârcı tavırdır.
Samimi soru ≠ nifak.
Bir Sure İndiğinde Neden Münafıklar Rahatsız Oluyordu
Çünkü vahiy yalnızca ibadet hükümleri anlatmıyordu.Aynı zamanda:
ikiyüzlülüğü,
yalanı,
bahane üretmeyi,
gizli niyetleri,
toplumsal sorumsuzluğu
ve ahlaki çelişkileri
de açığa çıkarıyordu.
Bu yüzden bazıları yeni vahiy geldiğinde:
“Acaba bizimle ilgili ne açıklanacak?”
kaygısı taşıyabiliyordu.
Tevbe Suresi zaten münafık tavırlarını çok güçlü biçimde eleştiren surelerden biridir.
Hakikat, insanın yanlışını ortaya çıkarıyorsa kişi iki şey yapabilir:
Kendisini düzeltebilir.
Ya da:
hakikati küçümsemeye başlayabilir.
“İman Edenlerin İmanını Artırır” Ne Demektir
Ayette:“fe-zâdethum îmânen”
denilir.
Yani:
“Onların imanını artırdı.”
Bu son derece önemli bir ifadedir.
İman yalnızca:
“Bir kere inanırsın ve hep aynı seviyede kalır.”
şeklinde durağan bir durum değildir.
Kur’an’a göre iman:
güçlenebilir,
derinleşebilir,
bilinç kazanabilir,
kalpte daha sağlam yerleşebilir.
Yeni bir vahiy:
Allah hakkında bilgi verir,
sorumluluk öğretir,
bir şüpheyi giderir,
bir hakikati doğrular.
Böylece müminin Allah’a güveni ve bağlılığı güçlenebilir.
İman Gerçekten Artıp Azalır mı
Kur’an’da imanın artmasından açıkça söz eden ayetler vardır.Tevbe 124 bunlardan biridir.
Klasik İslam düşüncesinde imanın mahiyeti konusunda farklı kelâmî açıklamalar geliştirilmiştir.
Ehl-i sünnet geleneğinin geniş bir bölümünde iman:
itaat, bilgi, yakin ve amel yönlerinden artıp eksilebilen
bir olgu olarak değerlendirilmiştir.
Bazı kelâm ekollerinde ise imanın özü ile onun kuvveti, meyvesi veya ameli arasında daha teknik ayrımlar yapılmıştır.
Fakat ayetin açık mesajı şudur:
Vahiy, samimi müminin imanını güçlendirebilir.
İmanın Artması Sadece Daha Fazla Bilgi Öğrenmek midir
Hayır.Bilgi bunun bir parçasıdır ama iman artışı yalnızca:
“Daha çok bilgi biliyorum.”
demek değildir.
İnsan:
Allah’a daha fazla güvenebilir.
Şüphesi azalabilir.
Sabrı güçlenebilir.
İbadeti bilinçlenebilir.
Ahlakı değişebilir.
Günah karşısındaki hassasiyeti artabilir.
Yani iman artışı hem zihinsel hem kalbî hem davranışsal sonuçlar doğurabilir.
Bilginin imana dönüşmesi için onun insanın hayatına yerleşmesi gerekir.
Kur’an Okumak Otomatik Olarak Herkesin İmanını Artırır mı
Ayet tam tersine bunun otomatik olmadığını gösterir.Aynı vahiy geliyor.
Bir grubun imanını artırıyor.
Başka bir grup ise onu küçümsüyor.
Demek ki yalnızca:
ayet görmek,
Kur’an dinlemek,
dinî bilgi duymak
insanı otomatik olarak değiştirmez.
İnsanın:
niyeti,
kalbinin açıklığı,
hakikate yaklaşım biçimi
de önemlidir.
Kur’an hakikati gösterir; fakat insan o hakikate nasıl cevap vereceğini seçer.
Aynı Ayet Neden İki İnsanda Tamamen Farklı Etki Oluşturabilir
Çünkü insanlar aynı ruh hâliyle dinlemez.Bir kişi:
“Buradan ne öğrenebilirim?”
diye dinler.
Diğeri:
“Burada nasıl hata bulabilirim?”
diye dinler.
Bir kişi:
kendini düzeltmek ister.
Diğeri:
kendisini hiç sorgulamadan metni yargılamak ister.
Bu durumda aynı söz farklı sonuç üretir.
Bu yalnızca din için değil, hayatın pek çok alanında görülür:
İnsan çoğu zaman sadece duyduğunu değil, duymaya hazır olduğu şeyi de algılar.
Eleştirel Düşünmek İmana Zarar Verir mi
Hayır.Eleştirel düşünmek ile alaycı inkâr aynı şey değildir.
İnsan:
kaynak araştırabilir,
ayetlerin bağlamını inceleyebilir,
tefsirleri karşılaştırabilir,
farklı yorumları değerlendirebilir.
Hatta:
“Bu açıklama beni ikna etmedi.”
diyebilir ve araştırmaya devam edebilir.
Samimi araştırma hakikatten korkmaz.
Problem:
cevabı öğrenmek istemeden sadece küçümsemek için soru sormaktır.
İman düşünmeyi değil, samimiyetsizliği problem hâline getirir.
Müminler Neden Yeni Vahiy Geldiğinde Seviniyordu
Ayet:“ve hum yestebşirûn”
der.
Yani:
“Onlar sevinirler, müjdelenmiş gibi ferahlarlar.”
Çünkü vahiy onlar için:
Allah’ın rehberliği,
yol gösterme,
karanlığı açıklama,
sorumluluğu öğretme
ve Allah’la bağın canlı işaretiydi.
Yeni bir ayetin gelmesi:
Allah’ın kullarını rehbersiz bırakmadığının göstergesiydi.
Bu yüzden mümin vahyi sadece:
“Yeni bir yükümlülük geldi.”
diye değil,
“Allah bize yol gösteriyor.”
diye de görürdü.
Her Ayet Mümini Rahatlatır mı
Hayır.Bazı ayetler:
müjde verir.
Bazıları:
uyarır.
Bazıları:
günahı ortaya çıkarır.
Bazıları:
insandan ağır sorumluluk ister.
Müminin sevinmesi:
“Her ayet hoşuma gidiyor ve bana kolaylık vaat ediyor.”
anlamına gelmez.
Bazen vahiy insanı rahatsız eder çünkü değiştirmesi gereken bir tarafını gösterir.
Ama samimi insan bunu bile değerli görür.
Çünkü hakikat bazen:
rahatlatmadan önce uyandırır.
İman Artıyorsa İnsan Bunu Nasıl Anlayabilir
İmanı rakamla ölçen bir cihaz yoktur.Ama bazı işaretler düşünülebilir.
İnsan:
Allah’a daha çok güveniyor mu?
Yalanı bırakmaya daha fazla çalışıyor mu?
Haksızlık yaptığında daha hızlı fark ediyor mu?
Tövbesi derinleşiyor mu?
İbadeti alışkanlıktan bilinçli kulluğa doğru gidiyor mu?
İnsanlara karşı daha adil ve merhametli oluyor mu?
Bunlar imanın hayatta meyve vermesine dair güçlü göstergeler olabilir.
İman sadece his değildir; karakterde de iz bırakmalıdır.
Çok Bilgi Sahibi Olmak Güçlü İmanın Garantisi midir
Hayır.Bir insan:
ayetleri ezberleyebilir,
tefsir okuyabilir,
çok sayıda dinî kavram bilebilir.
Ama:
kibirli,
adaletsiz,
yalancı
ve merhametsiz
olabilir.
Bilgi önemlidir.
Tevbe 122 zaten dinde derinleşmeyi emretmişti.
Fakat bilgi insanı Allah’a yaklaştırmıyorsa, bilginin ahlaki etkisi üzerinde yeniden düşünmek gerekir.
Gerçek bilgi insanı:
daha sorumlu,
daha ölçülü
ve daha dürüst
hâle getirmelidir.
Dinî Bilgiyi Alay Konusu Yapmak ile Mizah Aynı Şey midir
Hayır.Dinî konular hakkında her mizah otomatik olarak küfür veya nifak değildir.
İnsanların:
gündelik dinî hayat,
kendi hataları,
kültürel alışkanlıkları
hakkında mizah yapması mümkündür.
Tevbe 124’te mesele mizahın varlığı değil, vahyi değersizleştirmek ve iman edenleri küçümsemek amacıyla gösterilen tavırdır.
Bu nedenle her espriyi:
“Dinle alay.”
diye ağır biçimde etiketlemek doğru değildir.
Ama kutsal olanı bilinçli biçimde aşağılamak da sıradan mizahla aynı değildir.
Bir Ayet Bizi Rahatsız Ediyorsa Ne Yapmalıyız
Önce neden rahatsız ettiğini anlamaya çalışmak gerekir.Belki:
ayet yanlış anlaşılmıştır.
Bağlam bilinmiyordur.
Çeviri yetersizdir.
Belki de ayet gerçekten bizim bir davranışımıza meydan okuyordur.
Bu durumda:
kaçmak,
alay etmek,
hemen reddetmek
yerine:
araştırmak,
tefsirlere bakmak,
güvenilir bilgi edinmek
daha sağlıklıdır.
Bazen insanın:
“Bu ayet neden böyle?”
sorusu, imanını zayıflatmak yerine daha derin bir anlayışa götürebilir.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Bugün insan her gün yüzlerce:mesaj,
video,
yorum,
dinî içerik
ve ayet paylaşımı görüyor.
Bir süre sonra Kur’an bile:
ekranda hızla geçilen bir içerik
hâline gelebilir.
Tevbe 124 bize şu soruyu sorar:
Kur’an sana gerçekten bir şey katıyor mu?
Sadece okuyup geçiyor musun?
Yoksa bir ayet:
düşünceni,
kararını,
davranışını
değiştirebiliyor mu?
Çünkü ayetin ölçüsü yalnızca:
“Kur’an okudun mu?”
değil,
aynı zamanda:
“Kur’an sende neyi değiştirdi?”
sorusudur.
Sonuç: Tevbe Suresi 124. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Tevbe Suresi 124. ayet, vahiy ile insan kalbi arasındaki ilişkiyi son derece kısa ama güçlü biçimde anlatır.Bir sure indiriliyor.
Aynı vahiy herkesin önünde.
Fakat tepkiler aynı değil.
Bir grup:
“Bu hanginizin imanını artırdı?”
diye soruyor.
Bağlam bize bunun sıradan bir araştırma sorusu olmadığını düşündürüyor.
İçinde:
küçümseme,
alay
ve vahyin değerini sorgulayan samimiyetsiz bir ton
vardır.
Müminler ise aynı vahiy karşısında bambaşka tepki veriyor:
“Onların imanını artırır ve onlar sevinirler.”
İşte ayetin temelinde çok önemli bir gerçek vardır:
Hakikat tek olabilir; fakat kalplerin hakikate verdiği cevap farklı olabilir.
Bir insan Kur’an okur:
kendini sorgular.
Başka biri aynı ayeti okur:
başkasını suçlayacak cümle arar.
Birisi:
“Bu ayet bana ne söylüyor?”
der.
Diğeri:
“Bununla kimi vurabilirim?”
diye bakar.
Oysa vahyin ilk hedeflerinden biri insanın kendi kalbidir.
Tevbe 124 aynı zamanda imanın durağan olmadığını öğretir.
İman:
büyüyebilir.
Derinleşebilir.
Sağlamlaşabilir.
İnsan Allah’ı tanıdıkça:
güveni artabilir.
Bir ayetin hikmetini kavradıkça:
şüphesi azalabilir.
Bir hükmün nedenini anladıkça:
itaati bilinçlenebilir.
Bir uyarıyla karşılaştığında davranışını düzeltebilir.
İşte bunların hepsi imanın güçlenmesinin hayattaki yansımalarıdır.
Fakat burada çok önemli bir yanlış anlamadan da kaçınmak gerekir:
Soru sormak imansızlık değildir.
Kur’an’ı anlamaya çalışan insan:
zor sorular sorabilir.
Bir ayeti anlayamayabilir.
Bir hüküm onu rahatsız edebilir.
“Neden?”
diyebilir.
Samimi soru, hakikatin düşmanı değildir.
Bazen tam tersine hakikate giden yolun başlangıcıdır.
Ayetin eleştirdiği şey:
cevabı öğrenmek isteyen soru değil,
cevap ne olursa olsun hakikati küçümsemeye karar vermiş tavırdır.
Müminlerin sevinmesi de yanlış anlaşılmamalıdır.
Mümin:
yalnızca kendisini rahatlatan ayetleri sevmez.
Bazen Kur’an:
onu över.
Bazen:
uyarır.
Bazen:
“Bunu yanlış yapıyorsun.”
der.
Gerçek iman, sadece hoşumuza giden vahyi kabul etmek değil, bizi düzelten vahye de açık kalabilmektir.
Bu ayet bugünkü dünyada ayrıca çok güçlü bir soruyu önümüze koyar.
Kur’an’a erişim hiç olmadığı kadar kolaydır.
Telefonumuzda.
Bilgisayarımızda.
Sesli olarak dinleyebiliyoruz.
Yüzlerce meal birkaç saniye uzağımızda.
Binlerce tefsir açıklamasına ulaşabiliyoruz.
Ama erişimin artması otomatik olarak imanın arttığı anlamına gelmez.
Bir insan her gün ayet paylaşabilir ama ahlakında hiçbir şey değişmeyebilir.
Başka biri bir tek ayeti gerçekten anlayıp hayatını değiştirebilir.
Bu yüzden esas mesele:
Kaç ayet gördüğün değil, gördüğün ayetlerin sende ne kadar hakikat ürettiğidir.
Ve belki Tevbe 124’ün bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Kur’an’dan yeni bir ayet öğrendiğimizde onu yalnızca bilgimize eklenen yeni bir cümle olarak mı görüyoruz, yoksa o ayetin bizi biraz daha dürüst, daha adil, daha bilinçli ve Allah’a daha yakın bir insan hâline getirmesine izin vererek imanımızı gerçekten artırabiliyor muyuz?
